Đứng trước tình trạng thiếu hụt phân bón trên toàn cầu, hiện nay nhiều nước đã có các chính sách khuyến khích, trợ cấp khẩn thiết cho ngành này (như Ấn Độ, Bangladesh…). Một số nước khác (như Trung Quốc) thì ban hành ngay chính sách hạn chế xuất khẩu bằng cách tăng thuế. Thế nhưng tại Việt Nam, các vấn đề liên quan đến thị trường phân bón dường như bị thả nổi.

Như báo Sài Gòn Giải Phóng đã đưa tin, tình hình khó khăn trên thị trường phân bón đang ở mức báo động. Giá phân urê nhập khẩu từ Trung Quốc hiện nay đã lên đến 332 USD/tấn, tăng gần 20 USD/tấn so với hồi đầu tháng 5-2005. Mức giá này, theo các doanh nghiệp nhập khẩu sẽ đẩy giá phân urê bán lẻ trong nước lên 5.400 - 5.500đ/kg. Đây là mức giá quá khó khăn đối với người nông dân khi nhu cầu sản xuất vụ hè - thu đang vào thời kỳ cao điểm (bón thúc).

Theo Bộ Nông nghiệp - Phát triển nông thôn, mặc dù trong vụ hè - thu này, khả năng thiếu phân bón không nhiều (vì hiện nay lượng phân bón còn tồn kho có thể cầm cự được), thế nhưng trong vụ mùa tới, rất có thể sẽ xảy ra nguy cơ thiếu gần 500.000 tấn urê.

Bà Nguyễn Thị Ngọ, Phó Chủ tịch Hội Phân bón miền Nam cho biết, hầu hết các doanh nghiệp hiện rất ngại nhập khẩu phân bón vì giá thế giới quá cao. Không chỉ giá nhập từ Trung Quốc hiện đã tăng lên 332 USD/tấn, mà giá urê nhập từ Trung Đông và Nga còn tăng cao hơn từ 15 đến 20 USD/tấn do chi phí vận chuyển nhiều hơn.

Và ngày 1-6-2005 tới đây, khi Trung Quốc chính thức áp dụng mức thuế xuất khẩu 30% cho mặt hàng này thì khó khăn sẽ lại càng thêm chồng chất.

Có thể nói, tình hình giá phân bón leo thang không phải là điều bất ngờ và nó đã được dự báo từ nhiều năm qua (do bị ảnh hưởng chiến sự ở Trung Đông). Tại các quốc gia trên thế giới, vấn đề này rất được quan tâm, và đứng trước tình trạng thiếu hụt phân bón trên toàn cầu, hiện nay nhiều nước đã có các chính sách khuyến khích, trợ cấp khẩn thiết cho các doanh nghiệp trong ngành.

Thế nhưng tại Việt Nam, các vấn đề liên quan đến thị trường phân bón dường như bị thả nổi, không được quan tâm, không có sự quản lý, định hướng và dự báo chặt chẽ nên việc xảy ra thiếu hụt, sốt nóng, sốt lạnh trên thị trường phân bón là điều khó tránh khỏi.
Cho đến nay các kiến nghị của Hiệp hội Phân bón Việt Nam liên quan đến việc hỗ trợ nông dân, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc nhập khẩu phân bón và giảm thuế VAT vẫn chưa được xem xét một cách thấu đáo.

Trước mắt, để khắc phục tình trạng này, Bộ NN-PTNT và Hiệp hội Phân bón Việt Nam lại vừa tiếp tục gửi công văn kiến nghị Bộ Tài chính, Chính phủ và Quốc hội cho phép giảm thuế VAT mặt hàng phân bón từ 5% xuống bằng 0%, đồng thời đề nghị Bộ Công nghiệp chỉ đạo các đơn vị sản xuất urê trong nước chỉ cung ứng phân bón cho các đại lý, doanh nghiệp có hợp đồng nhập khẩu urê về phục vụ sản xuất trong nước theo hình thức bán đối ứng.

Theo các doanh nghiệp, một trong những khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp nhập khẩu phân bón hiện nay là không đủ vốn để kinh doanh. Thực tế cho thấy, giá phân bón hiện nay đã tăng hơn gấp đôi so với năm 2003, thế nhưng định mức ngoại tệ mà ngành ngân hàng áp dụng cho vay đối với doanh nghiệp nhập khẩu phân bón vẫn không có gì thay đổi. Với định mức cho vay chỉ 15%/vốn điều lệ trước đây doanh nghiệp có thể nhập được 100.000 tấn thì nay để đảm bảo con số này, doanh nghiệp buộc phải tăng lượng ngoại tệ lên gấp đôi, và như thế rất ít doanh nghiệp đủ lực để thực hiện.

Theo ông Nguyễn Hạc Thúy, Quyền Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, trước tình hình khó khăn như hiện nay, Chính phủ cần nhanh chóng chỉ đạo cho các ngân hàng tăng gấp đôi định mức cho vay ngoại tệ để các doanh nghiệp có thêm điều kiện nhập khẩu phân bón về phục vụ sản xuất vụ đông-xuân sắp tới vì trong bối cảnh hiện nay, định mức 15% là quá ít, không đủ sức đáp ứng nhu cầu kinh doanh.

Mặt khác để khuyến khích các doanh nghiệp tăng lượng phân bón nhập khẩu, hạn chế nguy cơ thiếu hụt phân bón nghiêm trọng như đã nêu trên, Chính phủ cũng cần chỉ đạo các ngân hàng ưu tiên lãi suất cho vay để giảm bớt khó khăn cho các doanh nghiệp nhập khẩu phân bón. đồng thời chỉ đạo Bộ Tài chính xem xét giảm thuế VAT mặt hàng phân bón xuống bằng 0% để hỗ trợ nông dân. 

NGUYỄN THU TUYẾT