Các nhà thờ cổ kính tại châu Âu hiện đang phải đương đầu với làn sóng trộm cắp các tác phẩm nghệ thuật cổ xưa rất có giá trị, khiến bản thân các cha xứ cũng như chính quyền nhiều khi cũng tỏ ra bất lực.
Giả dạng tín đồ ngoan đạo
Cha xứ Antonio Paglia tại nhà thờ ở Capranica, bên cạnh những bức tường trống rỗng khi bộ tranh Stations of the Cross đã bị bọn trộm lấy đi.
Việc xâm nhập vào các nhà thờ tại châu Âu không phải là chuyện quá khó khăn. Chẳng hạn như những tên trộm dưới dạng những tín đồ ngoan đạo công khai vào từ cửa trước của St. John the Evangelist, một nhà thờ nổi tiếng tại Capranica (nằm cách Rome khoảng 56km về phía Nam). Chúng ẩn nấp vào một góc kín nào đó, chờ cho tới khi người cuối cùng rời khỏi và khóa cửa mới bắt đầu ra tay “hành nghề”. Chúng không thèm để ý tới những bộ chân đèn cầy, hòm quyên góp từ thiện hay những ly rượu ban thánh lễ - những món đồ dành cho những tên trộm nghiệp dư có thể dễ lấy và dễ bán.
Mục tiêu của những tay chuyên nghiệp này là những thứ đặc biệt hơn nhiều: Via Crucis hay Stations of the Cross, bộ 14 bức tranh mô tả những giờ phút cuối cùng của chúa Jesus. Được vẽ bởi một họa sĩ vô danh từ thế kỷ 18, những bức tranh sơn dầu trên được coi là tài sản vô giá, là niềm tự hào của nhà thờ này. Còn trên thị trường chợ đen, những bức tranh trên có thể đáng giá tới vài trăm ngàn USD. Những tên trộm đã tháo các bức tranh khỏi khung, thả chúng xuống khu phố phía dưới qua một cửa sổ, trước khi bình an rời khỏi nhà thờ qua một đường hầm mà chỉ có vài người được biết.
Vụ trộm táo bạo trên diễn ra vào tháng 11-2006 và cho tới giờ bộ tranh Stations of the Cross vẫn chưa thể tìm ra. Từ đó tới nay, trong mỗi kỳ lễ Phục sinh, các giáo dân tại Capranica đã phải cầu nguyện trước 14 cây thánh giá bằng gỗ nhỏ, thay thế cho 14 bức tranh thiêng liêng về những giờ phút cuối cùng của chúa.
Vụ trộm đã để lại những cảm giác mất mát và tổn thương nặng nề đối với cộng đồng giáo dân tại đây. “Chúng tôi đã lớn lên cùng với những bức tranh này - Maria, chủ nhân một cửa hàng tại St. John, cho biết - Tôi thường nhìn lên những khoảng tường trống rỗng trong nhà thờ và cảm thấy như kẻ nào đó đã đột nhập lấy đi hết mọi thứ trong nhà mình”.
Miếng mồi ngon của bọn trộm cướp
Nhưng đó không chỉ là nỗi buồn riêng của cộng đồng giáo dân Capranica, mà hàng triệu giáo dân khác tại châu Âu cũng đã từng phải trải qua những cảm giác mất mát như vậy. Cứ mỗi năm có tới hàng ngàn nhà thờ và tu viện trên khắp châu Âu trở thành nạn nhân của những vụ cướp bóc và trộm cắp những sản phẩm nghệ thuật có giá trị.
Đội ngũ những tên tội phạm - từ những kẻ trộm cắp vặt để kiếm tiền mua ma túy cho tới những tay chuyên nghiệp săn lùng những bức tranh quý giá - tất cả đang phá hỏng một phần đáng kể những di sản tôn giáo của những quốc gia có truyền thống văn hóa phong phú nhất châu Âu.
“Các nhà thờ của chúng ta đang bị cướp phá - đó là nhận xét của đại úy Dominique Lambert từ Cơ quan trung ương chống nạn mua bán các sản phẩm văn hóa Pháp (OCBC - Central Office for the Fight against Traffic in Cultural Goods) - Bọn tội phạm đã lấy đi mọi thứ như: tượng, tranh, ly rượu thánh lễ, các sản phẩm bằng bạc… Sự kiện bức tranh Virgin Mary bị đánh cắp khỏi nhà thờ kể từ khi nó có mặt tại đó từ thời Trung cổ đã không còn khiến ai có thể bàng quang được nữa”.
Dù chưa có được những số liệu đầy đủ về các sản phẩm nghệ thuật bị đánh cắp nhưng những thông tin được Interpol cung cấp đã cho thấy phần nào sự nghiêm trọng của vấn đề. Cụ thể theo các thống kê gần đây nhất của Interpol, chỉ riêng trong năm 2005 đã có 1.785 báo cáo về những vụ trộm tác phẩm nghệ thuật từ những nơi thờ phụng linh thiêng, chủ yếu là tại Italia, Pháp và Nga.
Đây là một tỷ lệ đặc biệt cao nếu so sánh với 281 vụ trộm cắp từ các bộ sưu tập cá nhân tại nhà riêng, 232 vụ từ các phòng trưng bày và bán hàng nghệ thuật. Những bằng chứng được cảnh sát đưa ra cho thấy, các vụ trộm cắp sản phẩm nghệ thuật tại nhà thờ không hề giảm, thậm chí còn tăng trong nhiều trường hợp. Như OCBC ghi nhận tại Pháp kể từ năm 2002, số vụ trộm cắp tại nhà thờ luôn duy trì ở mức giữa 200 đến 300 vụ. “Nếu cứ tiếp tục với tỷ lệ này - Lambert khẳng định - chỉ trong vòng từ 20 đến 30 năm nữa, các nhà thờ sẽ chẳng còn bất cứ thứ gì”.
Các sản phẩm nghệ thuật cổ và thiêng liêng từ lâu luôn là những mặt hàng kinh doanh đầy lợi nhuận. Trước đây, phần lớn các mặt hàng trên thị trường sản phẩm nghệ thuật cả hợp pháp và không hợp pháp chủ yếu là tượng và các tuyệt tác nghệ thuật lấy trộm từ những vùng đất thiêng liêng ở châu Phi, châu Á và Trung Đông.
Tuy nhiên, từ vài thập niên gần đây, mục tiêu của bọn tội phạm bắt đầu nhằm vào các sản phẩm nghệ thuật của đạo Thiên chúa tại châu Âu. Làn sóng xung đột tại Cyprus vào những năm 1970, Nam Tư vào những năm 1990 cùng với sự tan rã của Liên Xô đã tạo môi trường hết sức thuận lợi cho làn sóng đánh cắp các sản phẩm nghệ thuật tôn giáo và tuồn chúng ra thị trường chợ đen.
Trong khi các hệ thống an ninh ngày càng phổ biến và rẻ hơn đã khiến cho việc đột nhập vào các bảo tàng, phòng trưng bày nghệ thuật và nhà riêng càng khó khăn hơn. Đó là lý do khiến phần lớn các nhà thờ tại châu Âu không được bảo vệ đã trở thành món mồi ngon cho bọn trộm cướp, những kẻ giờ đây không còn biết e ngại đến những chốn linh thiêng như vậy.
Bài 2: Thiên đường của những kẻ săn lùng kho báu
LINH NGA (tổng hợp)
