Qua chương trình “Tư vấn mùa thi”, chúng tôi - những người tư vấn – đã đón nhận những câu hỏi, thắc mắc của các em học sinh với nhiều cảm xúc khác nhau. Ngoài những câu hỏi hay, vẫn còn đó nhiều học sinh đang bị… rối! Các em băn khoăn lo lắng, không biết lựa chọn ngành gì, trường nào và chọn như thế nào? Có em quyết tâm bằng mọi giá phải vào cho được trường mình yêu thích.

Có em lại quyết chọn ngành mình yêu thích sau đó lựa xem ngành đó nằm ở trường nào vừa sức. Có em cũng cho rằng: “Phải hướng nghiệp, hướng nghề trước, hướng trường sau”. Đó là những suy nghĩ của rất nhiều thí sinh, phụ huynh trong các đợt tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp vừa qua. Tôi xin chia sẻ với học sinh và các bậc phụ huynh một vài lời khuyên để tham khảo.

1- Xác định tầm quan trọng của việc chọn ngành, nghề

Các em học sinh lớp 12 Trường THPT Lương Thế Vinh Q1 đang tìm hiểu ngành nghề đào tạo của Trường ĐH FPT tại buổi tư vấn định hướng nghề nghiệp do nhà trường tổ chức. Ảnh: MAI HẢI

Điều này cực kỳ quan trọng! Nếu em chọn lầm nghề sẽ là một sự lãng phí rất lớn cho bản thân, gia đình và xã hội. Việc chọn ngành, nghề của thí sinh phải bắt đầu từ rất sớm chứ không phải ngay trước kỳ thi tuyển sinh Đại học, Cao đẳng… Nếu việc chọn lựa này xuất phát từ sở thích, nguyện vọng của mình thì thường sẽ bền vững hơn.

Sau nhiều năm tham gia chương trình tư vấn tuyển sinh, tư vấn mùa thi, tư vấn hướng nghiệp… của các báo, các trường THPT, các Sở GD-ĐT… có rất nhiều em học sinh đã đề nghị việc tư vấn hướng nghiệp nên tiến hành sớm, các trường nên có bộ phận hướng nghiệp, các sở/trường THPT nên sớm cập nhật thông tin từ các trường ĐH, CĐ, THCN… để học sinh nắm bắt kịp thời. Các bộ ban ngành phải có định hướng về cung cầu lao động để tránh việc thừa - thiếu, thiếu - thừa… Việc chọn ngành không phù hợp ảnh hưởng rất lớn (theo hướng tiêu cực) đối với việc học hành và công việc của các em sau này.

Hướng nghiệp là vấn đề lớn và đi trước một bước. Là người làm việc trong ngành giáo dục và đào tạo, tôi nghĩ: “Hướng nghiệp và tuyển sinh, tuy 2 mà là 1”. Thi vào ngành nghề nào? Trường nào? Ở đâu? có thể nói là có nhiều tiêu chí lựa chọn. Theo tôi, xuất phát điểm của thí sinh khi chuẩn bị vào ngưỡng cửa ĐH, CĐ, THCN… phải là sở thích, sở trường, năng khiếu. Đó mới là điều quan trọng và cốt lõi!

Tiếp theo, phải cân nhắc nhu cầu việc làm của các ngành. Nếu xác định được điều quan trọng này sẽ có ý nghĩa đối với cả cuộc đời... hơn là tìm câu trả lời cho câu hỏi: “Thi trường nào, ngành nào để dễ đậu?”. Đậu rồi nhưng chỉ là sự trú chân tạm bợ, chân đứng đó nhưng trong đầu lại không một chút tâm huyết gì với ngành nghề đó.Vậy thì làm sao các em có thể phát huy hết năng lực, sở trường của mình?

2- Phải biết lượng sức mình

Hướng nghiệp cũng có khi gặp thời cơ, nếu biết chủ động chuẩn bị sẵn để đón trước thời cơ. Nhưng, thời cơ là một người bạn khó tính: một đi không trở lại! Vì thế, nó chỉ “gặp” với những ai không coi cơ hội là “thần may mắn”, mà coi sự nỗ lực tự thân mới là tiền đề của sự may mắn. Lý Quang Diệu, cựu Thủ tướng Singapore

Không nên chọn những nghề thật… cao siêu mà năng lực của mình khó mà với tới. Thực ra, có khi gọi là “nghề cao siêu” với người này nhưng lại là… “thấp cơ” với người khác! Không nên nuôi dưỡng những ảo tưởng để rồi trèo cao ngã đau! Sau khi chọn ngành, nghề mình thích, thí sinh nên lựa sức để thi vào những trường top… vừa phải (có nhiều tiêu chí để tham khảo: Điểm chuẩn, chỉ tiêu tuyển, nhu cầu xã hội, việc làm sau khi ra trường, điều kiện vị trí địa lý…).

Nghề nghiệp hiện nay rất đa dạng nhưng năng lực của con người thì có hạn, trong khi giới trẻ thì lại có quá nhiều ước mơ, mong mỏi. Sự lựa chọn nghề nghiệp đương nhiên là chuyện tự do, tự nguyện. Tuy nhiên, cũng có nhiều trường hợp học sinh… bị lệ thuộc vào quyết định của người khác. Cần nhớ rằng lời khuyên tuy bổ ích, quan trọng, nhưng cũng chỉ dùng để tham khảo.

Bản thân các em phải tự quyết định về tương lai của mình, chớ thi vào các ngành mình không yêu thích, chọn bậc học không tương xứng. Nếu đậu chăng nữa, với các em cũng chỉ là sự tạm trú, không có gì chắc chắn cho tương lai.

Sắp tới, mỗi trường sẽ có bộ phận chuyên nghiệp, “theo dõi” sinh viên xem có phù hợp với ngành nghề, sở thích, nguyện vọng của mình hay không để kịp thời điều chỉnh nếu cần. Đương nhiên đó chỉ là chuyện tư vấn, phần quyết định vẫn thuộc về sinh viên. Lại có người nhận xét: Giới trẻ hiện nay đang chọn nghề theo kiểu “mì ăn liền”!

Tuổi trẻ chạy theo mốt là chuyện bình thường. Nhiều thí sinh muốn thử sức mình ở nhiều lĩnh vực khác nhau, thậm chí phiêu lưu một chút. Thử cho “đã” sau đó mới ngẫm nghĩ lại, và nhận ra rằng không nên “bon chen” nữa, mình phải là mình thôi. Có người lại thích sự yên tĩnh, ổn định. Lời khuyên ư? Hãy là chính mình! Thử thách cũng tốt nhưng đừng phiêu lưu và đừng để trả giá quá cao!

3- Hãy ưu tiên cho sở thích, nguyện vọng, sở trường của mình

Có nhiều tiêu chí để các em lựa chọn. Tiêu chí nào cũng có cơ sở cả. Khi đã có “cơ sở lý luận và thực tiễn” để lựa chọn rồi thì thường là các em hài lòng về quyết định của mình. Tuy nhiên, sự hài lòng này dài hạn hay ngắn hạn, có bền vững hay không là do chính... bản thân các em.

Theo tôi, chọn trường theo sở thích, sở trường, nguyện vọng của chính các em mới là bền vững! Nhưng cũng không nên quá bảo thủ, cực đoan mà hãy nghe những lời khuyên của những người đi trước vì có khi các em không đủ thông tin. Các em nên trắc nghiệm sở thích, sở trường nguyện vọng để biết mình có bị “ngộ nhận” khi lựa chọn ngành nghề hay không.

Những lời khuyên trên sẽ giúp các em định hướng được ngành nghề phù hợp với sức học và nguyện vọng của mình. Hãy sáng suốt quyết định tương lai cho bản thân mình! Chúc các em trở thành các tân sinh viên trong kỳ thi tuyển sinh ĐH, CĐ năm 2009!

Thạc sĩ Trần Đình Lý
Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ SV và
Quan hệ doanh nghiệp Đại học Nông Lâm TPHCM