TPHCM quyết định chọn bán đảo Thủ Thiêm để xây dựng Khu đô thị mới Thủ Thiêm (KĐTMTT), biến nơi đây thành “trái tim” của TP trong thời kỳ phát triển mới, “phố đông” của TP. Tuy nhiên, thời gian mỏi mòn trôi qua, hình hài của “phố đông” vẫn là đầm lầy, cỏ lác…

Mười năm phường nhưng vẫn là... nông!

Có lịch sử gắn liền với sự hình thành Sài Gòn- Gia Định, chỉ cách nhau một dòng sông nhưng bán đảo Thủ Thiêm trở thành vùng ngoại ô heo hút. Theo sử sách, từ khi nhà Nguyễn mở rộng đất đai vào phía Nam, lập phủ Gia Định năm 1698, đã xây trên Thủ Thiêm thành Bát Quái, sau đó phá đi cho xây thành Qui Phụng để cai trị đất này.

Trải qua bao nhiêu thế hệ, Thủ Thiêm chỉ có một tiềm năng duy nhất: làm nông nghiệp, nhưng hiệu quả cực kỳ thấp vì đất trũng, ngập mặn, mỗi năm làm một vụ mà thôi. Năm 1997, huyện Thủ Đức tách ra làm 3 quận, Thủ Thiêm thuộc quận 2 và tiếp tục chia ra thành ba phường, An Lợi Đông, An Khánh và Thủ Thiêm.

Trên bán đảo Thủ Thiêm  ngoại trừ Xí nghiệp đóng tàu Caric cũ kỹ, được tạo lập từ thời Pháp thuộc, còn lại hầu như không ngành nghề, không xí nghiệp gì đáng kể, hằng ngày chuyến phà nối đôi bờ sông, đưa những người dân của Thủ Thiêm qua TP mưu sinh.

Xịch xuống theo hướng cầu Tân Thuận, là đất của phường An Lợi Đông. Đời sống cũng không khá gì hơn, nghề chèo đò dựa theo sông nước đã ăn nằm từ bao đời, nhưng chẳng ai giàu có. Bà Phạm Thị Thi, một nhân chứng của Thủ Thiêm- làm việc ở đây từ sau giải phóng. Ban đầu bà làm công an xã, năm 1993 làm bí thư xã, sau đó làm chủ tịch phường rồi về hưu, từng kể: Năm 2003 phường được công nhận thoát nghèo nhưng có lẽ hình ảnh cả bán đảo chỉ có một ngôi chợ xập xệ xây từ thời nhà Nguyễn. Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam lập ấp, một căn nhà cấp một - nhưng đã giải tỏa theo dự án Đại lộ Đông Tây.

Câu chuyện một Thủ Thiêm chậm chạp, ộp oạp ếch nhái sẽ chỉ còn là hoài cổ nếu so với bộ mặt của Thủ Thiêm mai này: phố đông- trái tim của TP trong thời kỳ phát triển. Về căn cứ pháp lý, sớm nhất là Thông báo số 151 tháng 12-1991 của UBND TP về chủ trương đầu tư phát triển khu Thủ Thiêm trở thành khu trung tâm mới, mở rộng của TP; tháng 6-1996 Thủ tướng Chính phủ chính thức có quyết định phê duyệt quy hoạch xây dựng khu trung tâm đô thị mới Thủ Thiêm. Tuy nhiên, đến mãi tháng 4-2004, Ban Quản lý khu đô thị mới Thủ Thiêm mới chính thức ký kết gói thầu tư vấn thiết kế quy hoạch chi tiết khu trung tâm, rồi quy hoạch chi tiết 1/2000 do Sasaki thực hiện…

Thế nhưng, đã 11 năm (hay 16 năm) trôi qua, khu đô thị mới Thủ Thiêm vẫn là bán đảo Thủ Thiêm thuở nào!

Lùng nhùng đền bù - giải tỏa

Cái gốc của việc triển khai của dự án là đền bù giải tỏa, thế nhưng đối với KĐTMTT lại rối như tơ vò!
 
Lý do chủ yếu vẫn là chuyện cũ muôn thuở: tiền đền bù không lo đủ chỗ tái định cư (TĐC). Người có tiêu chuẩn TĐC nền đất thì thiếu tiền xây nhà, người được mua chung cư TĐC- chiếm đại đa số-lại không đủ tiền mua, hoặc không mua được khi diện tích căn hộ lớn hơn diện tích bị giải tỏa khá nhiều. Ví dụ, cao ốc Lương Định Của có 62 căn, cao ốc An Cư có 36 căn dành cho TĐC nhưng đến nay còn khá nhiều căn trống, bởi vì giá thành căn hộ cao so nhiều với túi tiền.

Mặt khác, theo một cán bộ bồi thường của quận 2, số hộ dân có diện tích bị giải tỏa nhỏ (dưới 30m2) phải đến hàng ngàn trường hợp, họ không đủ điều kiện mua căn hộ vì phần lớn căn hộ đều có diện tích quá lớn. Trong các dự án chung cư TĐC chỉ có 90 căn có diện tích 32m2 và 151 căn có diện tích từ 49-53m2 (thuộc chung cư B27 An Phú-An Khánh), các căn hộ chung cư còn lại đều có diện tích tối thiểu 56m2. Về vướng mắc này, tuy Thành uỷ đã chỉ đạo các ban ngành phải đề ra giải pháp xử lý trong tháng 4-2007, nhưng đến nay vẫn chưa có hồi kết.

Nguyên nhân khác, chuyện bồi thường giải tỏa không giải quyết theo thực tế. Anh Út Tèo, (KP 4, P. Bình Khánh) tâm sự: “Tui sống ở đây bốn đời rồi. Vùng này vốn là bưng biền, đầm lầy nên dễ bị “quy chụp” là lấn chiếm sông rạch”.

Bên cạnh đó, tài liệu, bản đồ địa chính phục vụ cho việc lập hồ sơ đền bù không thống nhất. Tại một khu đất, có nhiều hộ đến ở cùng thời điểm nhưng hồ sơ lại khác xa một trời một vực nên xảy ra tranh chấp, khiếu kiện kéo dài. Hơn nữa, ngoài nhà ở, người dân còn cần được tạo công ăn việc làm ổn định, mà chuyện này hầu như là “khoảng trống”.

Theo một lãnh đạo quận 2, do chính sách bồi thường và TĐC thay đổi nhiều lần nên tạo tâm lý chờ đợi trong nhân dân. Nhiều dự án TĐC quá xa chỗ ở cũ lại thiếu các hạng mục hạ tầng xã hội nên người dân khó chấp nhận di dời.
 
Chính vì vậy, tương lai tươi đẹp của “phố đông” càng diệu vợi khi theo báo cáo của UBND quận 2, đến tháng 6-2007 quận chỉ thu hồi được gần 370ha trên tổng số 930ha của toàn dự án!

HOÀNG LIÊM