Năm 2006, nhu cầu tiêu thụ thép trong nước khoảng 3,8 triệu tấn, nhưng do sản xuất phôi trong nước còn thiếu nên lượng phôi thép cần thiết phải nhập về trong năm 2006 khoảng 2,5-2,6 triệu tấn. Điều này cũng tác động làm cho giá thép thất thường khi giá phôi biến động trên thị trường thế giới.
Giá thép tăng giảm theo giá phôi nhập
Đầu tháng 3-2006, giá thép xây dựng đạt mức 7 - 7,11 triệu đồng/tấn đối với thép cây và 6,9 triệu đồng/tấn đối với thép cuộn. Vài tháng sau, giá thép xây dựng trong nước tăng: giá thép tròn phi 6 liên doanh và phi 8 ở các thị trường Hà Nội, TPHCM, Hải Phòng, Cần Thơ…. phổ biến ở mức 8 - 8,1 triệu đồng/tấn. Đến đầu tháng 7-2006, ở phía Bắc, giá thép bán ra dao động 7,9 - 8,1 triệu đồng/tấn; ở phía Nam từ 8,2 - 8,3 triệu đồng/tấn… Thép xây dựng luôn tăng lên chứ ít giảm xuống.
Ngành thép nước ta phải nhập khẩu trên 80% lượng phôi để sản xuất thép thành phẩm. Tình trạng giá phôi thép nhập khẩu lên xuống thất thường ảnh hưởng trực tiếp thị trường thép thành phẩm trong nước.
Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng các nhà máy sản xuất phôi với mong muốn tìm lối thoát, ổn định thị trường thép. Thế nhưng tổng công suất các nhà máy luyện phôi thép cả nước đạt khoảng 2 triệu tấn/năm, trong khi nhu cầu thép phế (để cán mỗi tấn phôi, trung bình cần có 1,1 - 1,15 tấn thép phế liệu) cho các nhà máy cán phôi lên tới 2,2 - 2,3 triệu tấn/năm.
Đáng nói, lượng thép phế trong nước cung ứng được khoảng 800.000 tấn/năm, số còn lại phải nhập khẩu từ 1 - 2 triệu tấn/năm mới đáp ứng được nhu cầu. Cho nên thép phế cần nhập khẩu với số lượng lớn cùng lúc mới có thể đáp ứng sản xuất , nhưng…
Tắt nguồn cung thép phế liệu
Theo quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường, những doanh nghiệp muốn nhập khẩu thép phế phải đảm bảo các điều kiện về kho bãi và môi trường. Trước đây, điều này đã phần nào gây khó cho các doanh nghiệp vì buộc danh nghiệp phải có kho bãi và nay càng khó hơn khi Luật Bảo vệ môi trường 2005 (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1-7-2006, các doanh nghiệp sản xuất phôi thép như thêm gánh nặng vì không còn được ủy thác cho doanh nghiệp thương mại nhập khẩu thép phế liệu như trước đây.
Hiệp hội Thép Việt Nam nhận định, quy định này của luật sẽ gây nhiều khó khăn đối với công nghiệp sản xuất thép và không phù hợp với chủ trương khuyến khích sản xuất phôi thép trong nước. Cho nên, những người lo lắng nhất lại là các doanh nghiệp sản xuất thép có lò luyện phôi thép từ thép phế, bởi từ trước họ vẫn thông qua các doanh nghiệp thương mại để có đủ nguồn cung thép phế và được hỗ trợ về vốn nhập khẩu. Nay, nếu cấm, một mình doanh nghiệp luyện thép không thể lo, nhiều lò luyện phôi từ thép phế sẽ đối mặt với nguy cơ thiếu nguyên liệu.
Thực hiện chủ trương của nhà nước, trong những năm gần đây, các công ty thép đã đẩy mạnh đầu tư vào sản xuất phôi nhằm giảm bớt lượng phôi nhập khẩu. Lượng phôi thép sản xuất trong nước năm 2005 đã đạt 800.000 tấn, năm 2006 sẽ tăng lên 1.500.000 tấn và năm 2007 dự kiến 3.000.000 tấn. Nguyên liệu chính để sản xuất phôi thép ở nước ta là thép phế. Lượng nguyên liệu trong nước để luyện phôi thép chỉ đạt tối đa 800.000 tấn/năm, nên số thép phế phải nhập khẩu năm 2006 khoảng 1.000.000 tấn và 2007 là 2.000.000 tấn.
Với nhu cầu thép phế nhập khẩu như trên, các công ty sản xuất thép không thể tự mình tìm đủ vốn và nguồn cung ứng ở các thị trường trên thế giới, mà phải nhờ tới các công ty thương mại. Rõ ràng, các doanh nghiệp thương mại có vai trò quan trọng đối với công nghiệp sản xuất thép. Vì thế, quy định tại khoản 2, Điều 43 của Luật Bảo vệ môi trường 2005 khiến các doanh nghiệp thương mại kinh doanh lúng túng, còn doanh nghiệp sản xuất phôi thép thì vô cùng lo lắng.
Ông Phạm Chí Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thép cảnh báo: “Có thể sắp tới nhiều doanh nghiệp sẽ chuyển sang nhập khẩu trực tiếp phôi của nước ngoài để tránh phức tạp”. Còn giám đốc một công ty sản xuất thép ở miền Trung nhận định, nếu các công ty thương mại không được phép nhập khẩu thép phế thì các doanh nghiệp sản xuất thép sẽ không thể nào đảm đương nổi.
Với những gì đang diễn ra, ngành thép đang thiếu nguyên liệu để luyện phôi, có thể nhiều lò luyện sẽ ngừng hoạt động, số vốn đã đổ vào đầu tư luyện phôi sẽ khó thu hồi… Mà thiếu nguyên liệu luyện phôi sẽ đẩy sản xuất thép vào thế bị động nguồn phôi, như vậy sẽ càng nhập khẩu, điều này lại lâm vào tình cảnh bị động theo giá phôi trên thị trường thế giới… Thép xây dựng sẽ “bất ổn” là điều khó tránh khỏi.
BÁ TÂN
