Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Quỹ tín dụng sinh viên (QTDSV) được hình thành từ năm 1995 nhằm hỗ trợ HS, SV có hoàn cảnh khó khăn được vay vốn học tập. Và, các ngân hàng có nghĩa vụ góp vốn để quỹ có được 100 tỷ đồng. Tới nay, nguồn quỹ đã cạn kiệt, nhưng SV đã vay vượt quá nguồn vốn thực có đến gần 5 tỷ đồng.

• Ước mơ… 100 tỷ?

Nhớ lại buổi đầu, khi QTDSV vừa khởi động, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ thị các ngân hàng phải có nghĩa vụ góp vốn để quỹ có được 100 tỷ đồng.

Những ngân hàng (NH) quốc doanh như NH Ngoại thương; NH Nông nghiệp và PTNT, NH Đầu tư Phát triển… đã đóng góp 5 tỷ đồng/ngân hàng để làm nguồn vốn cho quỹ hoạt động. Tuy nhiên, đây là chỉ thị không bắt buộc, chỉ mang tính tự nguyện nên các ngân hàng không hào hứng tham gia. Vì, một khi ngân hàng chấp nhận cho đối tượng là SV vay, có nghĩa là họ cũng chấp nhận việc cho vay với lãi suất thấp, độ rủi ro cao, thu hồi vốn khó.

Xã hội luôn quan tâm sinh viên nghèo bằng các suất học bổng hỗ trợ học tập.

Thế nên, tới nay nguồn quỹ đã cạn kiệt, số vốn huy động được cho chương trình TDSV mới chỉ có 30 tỷ đồng do ngân sách nhà nước cấp, 30 tỷ đồng NH Nhà nước cho vay, NH Công thương góp vốn 5 tỷ đồng và 500 triệu vay của NHCP Hàng hải… Thế nhưng, theo báo cáo kết quả chương trình cho thấy, số liệu cho vay đã vượt quá nguồn vốn thực có là 4,6 tỷ đồng! Tại sao?

Điều oái oăm, khi SV hiểu rõ về lợi ích của quỹ và tìm đến với nó thì nguồn quỹ lại cạn kiệt. Đến tháng 5-2002 đã có 41.534 HS, SV/126.789 HS, SV trong diện được vay vốn (trong tổng số 471.562 HS, SV toàn quốc) đến với chương trình. Như vậy, với tỷ lệ 32,7% HS, SV được đáp ứng, số còn lại sẽ ra sao khi họ xem quỹ như “một phần tất yếu của cuộc sống”?

Việc quỹ không có vốn cho vay sẽ gây hậu quả như thế nào? Có thể trả lời: sẽ có hàng chục ngàn SV tại các trường ĐH, CĐ, THCN và DN trong cả nước sẽ không thể tiếp tục theo học. Vậy giải pháp nào để hàng chục ngàn sinh viên tránh được nguy cơ bỏ học?

• Hướng tới công bằng

Công bằng trong giáo dục và với người học là mục tiêu lớn của các chính sách, chế độ của nhà nước ta, nhưng công bằng không có nghĩa là cào bằng. Lý giải thế nào khi ở các trường, vẫn có trường hợp sinh viên nằm trong đối tượng được miễn giảm học phí đến làm thủ tục miễn giảm với những chiếc điện thoại di động đời mới, xe phân khối lớn…!?

Có nhiều trường hợp SV đến nhận tiền miễn giảm học phí, trợ cấp xã hội theo vùng miền nhưng khi hỏi “ra trường sẽ làm việc ở đâu” thì đều không có câu trả lời.

Từ năm 2004, Bộ GD-ĐT đã có chương trình hỗ trợ kinh phí cho những trường có tỷ lệ sinh viên miễn giảm trên 60%. Chương trình này rất hay, tuy nhiên, chưa phát huy hết ý nghĩa đích thực của nó. Nên chăng phân nhóm ra từng mức khác nhau để hỗ trợ, ví dụ như phân đoạn thành 3 mức: mức I (25 - cận 40%); mức II (40 - cận 60%) và mức III (từ 60% trở lên).

Quả thật, sự thiếu hụt vốn đã hạn chế khả năng của các cá nhân vay tiền để theo đuổi các chương trình giáo dục đại học, cản trở sự tham gia của những SV xứng đáng nhưng thuộc các nhóm bất lợi về kinh tế. Không có mô hình nào được xem là phù hợp cho tất cả các nước, nhưng điều kiện tiên quyết chung là phải có một tầm nhìn rõ ràng về một chương trình phát triển dài hạn, liên kết chặt chẽ các khoản cho SV vay.

Hiện nay, ngân sách nhà nước (ngân sách công) vẫn còn là nguồn tài chính chủ yếu để hỗ trợ cho giáo dục đại học ở phần lớn các nước, nhưng nó đang được chuyển tải trong những kênh mới và ngày càng được bổ sung bằng các nguồn lực khác. Các trường đại học Việt Nam chắc chắn cũng sẽ phải theo xu thế mới này, điều này cũng đồng nghĩa với sự năng động sáng tạo của lãnh đạo các trường đại học và đây cũng là điều kiện để dễ thực hiện và hướng đến sự công bằng trong giáo dục nói riêng, công bằng xã hội nói chung.
 

TRẦN ĐÌNH LÝ
Đại học Nông lâm TPHCM