Chim én bay xa

SGGP
Sau giải phóng ít năm, tôi chuyển vào TPHCM. Có một lần đi qua Nhà hát Thành phố, thấy tấm pano giới thiệu chương trình biểu diễn của Đoàn Ca nhạc nhẹ Tháng 8, có ghi chỉ đạo nghệ thuật là nhạc sĩ Thanh Trúc, một người quen của gia đình, tôi liền mua vé vào xem. 

Ca sĩ Quang Lý cùng ca sĩ Thanh Lam trong một chương trình âm nhạc

Ca sĩ Quang Lý cùng ca sĩ Thanh Lam trong một chương trình âm nhạc

Cuộc hội ngộ

Tiếng đàn, tiếng hát vang lên, sân khấu lung linh huyền ảo. Lâm Xuân, Thanh Long, Ngọc Anh, Cẩm Vân, Khắc Triệu, Mai Ly, Kim Thanh… một “rừng sao” và có một nam ca sĩ mang tên Quang Lý hát Thuyền và biển mềm mại, tinh tế. Tôi bỗng thấy ngờ ngợ như đã gặp anh bạn này ở đâu rồi…

Ký ức đưa tôi lại cách đây ít năm, khi có việc về thị xã Bắc Giang, dừng xe ở quán nước quen bên rạp sông Thương làm chén nước chè. Bà bán nước hay chuyện, xăng xái hỏi: “Chú Ngọc Tân có khỏe không chú?”. Chẳng là mấy đợt trước, tôi đã cùng Ngọc Tân, Kiều Minh, Lê Dung, Thu Phương lên đây biểu diễn, hay ngồi quán nước này. Cũng chẳng chờ tôi trả lời, bà lại nói luôn: “Trong rạp đang diễn, có cái chú hát hệt như chú Tân, chỉ khác là không đeo kính. Cái đoàn này trẻ hơn đoàn chú, thu hút cánh trẻ kéo đến xem ầm ầm, ngày diễn hai ba buổi”. Nghe mà choáng, tôi liền mua vé vào xem.

Đúng là đoàn này diễn máu thật. Mang tên Hoa phượng đỏ, nhưng thật ra đây là một bộ phận của Đoàn ca múa Hải Phòng, đi cải thiện. Cứ như cất kho lâu lắm mới được đem ra, mọi người biểu diễn như lên đồng. Đặc biệt có một nam ca sĩ gương mặt thư sinh, giọng bay bướm, cũng hát Chiều trên bến cảng của Ngọc Tân. Tôi nghĩ, nếu anh bạn này về Hà Nội trau chuốt thêm kỹ thuật thanh nhạc, hẳn sẽ làm nên chuyện lớn chứ không đùa. Anh bạn ấy tên Hữu Lý.

“Có phải ca sĩ Quang Lý trên sân khấu kia chính là Hữu Lý ngày ấy không?”. Tôi cứ mang câu hỏi đó trong đầu. Tan buổi diễn, đi ăn với vợ chồng nhạc sĩ Thanh Trúc, vốn là bạn của mẹ tôi, có cả Quang Lý đi cùng. Sau đó, tôi và Lý đi cà phê. Anh bạn tâm sự: “Ngày trước tôi ở Đoàn ca múa Hải Phòng. Đợt anh xem ở rạp Sông Thương là cánh diễn viên trẻ chúng tôi được chi đoàn thanh niên khởi xướng thành lập ban nhạc trẻ mang tên Hoa phượng đỏ đi các tỉnh biễu diễn. Thời gian đầu cũng khá khá, nhưng rồi sau đâu lại vào đấy. Cuộc sống chật vật quá, xoay xở đủ kiểu mà vẫn cứ không đủ sống. Thế là tôi chuyển vào Nam. Chính nhạc sĩ Thanh Trúc đã tiếp nhận và lo thủ tục cho tôi chuyển vào. Ông còn  đổi nghệ danh của tôi từ Hữu Lý sang tên Quang Lý (vì ông Thanh Trúc tên thật là Lâm Quang Măng - phóng viên) để gắn bó với ông”. 

“Giọng ca chim én”

Không chỉ riêng với nhạc sĩ Thanh Trúc, Quang Lý còn là ca sĩ luôn biết đặt chữ tình cao hơn tất cả, nhất là với bạn bè, đồng nghiệp. Nhạc sĩ Trần Tiến từng lập nên nhóm nhạc Du ca đồng nội và mời Quang Lý tham gia từ buổi đầu, kể: “Ngày đó, tôi quyết định đi hát với nhóm Du ca đồng nội, anh là người đầu tiên tham gia với tôi. Một buổi sáng, Lý khệ nệ vác tới đóng góp... một cái trống, không biết kiếm đâu ra, tiếng rất hay. Nhiều người hát Tạm biệt chim én như Ngọc Tân, Ngọc Bích… đều hay, nhưng không hiểu sao tôi chỉ thích hát với Quang Lý. Giọng Lý cất lên như sương bay, hình như Lý không hát, anh chỉ hé môi cho sương khói bay ra như những cánh nhạc bay: “Tạm biệt chim én xưa... Tạm biệt những giấc mơ...”. Tôi hay đùa với khán giả khi giới thiệu: “Sau đây là bài hát Tạm biệt chim én do giọng ca chim én - Quang Lý, hát song ca cùng tôi - chim cú”. 

Nhóm Du ca đồng nội có tuổi đời hoạt động rất lâu, nhưng lâu bền hơn chính là tình nghĩa của hai nghệ sĩ Quang Lý - Trần Tiến, cho tới hàng chục năm sau, khi Quang Lý đột ngột ra đi. Ngày ấy nghe tin Lý mất, Trần Tiến sững sờ, bàng hoàng, muốn khóc mà không thể khóc nổi: “Vậy mà giờ đây bạn bay thật rồi, Lý ơi... Bạn đã bay đi mãi mãi. Bạn bỏ lại một bài hát, không thể hát được nữa, nếu chỉ còn một bè trầm khô, lạnh của con chim cú còn lại”. Tôi có thể viết gì hơn, về người ca sĩ tôi hằng yêu quý là Quang Lý mà anh Trần Tiến đã viết? Ngày ấy chỉ có thể thốt lên rằng, thêm một con chim én đã bay xa, thêm một giọng hát vàng không còn nữa. 

Một ngày gần đây, tôi về qua Bắc Giang, lại ngồi nhấp chén chè nóng ở quán nước năm xưa bên rạp Sông Thương. Bà cụ bán nước ngày ấy đã không còn nữa, mà thay vào đó là một người phụ nữ trung niên, có lẽ là con của bà. Ấy vậy mà chị vẫn còn nhớ lại chuyện hôm xưa, khi còn là cô bé hay ra bán nước giúp mẹ và thường hay lẻn vào nhà hát xem các chương trình biểu diễn nghệ thuật: “Em cứ nhớ mãi ngày ấy có đoàn Hoa phượng đỏ ở Hải Phòng về diễn, có cái anh tre trẻ, hiền lành lắm tên là Hữu Lý hát cái bài Chiều trên bến cảng của bác Ngọc Tân, xem cả ngày không chán bác ạ. Sau này không thấy anh ấy cùng đoàn về hát nữa, nghe nói đã chuyển vào Nam. Tiếc quá. Giờ hàng chục năm rồi em vẫn còn nhớ, còn xao xuyến về tiếng hát của anh ấy...”.

TRIỆU PHONG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

GS-TS-NS Nguyễn Văn Nam

TPHCM cần có nhà hát giao hưởng chuẩn quốc tế

Để đánh giá trình độ phát triển âm nhạc chuyên nghiệp của một quốc gia, thế giới thường nhìn vào trình độ phát triển âm nhạc giao hưởng của nước đó. Ngày nay, hầu như ở các nước tiên tiến, các thành phố lớn của họ đều có 2 hoặc 3 dàn nhạc giao hưởng.

Điện ảnh

Đảo của dân ngụ cư được vinh danh tại Italia

Ban tổ chức Giải thưởng điện ảnh quốc tế Efebo d’Oro đã trao Giải thưởng Lớn – EFEBO D’ORO Miglior Film Tratto Da Un Libro (Best Film Based On A Book) cho bộ phim đầu tay của nữ đạo diễn Hồng Ánh.


Mỹ thuật

Những góc nhìn về tranh Hàng Trống

Trong hai ngày 10 và 11-11, tại Trung tâm Nghệ thuật đương đại The Factory, quận 2, ông Lê Đình Nghiên - nghệ nhân duy nhất còn lại của dòng tranh dân gian Hàng Trống, sẽ có buổi trò chuyện cùng nhà sưu tập Thanh Uy và nhà nghiên cứu Trịnh Thu Trang về “Cảm hứng từ nghệ thuật dân gian: Những góc nhìn tranh Hàng Trống”. 

Sân khấu

Bảo tồn di sản diễn xướng trong hát bộ

Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TPHCM vừa phối hợp với Ban quản lý Di tích lịch sử văn hóa Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt tổ chức buổi tọa đàm và biểu diễn nghệ thuật chủ đề “Bảo tồn di sản diễn xướng trong hát bội”. 

Sách và cuộc sống

Ra mắt tác phẩm kinh điển khởi xướng phong trào bảo vệ môi trường

Mùa xuân vắng lặng của tác giả Rachel Carson được đăng nhiều kỳ trên tạp chí New Yorker trước khi xuất bản thành sách vào tháng 9 năm 1962. Ngay từ lúc ra đời, cuốn sách đã gây ảnh hưởng mạnh mẽ trong xã hội Mỹ, như một hồi chuông cảnh tỉnh về môi trường. Từ đó đến nay, cuốn sách đã bán hơn hai triệu bản.

Sáng tác

Cây gạo sân trường

Trường sinh ra, cây gạo có rồi
Hoa gạo đỏ như một thời máu lửa
Những năm chiến tranh, tan hoang nhà cửa
Cây gạo như nhân chứng thời gian.