Ngày 21-8, tại TPHCM, Ủy ban Đối ngoại Quốc hội (UBĐNQH) đã tổ chức hội thảo “Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO” với sự tham gia của các chuyên gia kinh tế trong nước và nước ngoài. Nhiều nội dung như cần làm rõ cơ hội và thách thức từ WTO, cổ phần hóa DN Nhà nước (DNNN)… đã được trao đổi một cách rất thẳng thắn, quyết liệt.
Mở đầu buổi hội thảo, Chủ nhiệm UBĐNQH Vũ Mão đã đưa ra khá nhiều thông tin mới: sau khi chúng ta hoàn tất phiên đàm phán đa phương thứ 12 vào tháng 7 vừa qua, VN và các nước đã đạt được những thỏa thuận cơ bản, khả năng gia nhập WTO của chúng ta đã đạt tới 80%.
Dự kiến trong tháng 9-2006, VN sẽ cử một đoàn đại biểu sang Geneva (Thụy Sĩ) để hoàn tất các thủ tục mang tính chất kỹ thuật liên quan đến một số mặt hàng như rượu, bia…
Nếu không có gì thay đổi thì vào ngày 10-10 tới đây, tại Hội nghị Bộ trưởng tổ chức tại Geneva, VN sẽ được bỏ phiếu để trở thành thành viên thứ 151 của WTO. Điều này cũng đồng nghĩa với việc Quốc hội chỉ còn đúng 30 ngày để phê chuẩn các cam kết để VN chính thức bước vào sân chơi WTO.
Cơ hội hay thách thức?
Theo ông M.Samuel, cựu Đại sứ Mỹ tại WTO, Cố vấn Thương mại cao cấp của Dự án Star VN, VN sẽ được hưởng Quy chế đối xử tối huệ quốc vĩnh viễn, đảm bảo sự đối xử về thuế quan có thể dự đoán trước; được tiếp cận với một thị trường rộng lớn; loại bỏ việc áp dụng hạn ngạch dệt may (ở Hoa Kỳ). Đồng thời nếu được áp dụng Quy chế thành viên cho phép tiếp cận các thủ tục giải quyết tranh chấp của WTO và trong các vụ việc về tranh chấp thương mại, VN sẽ được coi là nước có nền kinh tế thị trường như các nước thành viên của WTO…
Tuy vậy, những thách thức đặt ra cho VN là rất lớn, đó là giảm thuế nhập khẩu thấp hơn so với các nước láng giềng; hỗ trợ nông dân như thế nào khi loại bỏ một số biện pháp trợ cấp trực tiếp; quản lý các DNNN hoạt động chủ yếu dựa vào trợ cấp; hệ thống thực thi pháp luật cũng như công tác quản lý nhà nước của VN còn yếu…
Liên quan đến các nội dung của các cam kết đa phương, ông ông Nguyễn Sơn, Phó Chánh Văn phòng Ủy ban Quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế (Bộ Thương mại) cũng cho rằng, trong số 10 nội dung cam kết đa phương thì việc bỏ trợ cấp cho hàng nông sản ngay khi chúng ta vào WTO và vấn đề mở cửa hệ thống phân phối là những thách thức lớn đối với nước ta.
VN chỉ được phép sử dụng 10% trị giá nông sản để hỗ trợ cho nông nghiệp. Nếu chúng ta áp dụng không tốt thì sẽ đẩy hàng triệu nông dân vào bước đường cùng, khi đó hàng nông sản sẽ thua ngay trên sân nhà!
Cổ phần hóa DNNN: chìa khóa để thành công?
Theo bà Phạm Chi Lan, nguyên Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp VN, mặc dù có không ít thách thức đặt ra, song VN vẫn có “thời cơ vàng” khi vào WTO. Điều quan trọng là chúng ta phải có năng lực và nỗ lực rất lớn mới có thể tận dụng được.
Từ thực trạng trên, bà Phạm Chi Lan đã chỉ ra hàng loạt các vấn đề kinh tế vĩ mô cần giải quyết ngay. Cụ thể, phải hoàn thiện thể chế thị trường càng sớm, càng tốt; thực hiện triệt để các cải cách kinh tế và các chính sách kinh tế-xã hội quan trọng như cải cách DNNN và hệ thống ngân hàng, thuế, thương mại, dịch vụ công; cải cách hệ thống giáo dục – đào tạo; phát triển kết cầu hạ tầng; có chính sách hỗ trợ phát triển DN nhỏ và vừa…
“Chúng ta cần phải sắp xếp lại các lực lượng DN, trong đó quyết liệt với việc cải cách DNNN, thực hiện nhanh chương trình cổ phần hóa (CPH), giảm tỷ lệ cổ phần của nhà nước trong DNNN CPH và sớm chuyển toàn bộ DNNN sang hoạt động theo Luật Doanh nghiệp. Đây chính là một trong những yếu tố sống còn để các DN tự hoàn thiện và nâng cao sức cạnh tranh” – bà Lan nói.
Một số ý kiến của các đại biểu cũng cho rằng, chúng ta đầu tư 1.800 tỷ đồng để phát triển ngành ô tô cũng như đầu tư 750 triệu USD cho ngành đóng tàu thì quả là quá mạo hiểm. Theo đó, trong số 14 ngành công nghiệp được coi là trọng điểm của VN thì có đến 10 ngành khó có thể cạnh tranh khi hội nhập kinh tế. Do vậy, cần phải rà soát lại và bỏ bớt đi một số dự án chiến lược thì sẽ nhẹ gánh phần nào cho nền kinh tế đất nước.
Thúy Hải
10 nội dung chính của các cam kết đa phương khi VN gia nhập WTO
1. VN sẽ cải cách thương mại thông qua việc mở cửa thị trường hàng hóa. Đến năm 2008 chúng ta sẽ chính thức mở cửa theo lộ trình và đến năm 2009 sẽ cho phép các DN nước ngoài thành lập 100% vốn tại VN. Về hàng hóa chúng ta cam kết cắt giảm tất cả các mặt hàng nhập khẩu trung bình khoảng 20% so với mức hiện hành. Đặc biệt, một số ngành như hóa chất, dược phẩm, thiết bị thông tin sẽ cắt giảm chỉ còn 0%-5%.
2. Thực hiện nguyên tắc không phân biệt đối xử thông qua 2 luật là Quy chế tối huệ quốc và Đãi ngộ quốc gia.
3. Phá bỏ trợ cấp xuất khẩu hoàn toàn cho mặt hàng nông sản.
4. Cam kết cắt bỏ trợ cấp cho công nghiệp bị cấm trong vòng 5 năm tới đối với các dự án đã được cấp phép liên quan đến nội địa hóa và hàng xuất khẩu.
5. Nhà nước không can thiệp vào hoạt động của DNNN và DN thương mại nhà nước qua bất kỳ hình thức nào.
6. Cam kết về quyền kinh doanh. Từ ngày 1-1-2007, các DN nước ngoài hoạt động tại VN được quyền kinh doanh các mặt hàng như DN VN, chứ không chỉ giới hạn mặt hàng kinh doanh trên giấy phép kinh doanh như trước đây.
7. Minh bạch hóa chính sách liên quan đến việc Chính phủ phải thành lập trang web để thông báo về các văn bản, pháp quy liên quan đến thương mại, đầu tư… để lấy ý kiến đóng góp rộng rãi của các DN và người dân trước khi ban hành là 60 ngày.
8. Cam kết thực hiện quyền sở hữu trí tuệ và bảo hộ quyền tác giả.
9. Tuân thủ các tiêu chuẩn quy định của WTO về kiểm dịch và vệ sinh dịch tễ.
10. VN sẽ được coi là nền kinh tế phi thị trường trong một thời gian sau khi gia nhập WTO.
(Nguồn Ủy ban Quốc gia về Hợp tác kinh tế quốc tế, Bộ Thương mại)
