Cuối tháng 4 vừa qua, UBND TPHCM đã chính thức thông qua đề án chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2008-2010 và tầm nhìn đến 2020. Đây không phải là lần đầu tiên TPHCM đề cập đến vấn đề này, tuy nhiên kết quả đã làm được trong thời gian qua chưa xứng tầm với vai trò đầu tàu kinh tế của TP. Làm sao và bắt đầu từ đâu để thực hiện việc chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu trên địa bàn đang trở thành câu hỏi lớn.

Chất và lượng, đã chuyển biến!

Ông Phạm Hoàng Hà, Giám đốc Sở Thương mại TPHCM cho biết: “Nhờ quá trình đổi mới công nghệ và thiết bị, cũng như nỗ lực trong công tác xúc tiến thương mại và đầu tư của TP trong thời gian trước đây, nên sau hơn một năm gia nhập WTO, hoạt động xuất khẩu của TP đã có sự tăng trưởng mạnh cả về lượng và chất. Tính về lượng, trong năm 2007, nếu không tính dầu thô, kim ngạch xuất khẩu trên địa bàn TPHCM ước đạt 10,3 tỷ USD, tăng 15,3% so với cùng kỳ năm trước”.

Sản phẩm may mặc vẫn có kim ngạch xuất khẩu lớn. Ảnh: T.L.

Hàng hóa xuất khẩu trên địa bàn TPHCM thời gian qua, cũng đã có sự chuyển biến tích cực và rõ nét. Các sản phẩm xuất khẩu công nghệ cao như máy tính, hàng điện tử, sản phẩm cơ khí chính xác, sản phẩm công nghệ nano...

Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và chất xám cao này tăng tới 58,7%. Một số dự án công nghệ cao của một số tập đoàn hàng đầu thế giới đang trong giai đoạn triển khai thực hiện xây dựng, sẽ đi vào sản xuất trong thời gian tới, tiếp tục làm thay đổi cơ cấu sản phẩm xuất khẩu theo đúng định hướng cơ cấu hàng hóa xuất khẩu đòi hỏi phải có những sản phẩm đặc thù, mang hàm lượng khoa học kỹ thuật và chất xám, cũng như có giá trị gia tăng cao, có lợi thế cạnh tranh và phù hợp với thế mạnh của TP.  

Song song với việc thu hút các dự án có hàm lượng khoa học và chất xám, nhóm sản phẩm xuất khẩu chủ lực truyền thống của TP cũng đã được cải thiện về chất lượng.

Đơn cử như hai ngành dệt may và da giày đang mang lại kim ngạch lớn, giữ một vị trí quan trọng trong kim ngạch xuất khẩu của TP, cũng đã có những đổi mới về chất liệu sản phẩm, thiết kế thời trang, áp dụng các thiết bị chuyên dùng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

May Phương Đông xuất khẩu các sản phẩm thời trang sử dụng vải khử mùi và chống tia cực tím và dưới thương hiệu riêng của mình như F-house, Wrap-u... Nhờ vậy, cùng một chiếc áo polo-shirt bình thường có giá chỉ trên dưới 100.000 đồng/sản phẩm thì các sản phẩm này của Phương Đông có giá cao gấp 3-4 lần.

Đây cũng chính là các hoạt động nâng cao giá trị gia tăng mang lại cho sản phẩm dệt may và da giày. Đồng thời, quá trình này cũng sắp xếp lại cơ cấu của chính các ngành sản xuất, những doanh nghiệp nhỏ, không kịp thời đổi mới thiết bị, phải thu hẹp sản xuất hoặc chuyển mặt bằng qua kinh doanh các ngành nghề khác mang lại hiệu quả cao hơn. 

Giảm xuất khẩu hàng “thô” và thâm dụng lao động

Có thể nói, với vai trò đầu tàu của nền kinh tế TPHCM, đã có một số chương trình hỗ trợ các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ và thiết bị để chuyển đổi sản phẩm xuất khẩu trong vài năm gần đây, nhưng kết quả mang lại chưa thật sự hài lòng. Vấn đề hiện nay chính là cần xác định rõ lợi thế cạnh tranh của TPHCM để hướng các chính sách hỗ trợ thực hiện chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu hiệu quả, giúp tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu.

Theo ông Phạm Hoàng Hà, căn cứ vào tình hình phát triển xuất khẩu vừa qua để có những luận cứ khoa học, chương trình chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu từ nay đến năm 2020 trên địa bàn TPHCM sẽ phân ra hai giai đoạn:

Giai đoạn từ nay đến 2010, chỉ trong thời gian 3 năm, sẽ tập trung vào các nhiệm vụ giữ vừng tốc độ tăng trưởng các mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu cao như dệt may và giày dép; tập trung nâng cao kim ngạch và tỷ trọng xuất khẩu của nhóm hàng hiện đang là tiềm năng như sản phẩm công nghệ cao, sản phẩm gỗ...

Theo dự kiến, nhóm sản phẩm công nghệ cao đến năm 2010 sẽ đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 2.441 triệu USD, chiếm tỷ trọng 13,8% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Trong đó, nhóm sản phẩm vi mạch điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác, vật liệu mới... có kim ngạch và tốc độ tăng trưởng cao nhất, đạt 1.607 triệu USD và tăng 150,7%; nhóm điện tử viễn thông tăng trưởng 42,2%, chiếm tỷ trọng 3,9% kim ngạch xuất khẩu; nhóm sản phẩm dịch vụ phần mềm chiếm 40%-50% tỷ trọng xuất khẩu phần mềm của cả nước và TP cũng phấn đấu đến năm 2020 đưa sản phẩm phần mềm trở thành sản phẩm xuất khẩu chủ lực của TPHCM.

Ngoài ra, giai đoạn này TP cũng tiến hành giảm dần kim ngạch và tỷ trọng xuất khẩu thô nhóm sản phẩm hàng nông- lâm-thủy hải sản.

Giai đoạn này TPHCM tập trung công tác xúc tiến mở rộng xuất khẩu trực tiếp vào các thị trường châu Âu, châu Mỹ, châu Á và đặc biệt tập trung cho thị trường Hoa Kỳ. Đồng thời, các thị trường tiềm năng khác như thị trường Châu Phi và Châu Đại Dương, cũng sẽ được chú trọng khai thác để sử dụng hết các nguồn lực xuất khẩu khá đa dạng trên địa bàn TPHCM.

Tiếp theo, trong giai đoạn 2011-2020 được xác định là thời điểm kinh tế TP phát triển mạnh và hội nhập với nền kinh tế thế giới, xuất khẩu của TP sẽ có bước phát triển đột phá về chất. Trong đó, TP nhanh chóng giảm tối đa hoạt động sản xuất xuất khẩu đối với những mặt hàng thâm dụng lao động như dệt may, da giày, thủ công mỹ nghệ và ưu tiên phát triển các sản phẩm công nghệ cao.

Dự kiến, kim ngạch xuất khẩu nhóm sản phẩm này vào năm 2014 sẽ đạt 6,8 tỷ USD và tập trung phát triển mảng dịch vụ xuất khẩu để đến 2020 chiếm tỷ trọng 60% tổng kim ngạch xuất khẩu chung của TPHCM ª

VĂN MINH HOA