Dù xuất khẩu hàng hóa 5 tháng đầu năm đạt 11,97 tỷ USD - tăng khá so với cùng kỳ năm 2004 (20,4%) song theo đánh giá của Bộ Thương mại, chất lượng tăng trưởng và tính bền vững trong tăng trưởng xuất khẩu vẫn không chắc chắn. Đây là những khó khăn lớn cho nhiệm vụ của các tháng cuối năm để hoàn thành kế hoạch xuất khẩu của cả năm 2005.

Nguyên nhân bắt nguồn từ việc nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực có kim ngạch lớn đang giảm một cách đáng lo ngại. Chẳng hạn như dầu thô, dù lượng xuất khẩu tăng so với tháng 4 (51.000 tấn) nhưng do giá bình quân giảm gần 3 USD/tấn nên kim ngạch xuất khẩu dầu thô tháng 5 giảm 18 triệu USD so với tháng 4.

Tính chung 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu dầu thô tăng 38% nhưng lượng xuất khẩu giảm 9,2%. Đây là mặt hàng xuất khẩu quan trọng nhất (đóng góp tới 775 triệu USD trong tổng giá trị 2,03 tỷ USD của mức tăng xuất khẩu của 5 tháng đầu năm) nhưng đang có xu hướng giảm do lượng xuất khẩu giảm liên tục trong những tháng gần đây và giá xuất khẩu có xu hướng giảm. Nếu trong các tháng tới, giá dầu thô tiếp tục giảm sẽ gây ra sự giảm sút lớn đối với tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Cá basa xuất khẩu đang gặp khó khăn trên thị trường Hoa Kỳ.

Một thực tế đáng lo ngại khác là sự bền vững trong tốc độ tăng trưởng xuất khẩu đang bị ảnh hưởng rất lớn từ sự sụt giảm của các mặt hàng chủ lực khác là dệt may, giày dép. Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may tháng 5 giảm 3,4% so với cùng kỳ; còn kim ngạch XK cả 5 tháng đầu năm xấp xỉ bằng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này cùng kỳ năm 2004 (trong khi mục tiêu năm nay đặt cao hơn năm ngoái).

Dù có nhiều thông tin về việc Hoa Kỳ và EU sẽ áp dụng hạn ngạch đối với một số cat hàng dệt may của Trung Quốc và nước này sẽ tăng thuế xuất khẩu đổi với hàng dệt may nhưng theo đánh giá của Bộ Thương mại, đến nay xuất khẩu dệt may của nước ta vẫn gặp nhiều khó khăn do năng lực cạnh tranh của hàng dệt may Trung Quốc quá mạnh. Mặt hàng giày dép cũng rơi vào tình cảnh tương tự khi kim ngạch xuất khẩu tháng 5 chỉ tăng gần 1% và cả 5 tháng chỉ tăng 4,4% so với cùng kỳ năm trước.

Theo đánh giá của Bộ Thương mại, trong ngắn hạn và trung hạn, vẫn chưa có giải pháp hiệu quả để đẩy mạnh xuất khẩu hàng dệt may và giày dép do những khó khăn trong cạnh tranh đối với hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc. Biện pháp có thể là các doanh nghiệp tiếp tục rà soát chi phí và có các biện pháp tiết kiệm, cắt giảm tối đa chi phí nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh.

Ngoài ra, các mặt hàng khác có tốc độ tăng trưởng thấp sau 5 tháng như: tôm xuất khẩu 5 tháng cũng chỉ tăng 5,1% do mặt hàng tôm xuất khẩu tiếp tục gặp khó khăn trên thị trường Hoa Kỳ và giảm trên nhiều thị trường khác; xe đạp và phụ tùng giảm 20,6% do đang phải đối mặt với các vụ kiện chống bán phá giá trên thị trường Canada và EU...

Trong những năm qua, kim ngạch xuất khẩu các tháng 5, 6, 7 thường đạt mức cao nhất so với các tháng trong năm và là động lực tăng trưởng xuất khẩu của cả năm. Diễn biến xuất khẩu trong tháng 5 năm nay lại không theo xu hướng này.

Theo các chuyên gia, giải pháp cho việc đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng xuất khẩu là cần nghiên cứu các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng khác có tiềm năng như mỳ ăn liền, dầu mỡ động thực vật, sữa và sản phẩm sữa, đồ chơi trẻ em, sản phẩm cao su, cơ khí, đóng tàu, biến thế điện... đang có tốc độ tăng trưởng khá tốt nhằm bù đắp phần sụt giảm xuất khẩu của hai mặt hàng giày dép và dệt may.

Ngọc Quang