Đồng bằng sông Cửu Long: Lo kiệt nước trong mùa lũ tới

SGGP
Truyền thông Thái Lan đã chỉ ra các nguyên nhân chính gây nên tình trạng suy giảm nguồn nước sông Mê Công là do hạn hán, lượng mưa quá ít; việc giảm lượng nước xả ra từ đập thủy điện Cảnh Hồng ở tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Cuối cùng là kế hoạch tích nước để chạy thử máy phát điện tại đập Xayaburi ở Lào.

Lũ về góp phần tạo sinh kế cho nông dân ĐBSCL

Lũ về góp phần tạo sinh kế cho nông dân ĐBSCL

Cuối tháng 7-2019, nhưng nước lũ vẫn chưa về, ông Phạm Út, lão nông sống ở xã Thường Phước 1, huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp - giáp ranh với biên giới Campuchia cứ bồn chồn. Ông Út chờ con nước vì năm nay địa phương chủ trương bỏ làm lúa vụ 3, xả lũ. Nhưng có lẽ ông Út chưa biết chuyện nước sông Mê Công từ thượng nguồn đang khánh kiệt. Chính phủ Thái Lan đang xem xét các biện pháp khẩn cấp để ứng phó với tình trạng khô hạn. ĐBSCL cũng không ngoại lệ khi đối diện với tình trạng thiếu nước trong mùa mưa lũ?

Kiệt nước vì thủy điện!

Thái Lan đang đối diện khô hạn nghiêm trọng khi nước trên dòng Mê Công cạn kiệt. Truyền thông Thái Lan đã chỉ ra các nguyên nhân chính gây nên tình trạng suy giảm nguồn nước sông Mê Công là do hạn hán, lượng mưa quá ít; việc giảm lượng nước xả ra từ đập thủy điện Cảnh Hồng ở tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Cuối cùng là kế hoạch tích nước để chạy thử máy phát điện tại đập Xayaburi ở Lào. Theo kế hoạch, 7 máy phát điện của Xayaburi sẽ hoạt động chính thức vào tháng 10-2019. Hiện 8 tỉnh của Thái Lan giáp biên với Lào có thể gánh chịu những tác động nặng nề hơn từ đợt hạn hán nghiêm trọng này do mực nước trên sông Mê Công đang xuống thấp. Theo ghi nhận của Thái Lan, tại khu vực giáp với Viêng Chăn của Lào, mực nước trên sông Mê Công đã xuống thấp nhất trong vòng 50 năm qua. Còn mực nước tại khu vực “Tam giác vàng” giáp biên giới 3 nước Thái Lan, Lào và Myanmar đã giảm đến mức thấp nhất trong 1 thế kỷ.

Thủ tướng Thái Lan đang xem xét 7 giải pháp khẩn cấp nhằm giúp 20 tỉnh phía Bắc và Đông Bắc ứng phó với tình trạng hạn hán. Theo đó, các giải pháp gồm: Cung cấp nước cho các khu vực có nguy cơ hạn hán cao, nạo vét hồ và kinh để tăng khả năng trữ nước, xây dựng và sửa chữa các giếng nước… Dự kiến, Thái Lan sẽ chi 1,2 tỷ baht (khoảng 39 triệu USD) để tiến hành 144 dự án nạo vét hồ và kinh tại các vùng có nguy cơ hạn hán cao. Chính phủ Thái Lan cũng đã đề nghị Chính phủ Lào tạm ngưng chạy thử nghiệm Nhà máy thủy điện Xayaburi trên dòng chính sông Mê Công.

Các chuyên gia về sông Mê Công nhận định: Có khả năng lượng mưa trong lưu vực Mê Công trong vòng 1 - 2 tháng tới sẽ thấp. Mực nước sông Mê Công tại Lào đang thấp kỷ lục so với tất cả các năm trước. Mực nước này có nghĩa là tình hình mùa lũ năm nay ở ĐBSCL sẽ rất thấp và về rất muộn. Kéo theo sang mùa khô đầu năm 2020, sau tết, xâm nhập mặn ven biển ĐBSCL sẽ vào sâu trong đất liền. Từ lâu, các nhà khoa học ở ĐBSCL đã cảnh báo mực nước và dòng chảy sông Mê Công bắt đầu giảm từ năm 2000. Đó cũng là thời điểm các nước bắt đầu xây dựng nhiều đập thủy điện trên dòng chính. Hiện các nước như Thái Lan, Campuchia, Lào cũng rơi vào tình cảnh khô hạn. Đặc biệt, Thái Lan đang tận dụng nhiều phương tiện để hút và tích trữ nước ngọt chống hạn nên khả năng nguồn nước về đến cuối nguồn sông Mê Công càng hạn hẹp.

Tận dụng “túi chứa nước”

Tiến sĩ Dương Văn Ni (Trường ĐH Cần Thơ) khá bức xúc: “Không chỉ là câu chuyện nước ngọt mà phải bàn đến phù sa. Nói đến ĐBSCL phải nghĩ đến biển. Cần thấy rằng gạo, cá, tôm... của ĐBSCL ai ăn? Bảo vệ ĐBSCL không phải chỉ riêng cho ĐBSCL! Phải nhìn nhận ĐBSCL là vấn đề quốc tế”. Thật ra, lâu nay các nhà khoa học ở ĐBSCL đã có những phản ứng rất mạnh về việc một số nước xây dựng đập thủy điện trên dòng chính Mê Công. Việc tiếp tục phản biện, đóng góp ý kiến đúng chuẩn để bảo vệ châu thổ sông Cửu Long, vùng đất cung cấp nhiều lương thực, thủy sản cho khu vực và thế giới là rất cần thiết.

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia độc lập về sinh thái phân tích về tác động của các đập thủy điện: Đối với những năm bình thường, các đập có hồ chứa có khả năng tích nước trong mùa lũ và xả ra trong mùa khô, tức là làm giảm đỉnh lũ và tăng dòng chảy mùa khô; còn các đập dâng cho nước chảy qua trong ngày, ít ảnh hưởng lượng nước về ĐBSCL. Đối với những năm lũ cao, khi các đập quá đầy nước thì sẽ xả ra để tránh vỡ đập, do đó gây ra tình trạng lũ chồng lũ cho phía hạ lưu. Đối với những năm khô hạn, các đập sẽ tăng cường tích trữ nước cho đủ cột nước để chạy tua-bin, làm nước không về hạ lưu, tình trạng khô hạn tồi tệ thêm. “Hiện nay chúng ta đang trong tình trạng El Nino khô hạn ít mưa, các đập thủy điện làm cho tình hình tồi tệ thêm. Như vậy, có thể năm nay mùa lũ ĐBSCL sẽ có khả năng rất thấp. Và sau tết, sang tháng 3-2020 tình trạng xâm nhập mặn sẽ rất sâu”, thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện cảnh báo.

Các nhà khoa học nhận định: Lâu nay hạ nguồn sông Mê Công có 3 túi nước để cân bằng một phần sinh thái. Đó là hồ Tonle Sap (Campuchia), khu vực Đồng Tháp Mười (khoảng 700.000ha) và Tứ giác Long Xuyên (590.000ha). Ba túi nước này điều hòa nước cho ĐBSCL. Hiện hồ Tonle Sap gần như “trơ đáy”, ĐBSCL cần tận dụng hiệu quả 2 túi chứa nước ở Đồng Tháp Mười và Tứ giác Long Xuyên để tích nước trong mùa mưa lũ. “Để tăng cường sức chống chịu của ĐBSCL thì cần khôi phục không gian của dòng sông, để nước có thể vào lại ruộng đồng. Ngay bây giờ nên bắt đầu bằng việc giảm bớt một vụ lúa (lúa vụ 3 hay còn gọi là lúa thu đông) trong mùa lũ ở Tứ giác Long Xuyên và Đồng Tháp Mười. Bớt nhu cầu đê bao khép kín để nước có thể vào ruộng vườn, mùa khô đồng bằng sẽ bớt khô hạn và xâm nhập mặn sâu”, các chuyên gia đề xuất.

Từ thượng nguồn của lưu vực hạ lưu sông Mê Công ở Chiang Saen (tỉnh Chiang Rai của Thái Lan) đến Luông Pha Băng và Viêng Chăn của Lào và xa hơn đến Nong Khai, Thái Lan và Prey Veng, Campuchia, mực nước đều thấp hơn mức xảy ra vào năm 1992, năm được ghi nhận thấp nhất trong lịch sử. Theo đó, mực nước hiện tại ở Chiang Saen là 2,10m, thấp hơn mức 3,02m so với mức trung bình đo được trong 57 năm qua (1961 - 2018), thấp hơn khoảng 0,75m so với mức tối thiểu từng ghi nhận. Ngoài ra, những tháng khô hạn trước đó cũng khiến cho lượng nước ở các nhánh của sông Mê Công như Nam Kam, Nam Oun và Nam Songkhram cũng hạ thấp, chỉ chiếm khoảng 20% - 30% so với khả năng chứa. Tình trạng này có thể tồi tệ hơn nếu tình trạng mưa quá ít tiếp diễn.

CAO PHONG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Tìm ra “thủ phạm” thổi bay bản Sa Ná ở Thanh Hoá

Tìm ra “thủ phạm” thổi bay bản Sa Ná ở Thanh Hoá

Sáng nay 17-8, Tổng cục Khí tượng - thủy văn (Bộ TN-MT) cho biết đã tìm ra “thủ phạm” gây ra lũ quét kinh hoàng tại bản Sa Ná, xã Na Mèo, huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hoá cuốn trôi nhiều ngôi nhà và làm nhiều người bị thiệt mạng hồi đầu tháng 8 vừa qua. 

Giao thông - Đô thị

Hợp long cầu Vàm Sát 2

Sau gần 13 tháng thi công, sáng 17-8, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông thuộc UBND TPHCM đã hợp long nhịp chính cầu Vàm Sát 2 bắc qua sông Vàm Sát thuộc địa bàn xã Lý Nhơn, huyện Cần Giờ. 

Quy hoạch

Tin buồn

TIN BUỒN

Huyện ủy - HĐND - UBND - UBMTTQ huyện Bình Chánh, TPHCM; Đảng ủy - HĐND - UBND - UBMTTQ xã Vĩnh Lộc A, huyện Bình Chánh và gia đình vô cùng thương tiếc báo tin: