Sáng 25-5, Quỹ Hòa Bình và Phát triển Việt Nam và UBND TPHCM đã tổ chức buổi tọa đàm các vấn đề xoay quanh con đường gia nhập WTO của Việt Nam. Nhiều vấn đề được đặt ra như khả năng hội nhập của doanh nghiệp trong nước còn yếu, hội nhập sẽ diễn ra trên tất cả các mặt đời sống xã hội… Nhưng trên hết, một cảnh báo đưa ra từ hội thảo này: còn đến 40% doanh nghiệp không biết hoặc biết rất lơ mơ về WTO.

• Hội nhập chủ yếu là doanh nghiệp

Bà Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó Chủ tịch nước, hiện là Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam nhận xét, vấn đề gia nhập WTO chỉ còn là thời gian, cuối năm nay hoặc sang năm, thế nhưng kết quả khảo sát của một số tổ chức thì có đến 40% số doanh nghiệp gần như không biết gì về tổ chức WTO, chưa có sự chuẩn bị sẵn sàng để hội nhập.

Việc gia nhập WTO sẽ ảnh hưởng đến tất cả các mặt của đời sống chính trị, kinh tế, xã hội, tư tưởng, nhưng trong đó vai trò chủ đạo là của doanh nghiệp trên các hoạt động mua bán. Điều đáng lo nhất, khi gia nhập WTO ta phải mở cửa thị trường, trong điều kiện phần lớn doanh nghiệp của ta còn yếu trong cạnh tranh, nhiều chính sách chưa phù hợp với thông lệ quốc tế, hiểu biết của doanh nghiệp về những qui định đối xử và làm ăn của WTO còn yếu.

Thực tế, phần lớn doanh nghiệp trong nước đang hoạt động có qui mô vừa và nhỏ, các ngành hàng xuất khẩu có kim ngạch lớn chủ yếu là gia công hoặc xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô. Các ngành dịch vụ quan trọng chưa đảm bảo hoạt động ngang tầm quốc tế, trong đó hoạt động tài chính ngân hàng còn nhiều bất cập như môi trường pháp lý và cơ sở hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, thị trường tiền tệ-ngân hàng chưa phát triển, các tổ chức tài chính-ngân hàng hoạt động chưa theo những chuẩn mực quốc tế…

Vấn đề hội nhập kinh tế thế giới không chỉ có tác động đối với việc chống đỡ làn sóng hàng hóa tràn vào ngay trên thị trường sân nhà, mà với thị trường thương mại bên ngoài (hoạt động xuất khẩu hàng hóa) cũng sẽ gặp những khó khăn bởi sự cạnh tranh rất lớn.

Giám đốc cà phê Trung Nguyên, Đặng Lê Nguyên Vũ cho rằng có đến 90% hàng nông sản Việt Nam xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô do không có thương hiệu. Ông Vũ đã đưa ra nhiều số liệu chứng minh một số nước trong khu vực sau khi gia nhập tổ chức WTO thì ngành nông nghiệp lao đao, hàng triệu nông dân mất việc làm, thậm chí có nước đang từ xuất khẩu gạo trở thành nước nhập khẩu gạo lớn của thế giới.

Do vậy, để cạnh tranh được thì các doanh nghiệp phải hướng đến tính tổ chức chuyên nghiệp như ngành nông nghiệp phải sắp xếp tổ chức lại theo các mô hình kiểu mới như công ty cổ phần của nông dân, các hợp tác xã; nghiên cứu thị trường và xúc tiến thương mại thật nghiêm túc và có hệ thống; xây dựng thương hiệu hàng hóa quốc gia…

Thế nhưng, quá trình đàm phán hiện nay thiếu tiếng nói của doanh nghiệp, dường như Việt Nam chưa quen với hoạt động vận động hậu trường, còn nhiều doanh nghiệp làm được đến đâu hay đến đó chứ chưa tìm hiểu những vấn đề cần tập trung xử lý cho phù hợp khi gia nhập WTO.

• Cần vai trò hậu thuẫn của Nhà nước

Ông Nguyễn Anh Ngọc, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TPHCM (ITPC) cho rằng, quá trình hội nhập WTO rất cần vai trò hậu thuẫn của nhà nước, hoạt động phù hợp với thông lệ quốc tế. Trong đó ông Ngọc nêu 4 nhiệm vụ là điều chỉnh luật pháp phù hợp, doanh nghiệp hoạt động minh bạch thông qua kiểm toán độc lập, hỗ trợ nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp và xây dựng thương hiệu quốc gia.

Có thể ghi nhận sự nỗ lực của TP.HCM trong việc hỗ trợ tăng cường đào tạo nguồn nhân lực với các chương trình đào tạo 1.000 giám đốc và 30 thạc sĩ; tổ chức cung cấp thông tin cho doanh nghiệp; tăng cường hoạt động hiệu quả của các doanh nghiệp thông qua nhiều chương trình hỗ trợ cụ thể của TP; cải cách hành chính…

Còn ông Lý Quý Trung, một doanh nhân khá thành công trên địa bàn TP cho rằng, chính quyền cần phải đồng hành với nỗi lo của doanh nghiệp, đứng vào vị thế của doanh nghiệp để tính toán và hỗ trợ. Ở các nước, đại sứ cũng đi làm công tác tiếp thị và xúc tiến thương mại cho các doanh nghiệp của mình, các thống đốc bang của Hoa Kỳ luôn tìm cách để làm sao các doanh nghiệp trên địa bàn bán được hàng, đẩy mạnh xuất khẩu nhằm tăng hiệu quả kinh tế cho bang.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND TPHCM Nguyễn Thiện Nhân cũng đồng tình coi đây là những việc nhà nước trung ương và địa phương cần phải làm, vì doanh nghiệp không thể vừa tổ chức sản xuất, tiêu thụ vừa lọ mọ chạy đi tìm thông tin.

• Tránh đầu tư cào bằng

Các doanh nghiệp rất đồng tình với ý tưởng phải biết cách đoàn kết toàn dân, huy động mọi nguồn lực trong nhân dân và kiều bào nước ngoài để tiếp thu nguồn vốn đầu tư, tiếp nhận chuyển giao tri thức và công nghệ mới. Có thể nói, cần dấy lên một phong trào thi đua yêu nước từ trong suy nghĩ và hành động của mỗi người dân khi chúng ta gia nhập WTO.

Do vậy, nhiều doanh nghiệp đề xuất, trong điều kiện vốn đầu tư có hạn, Nhà nước cần rà soát lại các ngành hàng sản xuất, ngành nào có khả năng cạnh tranh tốt chúng ta tập trung đầu tư để bật hẳn lên chứ không nên đầu tư cào bằng như hiện nay. Vấn đề đặt ra hàng đầu chính là cần tập trung phát triển nguồn nhân lực, thu hút nhân tài cùng tham gia phát triển đất nước.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Nguyễn Thiện Nhân khẳng định, nếu tập trung phát triển đầu tư nguồn nhân lực tốt, tuy chúng ta là nước nghèo nhưng vẫn có thể tiếp nhận dòng chuyển giao công nghệ và sản xuất từ những nước phát triển, do chi phí sản xuất của ta chắc chắn rẻ hơn. TPHCM sẽ nghiên cứu thành lập bộ phận thông tin tuyên truyền đến doanh nghiệp về những vấn đề khi gia nhập WTO để doanh nghiệp có thêm nhiều thông tin, biết người biết ta trăm trận trăm thắng. 

VĂN THIÊN LỘC