Men theo những bờ ruộng nhỏ, tôi về thăm ông Nguyễn Văn Ngư sau 10 năm xa cách. Căn nhà của ông vẫn đơn sơ, mộc mạc như chính cuộc đời của ông vậy. Trong căn nhà này, hiện đang thờ 8 liệt sĩ và 2 Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Ông Ngư đã sống qua 95 mùa xuân, nhưng hơn 60 năm qua, ông đã gánh trên mình những nỗi đau thương không tả xiết.
Bây giờ, hàm răng của ông đã rụng gần hết, gương mặt nhăn nheo, bước đi run rẩy của người đã gần đất xa trời. Nhìn vào những tấm bằng Tổ quốc ghi công và bằng công nhận 2 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, đôi mắt tôi cay sè. Trong làn khói nhang nghi ngút, tôi như thấy hình dáng của các bà mẹ, các liệt sĩ đang hiện về...
Mùa hè năm 1997, tôi được chú Võ Quý Đẩu, nguyên là trung tá, Trưởng phòng đặc công Khu 8 dẫn đi thăm gia đình ông Nguyễn Văn Ngư ở xã Hàm Chính, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận.
Lội qua những thửa ruộng đầy bùn đất, tôi nhìn thấy một bãi đất trống, ở đó có căn nhà giống như một túp lều mà người ta hay dựng lên trên cánh đồng làng. Chú Ba Đẩu chỉ tay nói: “Nhà của ông Hai đó”. Tôi giật mình tưởng mình đã nghe lầm, thì chú Đẩu nói tiếp: “Ông ấy đã sống ở đó hơn 20 năm rồi”. Trái tim tôi như đang bị một bàn tay vô hình bóp chặt.
Bước tới cửa nhà, tôi nhìn thấy một ông già ngồi im như bức tượng đá. Căn nhà rộng khoảng 9m2 chỉ có một cái bàn cũ, một chiếc giường tre. Nhưng điều làm cho tôi sửng sốt nhất, đó là những tấm bằng Tổ quốc ghi công, bằng Bà mẹ Việt Nam anh hùng đang treo trên vách đất. Chú Đẩu nói nhỏ vào tai tôi: “Đây là căn nhà đang thờ 8 liệt sĩ và 2 Bà mẹ VNAH đó”.
– Ông Hai! Ông Hai! Ba Đẩu lên chơi nè.
Chú Đẩu gọi giật giọng. Đến khi thấy bàn tay của chú Đẩu đặt lên vai, ông Ngư mới giật mình buông đôi chân đánh “phịch” xuống đất. Ông lập bập, hốt hoảng như người mới từ cõi hư vô trở về. Nhìn chúng tôi bằng đôi mắt hấp háy, ông nói đứt quãng: “Ngồi... ngồi... đi Ba Đẩu”. Đôi mắt của ông sâu thẳm, xung quanh tròng có vài giọt nước đã ứa ra nhưng chúng lại đặc quánh, không chảy được xuống đôi gò má chằng chịt những vết nhăn của thời gian. Có lẽ ông rất ít ngủ…
Lúc tỉnh táo, ông Hai Ngư kể: Hồi chống Pháp, bố mẹ tôi đã đào hàng chục mét hầm bí mật xung quanh cái nhà này. Những chiếc hầm ấy chứa được hơn 30 cán bộ của huyện, của tỉnh về vùng “Tam giác thép” hoạt động cách mạng. Nhà tôi cũng tích cực trồng lúa, khoai để tiếp tế cho cán bộ cách mạng trong những ngày địch càn quét, truy lùng dữ dội.
Gần cán bộ Việt Minh, chúng tôi được giác ngộ cách mạng nên đã lần lượt tham gia du kích. Các em ruột của tôi hoạt động rất tích cực trong các phong trào cách mạng. Nguyễn Văn Long làm y tá, Nguyễn Văn Tám, Nguyễn Văn Mười tham gia du kích, bộ đội địa phương. Nhưng chiến tranh thật ác liệt, Tám, Long, Mười đã lần lượt hy sinh trong các trận đánh.
Bước vào những năm chống Mỹ, em út của tôi là Nguyễn Văn Tâm tiếp tục gia nhập bộ đội chủ lực, chiến đấu ở miền Đông. Trong một lần bảo vệ cấp trên đi công tác, đoàn của Tâm đã rơi vào ổ phục kích của địch. Tâm chỉ huy tổ 3 người kiên cường chặn địch để cán bộ thoát hiểm và đã anh dũng hy sinh...
Lập gia đình, ông Nguyễn Văn Ngư sinh ra được 5 người con (3 trai và 2 gái). Các con của ông cũng không chịu ngồi yên khi quê hương đầy bóng giặc. Nối tiếp tấm gương của các chú ruột, Nguyễn Văn Hải, Nguyễn Văn Sáu, Nguyễn Thị Ba, Nguyễn Thị Tư hăng hái gia nhập du kích và bộ đội. Họ ngày đêm chiến đấu dũng cảm trên chiến trường Khu 8 ác liệt, len lỏi vào các vùng tạm chiếm để xây dựng phong trào đấu tranh của nhân dân.
Thế là thương đau lại ào ào ập xuống gia đình ông Hai Ngư. Bốn người con của ông lần lượt ngã xuống trên chiến trường. Đến ngày 13-3-1961, vợ của ông là Nguyễn Thị Thanh Sang bị giặc bắn chết trên đường đi tiếp tế lương thực cho cán bộ. Và ngày 20-10-1966, mẹ của ông là Nguyễn Thị Thép cũng bị trúng bom đạn của quân thù...
Năm 1970, người con út của ông Ngư là Nguyễn Văn Trung tiếp tục tình nguyện xin đi làm liên lạc cho du kích. Đến năm 1971, anh chính thức trở thành chiến sĩ Quân giải phóng. Anh đã tham gia nhiều trận đánh trên vùng đất lửa của quê hương, tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới Tây-Nam, làm nhiệm vụ quốc tế trên đất bạn. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình, anh đã trở về để chăm sóc người cha già đang gánh đầy thương đau.
Gặp chúng tôi, anh Trung kể: “Chẳng thấy khi nào ba tui ngủ yên giấc cả. Có những đêm, ông đi thơ thẩn hàng giờ liền ngoài bờ ruộng, làm cả nhà tìm mãi mới thấy. Tôi xin ba hãy đi ngủ, thì ba la lớn: “Bây ngủ thì cứ đi ngủ đi, tao còn nói chuyện với bà nội, với má mày, với các chú và các anh của mày chứ. Họ nói với tao từ dưới lòng đất đây này. Nói xong, ba tui áp chặt tai xuống đất...”.
Chẳng cứ ban đêm, mà nhiều ngày ông Ngư cứ lang thang từ bờ ruộng này sang bờ ruộng khác. Có ai hỏi thì ông trả lời mộng du: “Tui đi tìm mấy đứa em và các con của tui”. Đi mệt, ông lại về nhà ôm chặt những vật dụng kỷ niệm của các liệt sĩ vào ngực và khóc nấc lên.
Khóc chán ông giậm chân bình bịch xuống đất. Ông muốn nghe vọng từ trong lòng đất, tiếng nói của những linh hồn liệt sĩ dội về. Nghĩ tới hoàn cảnh này, tôi thầm khấn linh hồn các em và các con của ông đang ở đâu, hãy về sưởi ấm cho tâm hồn cô quạnh của ông trong những năm tháng cuối đời.
Những năm qua, chính quyền địa phương đã quan tâm xây dựng cho gia đình ông một căn nhà tình nghĩa gần trụ sở UBND xã, hỗ trợ anh Trung xây dựng căn nhà sát với căn nhà ông Ngư đang ở hiện nay.
Nhưng có lẽ ông không để ý nhiều đến những chuyện đó. Ông Ngư vẫn ở trong căn nhà đơn sơ của mình. Ông nói với mọi người: “Mẹ tui, vợ tui, các em và các con tui muốn tui sống ở đây để thờ cúng họ. Đây là nơi quy tụ của gia đình tui mà”.
Tôi được biết, vừa qua Hội Cựu chiến binh tỉnh Bình Thuận đã gửi công văn đến các doanh nghiệp nhằm quyên góp tiền để xây cho ông Ngư một căn nhà thờ tự trên chính nơi ông đang sống hiện nay, nhưng chưa có kết quả. Nhìn những tấm bằng Tổ quốc ghi công, bằng 2 Bà mẹ VNAH trên bức tường cũ, tôi thấy việc xây dựng cho gia đình ông Ngư căn nhà thờ là rất chính đáng.
HƯNG YÊN
