Sáng 1-4, Công ty Xăng dầu hàng không (Vinapco) đơn phương đình chỉ việc cung cấp xăng cho Hãng hàng không Pacific Airlines (PA). Nguyên nhân, do Vinapco quyết định tăng phí nạp xăng dầu từ 593.000 đồng/tấn lên 750.000 đồng/tấn và PA không chấp nhận. May mà có sự can thiệp kịp thời của Bộ GTVT, nếu không chắc chắn PA… chết vì dưới trời VN, không ai ngoài Vinapco được quyền bán loại xăng mà PA đang cần.
Theo lý của Vinapco, việc cung ứng nhiên liệu cho các hãng hàng không nội địa được áp dụng theo nguyên tắc chi phí cung ứng, không tính lợi nhuận và hợp đồng trên cơ sở song phương. Trong suốt thời gian qua, Vinapco đã chịu lỗ trong việc cung ứng xăng dầu cho các hãng hàng không nội địa do giá xăng dầu trên thế giới tăng cao… Công bằng mà nói, đã kinh doanh thì không thể chịu lỗ. Vinapco bị lỗ nên phải tăng giá là chuyện khó tránh khỏi. Tuy nhiên, tăng bao nhiêu, tăng như thế nào, tăng vào thời điểm nào là những vấn đề cần phải được bàn thảo giữa hai đối tác kinh doanh với nhau. Và thời gian cho công việc nói trên cũng cần phải có. Ra lệnh thì dễ, nhưng bàn thảo thì phải có chứng cứ, phải có lập luận và cần phải có cả sự thỏa hiệp nữa. Yêu cầu tăng phí nạp xăng dầu từ 593.000 đồng/tấn lên 750.000 đồng/tấn là tăng đến trên 18%, có quá cao không? PA có chịu đựng được mức này không? Khả năng tăng giá vé của PA để bù đắp lại phí tăng lên này như thế nào? Rồi thì, Vietnam Airlines có phải chịu mức giá tương tự không? Thời điểm áp giá có đồng nhất không? Nếu không thì đâu là môi trường kinh doanh lành mạnh của nước ta?
Một vấn đề khác cũng rất cần được quan tâm, đó là tuân thủ các nguyên tắc của dịch vụ công. Hàng không là một ngành dịch vụ công và buộc lòng phải tuân thủ các nguyên tắc được áp đặt cho các dịch vụ công. Những nguyên tắc cơ bản đó là:
1- Tính liên tục của dịch vụ; 2- Tính không bị ngắt quãng của việc bảo đảm nguồn; 3- Giá cả phù hợp; 4- Quyền tiếp cận bình đẳng của công chúng. Với việc đình chỉ cung cấp xăng cho PA, Vinapco đang vi phạm nghiêm trọng nhiều trong số những nguyên tắc nói trên.
Cuối cùng, vị thế độc quyền được sinh ra không phải để phục vụ cho lợi ích của các công ty độc quyền. Vị thế độc quyền được sinh ra để các nguyên tắc của dịch vụ công được bảo đảm trong một nền kinh tế thị trường. Vì vậy, đã đến lúc cần phải áp đặt các nguyên tắc nói trên để quản lý các doanh nghiệp nhà nước. Không thể để tình trạng độc quyền là muốn làm gì thì làm, như… Vinapco!
TS Nguyễn Sĩ Dũng
