Để quan họ là di sản cho mai sau

Đã thành thông lệ, cứ đến ngày 8, 9, 10 tháng giêng âm lịch, nhân dân vùng Kinh Bắc lại tập trung về thị xã Bắc Ninh dự hội thi hát quan họ đầu xuân. Hội thi nhằm chọn ra những cặp hát đối hay nhất, những giọng hát quan họ trẻ hay nhất và những tập tục văn hóa quan họ truyền thống nền nếp nhất... Để lưu giữ quan họ như một di sản văn hóa, UNESCO đang xem xét để có thể công nhận quan họ là di sản văn hóa phi vật thể.

Bắt đầu từ 13 năm nay, cuộc thi hát quan họ do Trung tâm Văn hóa quan họ, Sở Văn hóa - Thông tin Bắc Ninh tổ chức diễn ra đều đặn và có hiệu quả cao đáng ghi nhận. Kinh Bắc vốn là chiếc nôi của văn hóa quan họ từ nhiều thế kỷ nay.

Lễ rước kiệu về hội Lim.

Suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, do hoàn cảnh chiến tranh và điều kiện khó khăn về vật chất, quan họ bị thất truyền một số làn điệu. Chưa kể lời ca giao duyên cổ truyền cũng cách tân theo lối hát mới. Sau khi nước nhà thống nhất, nền kinh tế bao cấp chuyển đổi sang cơ chế kinh tế thị trường, đời sống văn hóa cũng từ đó phong phú dần lên.

Trước hết phải kể đến công lao của ông Lê Hồng Dương (nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin Bắc Ninh) người đã gây dựng lại cách chơi quan họ cổ giữa các bọn, chạ, với lề lối hát đối đáp, hát giao duyên, kết bạn... bằng cách cử các diễn viên Đoàn Quan họ Bắc Ninh về các làng quan họ gốc học từ nghệ nhân: hát các làn điệu cổ, học lời ca cổ, lối chơi quan họ cổ truyền...

Cũng từ đó, các làng quan họ gốc đua nhau tìm lại lời ca cổ, làn điệu cổ, các nghệ nhân tuổi từ 70 đến gần trăm tuổi đều rất hào hứng nhớ lại lời cũ, làn điệu cổ, cách chơi đúng lề lối, niêm luật để truyền lại cho con cháu. Tiếp đó, để khôi phục, bảo tồn và phát triển vốn văn hóa quan họ đậm đà bản sắc dân tộc, hội thi hát quan họ cổ ra đời từ năm 1992.

Mỗi năm hội thi sẽ tuyển chọn vài ba cặp liền anh, liền chị hát đối đáp giỏi nhất để trao giải ngoại hạng, nhất, nhì, ba. Sau mỗi cuộc thi, các cặp đoạt giải sẽ được các làng mời về hát đối, hát giao duyên tại hội của mỗi làng quan họ. Nét đặc biệt của hội thi này là có thể một cặp liền anh (chị) đoạt giải nhì, ba đến 6, 7, 8 vẫn kiên nhẫn đi thi hàng năm cho đến khi đoạt giải ngoại hạng và giải nhất. Bởi vì ai đã đoạt giải cao nhất thì không được đi thi nữa, nhưng danh hiệu đó thì thật đáng nể khắp vùng quan họ.

Thi hát đối đáp giữa các làng quan họ.

Theo truyền thống kể từ khi có hội thi này, mỗi làng sẽ cử người thi têm trầu cánh phượng, thi người đẹp quan họ, thi trang phục quan họ, quan trọng nhất là thi hát đối đáp. Mỗi năm hội thi đòi hỏi thí sinh phải thuộc số lượng câu hát (bài hát) đối theo làn điệu cổ lại tăng lên.

Ban giám khảo chấm thi gồm có nhạc sĩ, nghệ nhân hát quan họ, diễn viên chuyên nghiệp. Người đoạt giải phải đạt được tiêu chuẩn hát vang, rền, nền, nẩy và đối đáp phải đúng niêm luật của câu hát, đúng làn điệu và đúng thể thức đối của liền anh hoặc liền chị. Qua các cuộc thi này, công chúng yêu quan họ ở mọi miền đất nước đều biết đến tên tuổi của các liền anh, liền chị (dù không là diễn viên) thuộc các làng quan họ gốc vùng Kinh Bắc.

Năm nay, Hội thi hát đối đáp có 36 cặp thí sinh tham gia thuộc 12 làng (trong đó có 9 làng quan họ gốc). Các thí sinh phải thuộc 150 bài hát đối (thành 300 bài). Vì bên ra bài đối trước bất kỳ thì bên còn lại phải hát đối đáp thật chỉnh, đúng làn điệu, đúng niêm luật. Cuộc thi hát diễn ra gần 3 ngày, vừa kết thúc tối 19-2-2005 (tức 11 tháng giêng Ất Dậu).

Cặp “liền chị” Tuyết – Sứ của làng Diềm đã đoạt giải nhất sau nhiều năm nhận giải nhì, ba. Sau mỗi hội thi hàng năm, nhân dân của các làng quan họ gốc làm lễ rước và dâng hương ở Đền Vua Bà (tại làng Diềm) xin mở hội đầu xuân của các làng.

Và, đến hẹn lại lên, khách trong nước, khách người nước ngoài đều đổ về Bắc Ninh mỗi dịp xuân sang để thưởng thức tinh hoa của nền văn hóa quan họ trong niềm vui hào hứng bởi sắc áo mớ ba mớ bảy quen thuộc thấp thoáng hòa cùng tiếng hát dìu dặt, tha thiết trên mọi ngõ xóm làng quê Kinh Bắc. 

THỦY VÂN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Tham nhũng "vặt" đã thành nét văn hoá xấu xí của người Việt

Tham nhũng "vặt" đã thành nét văn hoá xấu xí của người Việt

Tham nhũng "vặt" thực sự đã làm tha hoá, biến chất nhiều công chức và lâu dần đã thành nét văn hoá xấu xí của người Việt. Tuy nhiên, xử lý loại tội phạm này không dễ vì số lượng rất đông, diễn ra mọi lúc, mọi nơi và trong nhiều lĩnh vực..

Giao thông - Đô thị

Thiếu phương tiện, bến bãi phục vụ du khách

Còn nhiều vấn đề bất cập về chất lượng dịch vụ vận tải và bảo đảm an toàn giao thông cho khách du lịch, ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh và vị thế của du lịch Việt Nam, đó là thông tin từ cuộc họp do Bộ GTVT tổ chức ngày 15-11 tại Hà Nội.

Quy hoạch

Tin buồn

Đồng chí Nguyễn Thanh Phong từ trần

Đồng chí Nguyễn Thanh Phong (Nguyễn Long Noãn) - Cán bộ tiền khởi nghĩa, sinh năm 1929, tại xã Mỹ Trà, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Ngân sách của Quốc hội khóa IX; nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy; nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, nguyên Chủ tịch HĐND tỉnh Đồng Tháp; đại biểu Quốc hội các khóa VII, VIII, IX, đã nghỉ hưu, từ trần lúc 17 giờ ngày 7-11-2018.