Một năm tham gia Công ước Berne

Các nhà xuất bản chân chính đơn độc với bản quyền

Hơn 1 năm kể từ ngày Công ước Berne chính thức có hiệu lực tại Việt Nam (26-10-2004), tình hình xuất bản đã có rất nhiều thay đổi, đặc biệt là vấn đề bản quyền. Tuy nhiên, đến bây giờ, bản quyền vẫn chỉ là việc riêng của một số nhà xuất bản (NXB)…

  • Thuận lợi nhiều

Công ước Berne tạo cho bạn đọc cơ hội lựa chọn nhiều tựa sách giá trị, hấp dẫn hơn. Ảnh: T.V.

Một năm đã trôi qua, có thể nói với ngành xuất bản là thời gian đầy biến động, trong đó lĩnh vực bản quyền là đề tài được nhắc đến nhiều nhất. Trước, trong và sau khi Công ước Berne có hiệu lực, các tổ chức về quyền tác giả, tác phẩm thi nhau xuất hiện. Từ Trung tâm Dịch vụ sách và bản quyền Phương Nam đến các bộ phận chuyên về bản quyền của các NXB như Ban Khai thác đề tài và giao dịch tác quyền của NXB Trẻ rồi Trung tâm Quyền tác giả văn học Việt Nam...

Hàng loạt các cuộc hội thảo do các đơn vị trong và ngoài nước được tổ chức để hướng dẫn nội dung, cách áp dụng công ước. Đi kèm là một không khí vô cùng sôi động với các cuộc gặp gỡ tay đôi, tay ba, tay tư, thậm chí là những cuộc gặp gỡ tập thể giữa một loạt các NXB quốc tế và trong nước về vấn đề mua bản quyền sách các loại.

Đi cùng với việc gia nhập Công ước Berne, hình ảnh một Việt Nam “vùng trắng” bản quyền đối với bạn bè quốc tế cũng mất dần. Bạn đọc đã bắt đầu quen với các triển lãm sách chuyên đề của các NXB nước ngoài. Đây vừa là một hình thức để các NXB này tự giới thiệu mình với bạn đọc, vừa là hành động gián tiếp thừa nhận quá trình hội nhập của ngành kinh doanh văn hóa phẩm Việt Nam vào thương trường quốc tế.

Sôi động nhất trong lĩnh vực bản quyền một năm qua có lẽ là hoạt động mua bản quyền của các NXB, các công ty văn hóa phẩm lớn. Hết Trí Việt (First News) với việc mua bản quyền một loạt đầu sách kỹ năng, sách ngoại ngữ nổi tiếng, đến Công ty văn hóa Phương Nam nổi bật với các tựa sách dịch từ Trung Quốc, Đài Loan, rồi NXB Trẻ với các tựa sách thiếu nhi. Thông tin về các tựa sách nổi tiếng thế giới được các đơn vị trong nước mua bản quyền dần trở nên quen thuộc và được coi như là một sự bắt buộc để đưa một tựa sách mới ra thị trường.

Thời điểm gần cuối một năm ngày Công ước Berne vào Việt Nam được đánh dấu bằng hai sự kiện mua bản quyền sách gây ấn tượng trên cả nước. Một là việc mua bản quyền bộ sách Harry Potter do Công ty Phát hành sách TPHCM (Fahasa) độc quyền phát hành nguyên bản và NXB Trẻ độc quyền bản dịch tiếng Việt. Có thể nói bộ sách này đã ghi một dấu son là bộ sách có bản quyền được phát hành chuyên nghiệp nhất trong cả nước từ trước đến nay.

Không chỉ mua bản quyền từ các tác giả nước ngoài, mà các nhà văn trong nước cũng được tôn trọng hơn về bản quyền. Các NXB, công ty kinh doanh văn hóa phẩm đã nhanh chóng lùng mua bản quyền tác phẩm của các nhà văn nổi tiếng trong nước với nhiều hình thức khác nhau như bản quyền văn học của tác phẩm, bản quyền mọi hình thức sử dụng tác phẩm (như dựng phim, đưa lên sân khấu…). Và dĩ nhiên, đi kèm với việc mua bản quyền này là việc xuất bản lại những tác phẩm trên với hình thức mới, hấp dẫn và trân trọng hơn…

  • Khó khăn cũng không ít

Bên cạnh những mặt tích cực mà Công ước Berne mang lại cho ngành xuất bản Việt Nam, còn có những mặt tiêu cực không tránh khỏi. Việc mua bản quyền đã đặt các đơn vị kinh doanh văn hóa phẩm vào một vị trí khó khăn hơn trong việc tạo ra lợi nhuận. Lựa chọn mua bản quyền một tựa sách phải được cân nhắc kỹ dựa trên nhu cầu của người đọc, tránh để sách không bán được gây ảnh hưởng đến kinh doanh. Chính suy nghĩ đó vô hình trung dẫn đến tình trạng quá tải một thể loại sách nào đó trên thị trường. Điển hình của hiện tượng này là tình trạng các loại sách dạy kỹ năng sống, dạy làm giàu tràn ngập trên thị trường mà báo SGGP đã từng nhắc tới.

Nếu NXB VH-TT gây sốc qua việc mua bản quyền dịch “Mật mã Da Vinci” thì họ lại tiếp tục gây sốc một lần nữa đối với bạn đọc bằng cách tạo ra một “thảm họa dịch thuật” tồi tệ nhất kể từ khi Berne có hiệu lực trong nước. Đây cũng là điển hình của việc chuyên nghiệp hóa nửa vời, vừa tỏ ra rất chuyên nghiệp trong việc thương lượng mua bản quyền (với giá rẻ chưa từng thấy 1.500 USD) lại ngay lập tức thể hiện sự vô trách nhiệm trong việc chuyển thể tác phẩm qua tiếng Việt. Hậu quả rất rõ ràng: uy tín vừa tạo ra đã tiêu tan, tác phẩm bị phản ứng phải dừng phát hành và điều nguy hiểm nhất là nó có thể tạo ấn tượng xấu với quốc tế, gây khó khăn trong công tác mua bản quyền sau này.

Thế nhưng, vấn đề vi phạm bản quyền ngay trong nước mới là khó khăn lớn nhất mà các NXB, đơn vị kinh doanh gặp phải. Cho đến giờ, hầu như tất cả các đơn vị tôn trọng Công ước Berne đều gặp phải vấn đề vi phạm bản quyền. NXB Trẻ là một nạn nhân điển hình, hầu như tất cả tựa sách ăn khách của NXB đều bị sao chép trắng trợn dưới nhiều hình thức.

Trong cuộc họp báo gần đây nhất, bà Quách Thu Nguyệt, Giám đốc NXB Trẻ đã đưa ra một số hình thức vi phạm bản quyền chủ yếu hiện nay như: Lợi dụng sự thiếu hiểu biết về luật để in cùng một tựa sách dựa trên một nguồn cung cấp không chính thức, in nối bản, sao chụp lại… Các loại sách này có chất lượng không bằng với sách do NXB Trẻ cung cấp nhưng lại được ưu ái bày bán tại nhiều cửa hàng, nhà sách do có chiết khấu rất cao cho người bán.

  • Sự hỗ trợ nào từ các cơ quan chức năng?

Sách giảm giá thu hút đông đảo bạn đọc.Ảnh: T.V.

Đứng trước sự đe dọa nghiêm trọng của sách lậu, sách vi phạm bản quyền, các đơn vị kinh doanh chân chính đã có nhiều biện pháp đối phó như tổ chức các buổi họp báo quy mô, tố cáo quyết liệt các đơn vị in sách lậu như của Trí Việt đến việc công bố rộng rãi thông tin các loại sách đã mua bản quyền trên trang web, thuê luật sư bảo vệ về mặt pháp lý, cử nhân viên theo dõi các nguồn sách lậu như của NXB Trẻ.

Thế nhưng, hiệu quả hầu như không được bao nhiêu. Ông Phạm Sỹ Sáu, Trưởng phòng Quản lý tác quyền của NXB Trẻ cho biết: “Tất cả những gì có thể làm chúng tôi đều đã làm hết nhưng nếu không có sự góp sức của các cơ quan chức năng thì cũng đành bó tay”. Luật sư Nguyễn Minh Anh, đại diện Công ty Luật Gia Phạm, đơn vị bảo vệ quyền lợi của NXB Trẻ, cho biết: “Đến nay vẫn chưa có một vụ vi phạm bản quyền sách nào được xử lý mạnh để răn đe nên khó lòng làm giảm tình trạng vi phạm”.

Không nhận được sự hỗ trợ đáng kể nào từ các cơ quan chức năng, đến nay, các đơn vị kinh doanh văn hóa phẩm đành phải tự chèo chống theo cách của mình. NXB Trẻ bên cạnh các hoạt động kể trên còn chuyển qua cạnh tranh với sách lậu bằng cách tăng chiết khấu lên tới 50%-60%, dù theo bà Nguyệt, “đây là cách chẳng đặng đừng”.

NXB Kim Đồng chống sách giả bằng chiêu giảm giá ngay trên bìa, giá được giảm đến gần như không thể thấp hơn được nên sách của NXB Kim Đồng ít bị in lậu. Tuy nhiên, cũng chính vì thế mà NXB này lại bị một hình thức gian lận khác là làm giả giá bìa, như tựa sách “35 năm và 7 ngày” có giá gốc 15.000 đồng bị biến thành 30.000 đồng!

Một năm sau ngày Công ước Berne vào Việt Nam, vấn đề bản quyền đã được tôn trọng hơn nhưng vẫn chỉ là công việc đơn độc của các đơn vị kinh doanh.

NHÓM PV VHVN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Điện ảnh

Đạo diễn Nguyễn Bảo Hoàng: Đưa phim Việt thâm nhập Trung Quốc

Là người Việt Nam đầu tiên và duy nhất được Chính phủ Trung Quốc cấp học bổng toàn phần đào tạo về nghệ thuật tại Học viện Hí kịch Trung ương Trung Quốc, cái nôi của những tên tuổi nổi bật như Củng Lợi, Chương Tử Di, Thang Duy... 

Âm nhạc

Sân khấu

Tái diễn nhạc kịch Dế Mèn phiêu lưu ký

Tối 23-6, tại Nhà hát Thành phố, Nhà hát Giao hưởng - Nhạc - Vũ kịch TPHCM (HBSO) tái diễn nhạc kịch Dế Mèn phiêu lưu ký (dựa trên truyện ngắn cùng tên của nhà văn Tô Hoài, nhạc và lời: Vũ Việt Anh, kịch bản văn học: Vũ Việt Anh, Trần Nhật Minh).

Sách và cuộc sống

Cuốn sách dự báo về tương lai loài người vào năm 2062

NXB Tổng hợp vừa mua bản quyển và dịch thuật tác phẩm “2062 - Thời đại của trí thông minh nhân tạo” của tác giả Toby Walsh. Đây là một trong những tác phẩm bán chạy nhất về trí tuệ nhân tạo (AI); đồng thời, cuốn sách cũng đưa đến dự báo về tương lai thế giới loài người vào năm 2062. Lúc đó, máy móc sẽ thông minh hơn con người.

Sáng tác

Lưng chừng tháng sáu

Ta nghe ngọn gió đồng rong ruổi
Chở tháng sáu về nơi ngõ quen
Mùa hạ lung linh cành phượng vĩ
Cho lòng ai khắc khoải bồi hồi...

Mỹ thuật

Tranh Lương Xuân Nhị bán 190.000EUR

Bức tranh sơn dầu Village du Haut Tonkin (ảnh, sáng tác năm 1939) của họa sĩ Lương Xuân Nhị, đã gõ búa 190.000EUR (khoảng 215.000USD) tại Nhà đấu giá nghệ thuật Aguttes, Paris, Pháp. Sau khi cộng thêm các chi phí khác, tổng giá trị bức tranh hơn 280.000USD, tương đương 6,6 tỷ đồng.