Trong khi hàng ngàn nông dân ĐBSCL điêu đứng vì dịch rầy nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá (VL-LXL) gây hại trên cây lúa, thì người dân Khmer sóc nhỏ Cầu Tre, xã Phú Cần, huyện Tiểu Cần (tỉnh Trà Vinh) phấn chấn trong niềm vui được mùa bội thu. Chỉ 110ha canh tác theo mô hình liên kết “4 nhà cùng nhau ra đồng” đã mang lại lợi nhuận hơn 1 tỷ đồng (10 triệu đồng/ha).

“Cha đẻ” mô hình sản xuất “né rầy” này là tiến sĩ Nguyễn Như Cường cùng các nhà khoa học Viện bảo vệ thực vật Trung ương, Công ty cổ phần bảo vệ thực vật An Giang …                

Tiến sĩ “chân đất”

Chưa bao giờ sóc nhỏ Cầu Tre lại rộn ràng đến thế. Hơn tháng nay, hàng chục thương lái đổ xô về

Nông dân Thạch Sane trao đổi kinh nghiệm tại mô hình lúa “né rầy” Cầu Tre

ấp Cầu Tre đặt hàng mua lúa giống “né rầy” của tiến sĩ Cường. Lúc đầu giá lúa chỉ có 3.885đ/kg, sau đó tăng kỷ lục lên 5.000 - 5.500đ/kg nhưng vẫn không có lúa để bán. Niềm vui được mùa xua tan  nỗi buồn thất trắng của 2 vụ lúa liên tiếp bị rầy nâu, VL - LXL hoành hành.
 
Còn nhớ, vụ hè thu 2006, rồi đến đông xuân 2006-2007, nông dân ĐBSCL thiệt hại hàng ngàn tỷ đồng trước dịch rầy nâu, bệnh VL - LXL lan truyền cho lúa. Riêng tỉnh Trà Vinh, dịch bệnh này đã “cướp mất” trên 365 tỷ đồng của nông dân. Viện Bảo vệ thực vật đã cử một nhóm nhà khoa học do tiến sĩ Nguyễn Như Cường dẫn đầu vào đồng bằng Nam bộ xây dựng mô hình phòng chống bệnh VL-LXL cho lúa đông xuân.

Sau thành công của mô hình tại huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An, tiến sĩ Cường và các đồng nghiệp về “cắm trại” tại ấp Cầu Tre, một ấp có 99% bà con là người Khmer. Khác với vùng nước nước ngọt phù sa Long An, đất đai ấp Cầu Tre chua phèn lại nhiễm mặn, thiếu nước tưới vào mùa khô, như một thách thức, cam go đối với các nhà khoa học.

“Nghe nói có đoàn cán bộ cấp cao đến giúp dân trị rầy, bà con rất mừng. Rồi khi nhìn thấy mấy nhà khoa học ăn trắng mặc trơn, mọi người cảm thấy không tin lắm. Thế nhưng, hơn 3 tháng cùng ăn, cùng ở, cùng làm, chúng tôi thương và quý chú Cường (tiến sĩ Nguyễn Như Cường) lắm. Nhờ có chú và các nhà khoa học mà năm nay người dân Cầu Tre không thiếu đói như các năm trước, lúa trúng mùa, nhà nhà hân hoan”, lão nông Thạch Sane (68 tuổi) phấn khởi thổ lộ.

“Trăm nghe không bằng một thấy”, để thay đổi tư duy, tập quán sản xuất của bà con, tiến sĩ Cường và các cộng sự ngày lội ruộng, tối đi từng nhà hướng dẫn người dân xử lý giống bằng thuốc Cruiser, cách bơm nước ngọt từ kênh thủy lợi vào ruộng, đắp bờ giữ nước ngọt khi trời mưa, bón phân tổng hợp, dặm tỉa làm lúa đẻ nhánh tốt hơn, phòng trừ bệnh đạo ôn, sâu cuốn lá, sâu phao đục bẹ...

“Giờ làm nông phải tin nhà khoa học”!

Bằng kiến thức cộng với sự hăng hái và cần cù, chịu khó chịu cực, tiến sĩ Cường và các cộng sự đã “chinh phục” được bà con Khmer. Nông dân Thạch Minh, người trực tiếp tham gia mô hình sản xuất “né rầy” phấn khởi: “Được các nhà khoa học và chính quyền địa phương động viên, tôi đưa 0,9ha diện tích canh tác tham gia làm thử. Lần đầu sản xuất lúa theo phương pháp sạ hàng, xử lý hạt giống bằng thuốc Cruiser, ứng dụng chương trình 3 giảm - 3 tăng, chưa quen nên tôi lo lắm. Sạ hơn 20 ngày thấy lúa lưa thưa, èo uột…

Thoái chí, nghe lời vợ, 2 lần tôi đến năn nỉ chú Cường cho sạ lại. Chú Cường động viên rằng anh cứ tin tôi 1 lần đi, không sao đâu. Thật như trong mơ, đến 40 ngày lúa xanh tốt , không sâu bệnh, dù không xịt rầy. Cuối vụ, 0,9ha sản xuất giống lúa OM 576, tôi thu hoạch 5,67 tấn lúa, trừ chi phí 4,5 trịêu đồng, lãi ròng 12,9 triệu đồng, cao gấp 2,5 lần so với nông dân sản xuất ngoài mô hình. Giờ thì làm nông phải tin nhà khoa học thôi”.
 
Sống ở vùng đất thiên nhiên không ưu đãi cộng với tập quán sản xuất truyền thống độc canh cây lúa, đời sống của 158 hộ dân ấp Cầu Tre (với khoảng 1.000 nhân khẩu) luôn đối mặt với cảnh thiếu trước hụt sau.

Để nâng cao đời sống người dân, đánh thức tiềm năng vùng đất nghèo khó này, năm 2005 tỉnh Trà Vinh đầu tư hơn 8 tỷ đồng xây dựng hệ thống kênh thủy lợi bê tông nổi. Nhờ đó, lúa sản xuất được 2 vụ/năm, song trình độ sản xuất thấp, thiên tai dịch họa triền miên nên đời sống người dân cũng không khá hơn. Vụ hè thu 2006 và đông xuân 2006-2007, dịch rầy nâu ,bệnh  VL, LXL bùng phát, hơn 50 ha lúa của cả ấp bị thiệt hại nặng, năng suất giảm 50 đến 70%, chỉ đạt 2,4 tấn/ha.

“Già làng” Thạch Sane chơn chất kể: “Nhiều thế hệ đi qua, nông dân ở đây trồng lúa chỉ lấy lúa thịt làm giống.Thêm vào đó tập quán sạ lan, sạ dầy, trung bình 200 đến 300 kg giống/ha, nên khi nghe cán bộ khoa học hướng dẫn sạ hàng, lượng giống giảm 50%, bà con rất lo âu. Giờ thực tế qua 1 vụ thử nghiệm, nông dân chúng tôi tin và mê cán bộ lắm. Sau này sẽ học cách làm này để chỉ lại cho bà con Khmer sóc mình làm theo thoát nghèo”.

 
Tiến sĩ Nguyễn Như Cường khẳng định: “Bằng phương pháp sản xuất chủ động né rầy, kết quả năng suất lúa sản xuất theo mô hình này đạt  5,8 tấn/ha, cao 1,5 tấn/ha so với nông dân khu vực, hơn 0,5tấn/ha so với năng suất lúa chung của toàn tỉnh. Chỉ với 110ha sản xuất theo mô hình né rầy, nông dân thu lợi nhuận hơn 1 tỷ đồng, môi trường sinh thái xanh, sạch. Đây là mô hình tiêu biểu có thể nhân rộng cả nước trước đại dịch rầy nâu, bệnh VL, LXL khi các nhà khoa học chưa nghiên cứu ra thuốc đặc trị.”

Liệu khi các nhà khoa học rút đi, nông dân có còn làm theo mô hình “liên kết 4 nhà cùng nhau ra đồng”? Tôi băn khoăn thăm dò ý kiến ông Lê Hoàng Y, Bí thư Đảng ủy xã Phú Cần. Ông Y khẳng định chắc nịch: “Nông dân cả xã đang đua nhau đi mua máy sạ hàng, nhiều người còn đặt hàng các nhà khoa học giống lúa mới nguyên chủng, xác nhận để sản xuất bán giá cao. Không lâu đâu, Cầu Tre sẽ thay da đổi thịt. Khi đó nhà báo nhớ ghé thăm bà con nhé “.
 
Tôi tin những điều “kỳ vọng” của bí thư Hoàng Y sẽ sớm hành hiện thực khi khoa học  được khơi nguồn và “ăn sâu ,bám rễ”  trong lòng dân.

ĐÌNH CẢNH