Nhằm góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao tính chuyển đổi của đồng Việt Nam, thực hiện mục tiêu trên lãnh thổ Việt Nam chỉ sử dụng đồng Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và các bộ, ngành liên quan đang xây dựng Dự thảo Pháp lệnh Ngoại hối (PLNH). Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Trương Văn Phước, Vụ trưởng Vụ Quản lý ngoại hối NHNN kiêm Phó Trưởng ban Thường trực Ban soạn thảo Dự thảo PLNH, chung quanh một số vấn đề đáng quan tâm.

Các ngân hàng đang đẩy mạnh dịch vụ phát sinh.

- Phóng viên: Thưa ông, vì sao phải xây dựng PLNH trong khi Nghị định 63 và các văn bản pháp quy khác điều chỉnh hoạt động ngoại hối hiện hành còn hiệu lực và cũng chưa thấy bộc lộ những khó khăn cản trở nào lớn?

- Ông TRƯƠNG VĂN PHƯỚC: Hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi sự hội nhập trước hết về mặt luật pháp. Việt Nam đang tiến hành các vòng đàm phán cuối cùng chuẩn bị để cuối năm nay chúng ta có thể gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Nhìn lại hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động ngoại hối hiện hành trong thực tế đã đóng góp một phần rất quan trọng để ổn định kinh tế vĩ mô trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam bước đầu hội nhập vào nền kinh tế thế giới.

Tuy nhiên, để quá trình hội nhập đó sâu rộng hơn, hiệu quả hơn, an toàn hơn, cần phải soát xét lại hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, trong đó có ngoại hối. Xây dựng PLNH trước hết là để nâng địa vị pháp lý của nghị định lên tầm pháp lệnh; đồng thời giải quyết những bất cập phát sinh do tốc độ phát triển, mở cửa hội nhập… của nền kinh tế nước ta diễn ra tương đối nhanh từ khi có Nghị định 63 ra đời năm 1998.

- Ông có thể cho biết định hướng thay đổi của PLNH này so với Nghị định 63 và các văn bản pháp luật hiện hành?

- Dù là nghị định hay pháp lệnh, quản lý nhà nước về ngoại hối cũng đều thể hiện các nguyên tắc điều chỉnh hoạt động ngoại hối để đạt tới mục tiêu cuối cùng là tạo lập thế cân bằng ổn định cho cán cân thanh toán quốc tế. Nhưng yêu cầu của quá trình hội nhập đòi hỏi pháp lệnh thể hiện ở một số định hướng mới.

Một là, thực hiện tự do hóa các giao dịch trên tài khoản vãng lai. Hai là, nới lỏng dần và từng bước tự do hóa các giao dịch trên tài khoản vốn. Ba là, hạn chế tối đa việc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam. Bốn là, mở cửa cho thị trường ngoại tệ phát triển trong khuôn khổ cơ chế tỷ giá hối đoái linh hoạt. Năm là, tạo điều kiện cho hoạt động ngoại hối của các tổ chức tín dụng và các tổ chức khác phát triển, đa dạng hóa, trên nền tảng tự do hóa thương mại dịch vụ. Đó là những định hướng cơ bản nhất trong pháp lệnh.

- Xin ông nói rõ hơn việc nới lỏng quản lý ngoại hối đối với các giao dịch vốn trong tiến trình mở cửa thị trường nước ta?

- Chúng ta đã có cơ chế tiếp nhận vốn đầu tư nước ngoài trực tiếp FDI và vốn đầu tư nước ngoài gián tiếp thông qua thị trường chứng khoán hay góp vốn mua cổ phần. Quan điểm chung về quản lý ngoại hối là tạo điều kiện dễ dàng để các nhà đầu tư nước ngoài chuyển vốn vào, ra nhưng vẫn nắm đủ thông tin và quản lý được.

Chẳng hạn vốn đầu tư trên thị trường chứng khoán có thể chuyển ra bất cứ lúc nào, không bị lưu giữ 1 năm như trước đây. Dự thảo pháp lệnh cũng đề cập đến việc mở rộng đối tượng vay vốn nước ngoài, thí dụ như cá nhân người Việt Nam trong nước có thể tiếp cận với các nguồn vốn vay bên ngoài trên nguyên tắc tự vay, tự trả để phục vụ sản xuất kinh doanh hợp pháp và các nhu cầu thiết yếu khác. Chúng tôi cho rằng đây là một kênh mới để tiếp nhận vốn.

- Hiện tượng đôla hóa ở Việt Nam là điều rất đáng quan tâm. Hạn chế tối đa việc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam có phải là giải pháp khắc phục tình trạng này?

-Hạn chế hiện tượng đôla hóa là điều mà chúng ta hằng theo đuổi. Tuy nhiên cũng phải thừa nhận rằng đôla hóa là một hiện tượng khá phổ biến ở các nước có nền kinh tế đang chuyển đổi như ở Việt Nam chúng ta. Nhưng để cho việc niêm yết giá, thông báo giá, dùng ngoại tệ để thanh toán hàng hóa, dịch vụ trong nước thì khó có thể chấp nhập được.

Song việc hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam không đơn thuần chỉ là một biện pháp hành chính, mà quan trọng hơn là tạo lập các điều kiện, môi trường để cho lãi suất và tỷ giá đồng Việt Nam vận hành tạo nên sự hấp dẫn và đem lại lòng tin của đồng Việt Nam đối với các tổ chức và cá nhân.

- Vậy có phải tạo lòng tin thông qua việc mở cửa thị trường ngoại tệ và cơ chế tỷ giá linh hoạt?

- Mở cửa thị trường ngoại tệ và thực hiện cơ chế tỷ giá linh hoạt là hai trong số các giải pháp để tạo lòng tin cho đồng Việt Nam, nhưng nếu nhìn nhận một cách khách quan thì đó là hai giải pháp quan trọng nhất. Cần mở rộng các đối tượng tham gia thị trường ngoại tệ của Việt Nam phong phú và đa dạng hơn, kể cả các định chế tài chính phi ngân hàng. Khi thị trường ngoại tệ mở cửa thì cung cầu ngoại tệ có cơ hội tiếp cận để đạt tới cân bằng.

Đồng thời quan điểm điều tiết của Nhà nước trong cơ chế tỷ giá thả nổi sẽ biểu hiện cụ thể hơn. Chẳng hạn trong cơ chế này các tổ chức tín dụng có thể áp dụng các phương thức giao dịch hối đoái để đáp ứng các nhu cầu ngoại hối của thị trường. Pháp lệnh sẽ thể chế hóa các quyền lựa chọn giữa đồng Việt Nam và ngoại tệ, việc tự do chuyển đổi giữa các ngoại tệ mạnh… bảo đảm cơ chế tỷ giá năng động và linh hoạt.

- Chế độ kết hối ngoại tệ buộc các doanh nghiệp xuất khẩu phải bán ngoại tệ cho ngân hàng nay vẫn còn duy trì dù là với tỷ lệ bằng “zêrô”. Xin ông cho biết quan điểm về vấn đề này trong Dự thảo PLNH?

- Câu trả lời không đơn giản là có duy trì hay bãi bỏ. Khi thực hiện chế độ kết hối vào năm 1998 là lúc khu vực Đông Á đang diễn ra khủng hoảng tài chính tiền tệ. Đây là một trong những biện pháp cần thiết giúp chúng ta tránh được tác động ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng này.

7 năm trôi qua, thị trường ngoại tệ và cơ chế tỷ giá của chúng ta đã có những thay đổi theo hướng tích cực hơn nhiều. Đặc biệt vài năm trở lại đây trong tương quan lãi suất và tỷ giá, trong quan hệ cung cầu trên thị trường ngoại tệ, nguồn ngoại tệ của các tổ chức tín dụng mua được không chỉ đáp ứng nhu cầu thanh toán của nền kinh tế, mà còn bán cho NHNN để làm tăng dự trữ ngoại hối.

Hiện nay, vẫn còn hai quan điểm khác nhau về chế độ kết hối. Có quan điểm cho là nên duy trì. Chúng tôi thì suy nghĩ ngược lại, có thể bãi bỏ chế độ kết hối, vì một thị trường ngoại tệ mở cửa và cơ chế tỷ giá thực sự linh hoạt sẽ là một loại “kết hối đặc biệt”, một loại kết hối tự nguyện trên nền tảng lợi ích kinh tế.

- Xin cám ơn ông Vụ trưởng.

ANH KHUÊ