Số liệu kết quả điều tra doanh nghiệp năm 2002 - 2004 do Tổng cục Thống kê công bố ngày 11-5 tại Hà Nội cho thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp có quy mô từ nhỏ đến siêu nhỏ. Lo ngại hơn, tính chất “ăn xổi” và tự phát còn phổ biến trong các doanh nghiệp Việt Nam.

Tính đến 1-1-2004, Việt Nam có 72.012 doanh nghiệp đang hoạt động (khác với số doanh nghiệp đã được cấp đăng ký kinh doanh và cấp mã số thuế). Từ năm 2000 đến 2003, số doanh nghiệp tăng bình quân 19,45%/năm (thấp hơn nhiều so với số liệu mà Bộ KH-ĐT công bố dựa trên số doanh nghiệp được cấp đăng ký kinh doanh).

Theo ông Lê Mạnh Hùng, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, số doanh nghiệp tăng thêm là yếu tố quyết định đến tăng trưởng cao và ổn định của nền kinh tế trong những năm qua; tạo ra cơ cấu kinh tế mới gồm nhiều thành phần; tổng số lỗ của doanh nghiệp đã giảm từ 12.227 tỷ đồng năm 2000 xuống còn 10.852 tỷ đồng năm 2003...

Tuy nhiên, đáng lo ngại, theo ông Hùng, nếu như năm 2000, mỗi doanh nghiệp có bình quân 84 lao động và 26 tỷ đồng tiền vốn thì năm 2004, con số này lần lượt còn 72 lao động và 24 tỷ đồng. Do 3 năm qua, doanh nghiệp nhà nước giảm, doanh nghiệp dân doanh tăng, nên quy mô doanh nghiệp chủ yếu là nhỏ và siêu nhỏ. Doanh nghiệp có dưới 10 lao động chiếm tới 46%, vốn dưới 1 tỷ đồng chiếm 44% trong số 86,1% số doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng.

Điều này đã khiến khả năng trang bị thiết bị, công nghệ tiên tiến rất hạn chế. “Mức trang bị tài sản cho 1 lao động rất thấp, chỉ đạt 125 triệu đồng (khối doanh nghiệp dân doanh thấp hơn cả, chỉ 50 triệu đồng/lao động, bằng 20% của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài). Có tới 75% doanh nghiệp có công nghệ trung bình và lạc hậu, nhất là trong ngành then chốt hiện nay - công nghiệp.

Những yếu tố trên phản ánh tính chất “ăn xổi”, tự phát, mang nặng tính hình thức của doanh nghiệp. Ở các tỉnh như Kiên Giang, Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Lâm Đồng, Cà Mau, Nghệ An, Nam Định... tuy có hàng ngàn doanh nghiệp/tỉnh nhưng 70% - 80% doanh nghiệp chỉ có 1-5 lao động. Hiện cũng có tới 70% doanh nghiệp trong nước chưa đóng bảo hiểm y tế, bảo hiểm lao động cho công nhân.

Đáng lo ngại nữa là tình trạng sức cạnh tranh thấp của doanh nghiệp chưa được cải thiện bao nhiêu. Số doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ tăng từ 19,4% năm 2000 lên 23,3% năm 2003. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn và trên doanh thu chỉ đạt lần lượt 4,5 và 5,3%, thấp hơn nhiều so với lãi suất cho vay ưu đãi của ngân hàng.

NAM QUỐC