Trước những diễn biến phức tạp của giá cả mặt hàng phân bón trên thị trường thế giới và trong nước, nhiều ý kiến cho rằng, cần phải giảm thuế suất thuế giá trị gia tăng (VAT) từ 5% xuống còn 0%, song Bộ Tài chính lại cho rằng trước mắt chưa cần giảm thuế này.

Một góc Nhà máy Phân đạm Phú Mỹ

Từ cuối năm 2004, sự kiện Nhà máy Phân đạm Phú Mỹ chính thức đi vào hoạt động là một tin vui cho nông dân cả nước vì sẽ có thêm nhiều phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp, giảm bớt sự phụ thuộc vào phân bón nhập khẩu từ nước ngoài nhất là trong điều kiện giá phân đạm thế giới tăng đột biến trong thời gian qua.

Tuy nhiên, thực tế đang phát sinh mâu thuẫn, đó là trong khi Nhà máy Phân đạm Phú Mỹ có thể cung ứng với giá rẻ thì giá nhập khẩu phân bón lại khá cao do ảnh hưởng của giá thế giới. Chính điều này đã khiến một số doanh nghiệp lớn đang chững lại không giao dịch để ký kết hợp đồng. Trước tình hình giá thế giới tăng, từ đầu năm đến nay, Nhà máy Phân đạm Phú Mỹ đã nhiều lần nâng giá bán nhằm xích dần tới giá nhập khẩu: từ 3.700 đồng/kg lên 3.950 đồng/kg; đến đầu tháng 4 tăng lên 4.100 đồng/kg và hiện đã tăng lên 4.670 đồng/kg.

Theo bà Bạch Thị Minh Huyền, Phó vụ trưởng Vụ Chính sách Thuế (Bộ Tài chính), giá phân bón trong nước tăng cao không phải do thuế mà chính là phụ thuộc vào giá phân bón nhập khẩu và cơ chế điều hành phân phối. Hiện tại, nhu cầu sử dụng phân bón của cả nước khoảng 7 triệu tấn/năm, trong đó phần lớn phải nhập khẩu từ nước ngoài. Riêng phân urê nhập khẩu khoảng 2 triệu tấn để đáp ứng trên 90% nhu cầu trong nước. Như vậy, do phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu nên dù trong nước đã sản xuất được phân bón giá rẻ nhưng nông dân vẫn chịu thiệt thòi phải mua với giá cao để bảo đảm nguồn cung cấp phân bón (nếu nhập khẩu bị lỗ thì nhà nhập khẩu phân bón sẽ không nhập).

Cũng theo bà Huyền, việc giảm thuế VAT xuống còn 0% là chưa phù hợp, nhất là trong điều kiện nền kinh tế đang vận hành theo cơ chế thị trường, giá cả phân bón không phải mặt hàng nhà nước quản lý mà do doanh nghiệp tự quyết định, do thị trường chi phối. “Do đó, nếu giảm thuế VAT, người nông dân chưa chắc đã được hưởng lợi, trong khi nhà nước mất nguồn thu rất lớn. Mặt khác, giảm thuế VAT xuống 0% cũng không phù hợp với thông lệ quốc tế vì thuế VAT 0% chỉ áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu mà không áp dụng với hàng hóa tiêu dùng nội địa”, bà Huyền nói.

Theo nhận định của Bộ Tài chính, trong điều kiện diễn biến thị trường phân bón phức tạp như hiện nay, nếu không tính toán cụ thể, có thể sẽ làm cho việc điều hành thị trường càng trở nên phức tạp và rối loạn hơn. Giả thiết, trong trường hợp giảm thuế suất VAT đối với phân bón xuống còn 0% thì các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh phân bón trong nước (như Nhà máy Phân đạm Phú Mỹ) không những không phải nộp thuế VAT đầu ra mà còn được hoàn thuế VAT đầu vào. Như vậy, sự chênh lệch giữa giá thành phân bón sản xuất trong nước so với giá phân bón nhập khẩu đã lớn lại càng lớn hơn, do đó, nguy cơ mất cân đối cung cầu phân bón càng lớn và rất khó có giải pháp dung hòa.

Với những lập luận trên, Bộ Tài chính cho rằng, việc điều chỉnh giảm thuế VAT đối với phân bón trong tình hình hiện nay không phải là giải pháp hợp lý và hiệu quả. Trong điều kiện hiện nay, khi sản lượng phân đạm Phú Mỹ mới chỉ đáp ứng được 1/3 nhu cầu thì khó có thể chi phối giá cả trong nước, do vậy, cần nghiên cứu tổ chức màng lưới bao tiêu phân urê Phú Mỹ theo cơ chế sát giá thị trường, để các doanh nghiệp yên tâm nhập khẩu. Bên cạnh đó, cần thiết lập được hệ thống phân phối phân bón tới tay người sử dụng bằng cách thông qua các hợp tác xã thương mại, hợp tác xã nông nghiệp... Bởi thực tế cho thấy, những nơi không có cửa hàng của công ty vật tư nông nghiệp hoặc không gần đại lý thì nông dân vẫn phải mua lẻ phân urê với giá cao hơn khoảng từ  15% đến 20% giá thị trường.

HÀ MY