Giá cát xây dựng đang tăng cao, từ 40.000 đồng/m³ lên đến 80.000đồng/m3 đối với loại cát san lấp mặt bằng, từ 100.000 đồng/m³ lên 150.000 đồng/m³ đối với cát xây dựng. Giá đất dùng san lấp ao, vườn hiện nay cũng tăng từ 30.000 đồng/m³ lên 50.000 đồng/m³. Giá cát, đất tăng, “đội quân” khai thác trái phép tài nguyên này hoạt động rầm rộ hơn.
Cát khan hiếm, giá tăng vọt
8 ghe hút cát lậu và 2 sà lạp vừa bị bắt, đang chờ ra quyết định tịch thu tại xã Long Tân, huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai. Ảnh: SONG PHA
Bà Lê Thị Kim Oanh, Phó Trưởng phòng Quản lý tài nguyên nước và khoáng sản (Sở Tài nguyên-Môi trường TPHCM) cho biết, hiện nay các tuyến sông rạch trên toàn địa bàn TP đã bị cấm khai thác cát. Tuy nhiên, một số tuyến sông lớn phục vụ cho giao thông hàng hải do Trung ương quản lý thì được nạo vét luồng tuyến và tận thu cát. Nhưng lượng cát nạo vét tận thu này chỉ đáp ứng một phần rất nhỏ so với nhu cầu xây dựng đang ngày càng tăng mạnh trên địa bàn TP.
Theo điều tra của Sở TN-MT, phần lớn nguồn cát phục vụ cho nhu cầu xây dựng tại TP đa số lấy từ các tỉnh Tây Ninh, Bình Dương và miền Tây,… Một lượng cát không nhỏ được nhập khẩu từ Campuchia. Trước thực tế lượng cát phục vụ cho nhu cầu xây dựng bị thiếu hụt, giá cát ngày càng bị đẩy lên cao, lãnh đạo sở đã phê duyệt cho Phòng Quản lý Tài nguyên nước và Khoáng sản lập đề án nghiên cứu nguồn cát phục vụ cho nhu cầu xây dựng ở TP.
Tại tỉnh Đồng Nai, Công ty Khai thác cát Đồng Nai cũng đang thiếu lượng cát khá lớn để phục vụ nhu cầu xây dựng ở tỉnh nhà. Công ty phải vận chuyển cát từ các tỉnh miền Tây lên khiến giá thành đội lên khá cao. Ông Phạm Hữu Nghĩa, Trưởng phòng Tài nguyên nước và Khoáng sản Đồng Nai cho biết, sông Đồng Nai đoạn từ hạ nguồn đập Trị An trở xuống hạ lưu có lệnh cấm khai thác cát từ nhiều năm qua. Hiện nay, Sở TN-MT Đồng Nai cũng đã có đề án khai thác cát lòng hồ Trị An và các nhánh sông La Ngà. Bên cạnh đó cũng lập kế hoạch cho khai thác cát mỏ trong bờ để phục vụ cho nhu cầu xây dựng trên địa bàn tỉnh.
Siêu lợi nhuận từ cát… “lậu”
Ông Nguyễn Văn Bảy, xã Đội phó xã Long Tân (huyện Nhơn Trạch tỉnh Đồng Nai) từng chỉ huy nhiều vụ phục kích bắt ghe khai thác cát lậu cho biết, lực lượng khai thác cát lậu không chỉ trang bị các máy móc thiết bị mới mà còn hoạt động có tổ chức và rất liều lĩnh. Trong vòng hơn 1 tháng trở lại đây, trên sông Đồng Nai xuất hiện nhiều kiểu hút cát mới. Một ghe bầu thường được đi kèm với 2 sà lạp (loại giống sà lan nhưng có kích thước nhỏ, cỡ 1,8m x 2m). Trên mỗi sà lạp có trang bị một máy hút cát công suất lớn, chạy rất êm, chỉ trong vòng 30 phút là bơm hút đầy một ghe cát loại 10m³/ghe. Tính ra, một ghe hút cát mỗi đêm làm 3 chuyến thu được không dưới 2 triệu đồng.
Tháng tư vừa qua, lực lượng kiểm tra phát hiện trên 40 ghe bầu loại 10 tấn tụ tập kết thành bè bơm hút cát trên sông Đồng Nai. Ghe của đoàn kiểm tra vừa áp sát mục tiêu thì những người trên ghe khai thác cát dùng cây tầm vông chống cự, rồi tháo chạy sau khi quẳng lại những gùi dây nhợ cho quấn vào chân vịt khiến ghe của lực lượng kiểm tra không hoạt động được. Đơn vị ông cùng các chiến sĩ công an rút súng khống chế bắt được 8 ghe, 2 sà lạp nhưng những thanh niên trên ghe đã nhanh tay tháo lỗ lù đánh chìm ghe và nhảy xuống sông lặn mất.
Bên cạnh “đội quân” khai thác cát lậu, trên địa bàn quận 9, TPHCM mới đây xuất hiện thêm “đội quân” khai thác đất lậu. Sáng ngày 15-4-2007, hàng chục chiếc ghe bầu (loại 6-10 tấn/ghe) giăng thành từng cụm ở khu vực cồn Cò ấp Trường Khánh (sông Đồng Nai) và ấp Lân Ngoài, Long Đại (sông Tắc P.Long Phước Q9). Nước ròng, con sông để lộ ra triều lề bờ đất sét đen bóng, nhiều nhóm người hì hục xắn đất đổ trên ghe. Chưa đầy 2 giờ các ghe đã đầy ắp đất. Thấy ca nô của lực lượng kiểm tra đến, đám thanh niên phóng lên ghe tháo chạy tán loạn. Lực lượng kiểm tra vây bắt được 3 ghe khai thác đất ở sông Đồng Nai và 7 ghe khai thác đất trên sông Tắc,…thuộc địa bàn P. Long Phước Q9. Theo anh Hoàng, một cư dân ở Q9 thường hỗ trợ, cung cấp nguồn tin cho lực lượng kiểm tra sông rạch Q9 bắt khá nhiều vụ khai thác đất, cát trái phép thì cù lao Long Phước ngày càng bị sạt lở nghiêm trọng. Có hộ bị sạt lở mất trắng cả hécta đất theo sông. Đất của anh Hoàng cũng trôi gần 2 ha xuống sông Đồng Nai.
Theo quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản, hành vi khai thác cát, đất trái phép ngoài việc bị xử lý tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, người vi phạm còn bị phạt tiền từ 20 - 50 triệu đồng. Vì thế, số ghe bị bắt quả tang khai thác cát lậu đều trở thành ghe…”vô chủ” vì chủ ghe muốn trốn nghĩa vụ nộp phạt. “Việc bắt, xử lý các ghe khai thác cát lậu trên sông đã khó nhưng về kinh phí, phương tiện dùng cho lực lượng đi tuần tra trên sông lại thiếu. Làm sao ngăn chặn và bắt nóng đầu nậu khai thác cát lậu là vấn đề rất khó khăn” - ông Thái Văn Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Long Tân (Đồng Nai) trăn trở.
Trần Thanh
