Chúng tôi cứ nhớ câu chuyện của một PGS-TS-KTS kể về ngôi làng ven biển mà ông thiết kế. Ban đầu, những ngôi nhà này cũng không có gì đặc biệt, nhưng sau mấy tháng trời sống với những người dân nơi đây, ông đã thay đổi bản vẽ kiến trúc ban đầu của mình, vẽ nên một ngôi làng toàn những ngôi nhà mái ngược.
Đó là những mái nhà tiện dụng: mưa, mái nhà là nơi hứng nước; nắng, mái nhà là sân phơi. Đối với những người dân ven biển sống bằng nghề chài lưới ở đây, sân để phơi khô hải sản và nước mưa để uống là hai yêu cầu rất quan trọng của cuộc sống.
Nói về chuyện những cái nhà, nhiều KTS khẳng định rằng một công trình xây dựng không chỉ là xây sao nhìn cho đẹp mắt mà phải phù hợp với điều kiện thời tiết, phù hợp với văn hóa, sinh hoạt, thích hợp với điều kiện sử dụng và phù hợp với những con người sẽ ở trong các tòa nhà đó. Vì vậy, những tòa nhà được Pháp xây dựng trước đây tại TPHCM và những biệt thự cũ tại Đà Lạt vẫn nổi tiếng là mùa lạnh thì ấm, mùa nắng thì mát. Dù là kiến trúc Pháp nhưng các công trình này đều mang dấu ấn riêng biệt của vùng đất Việt Nam… Những căn nhà này, không chỉ đẹp ở thiết kế bên ngoài mà còn tạo thoải mái cho người sinh hoạt nhờ khả năng điều hòa năng lượng từ thiên nhiên của nó.
Đáng tiếc, nước ta lại có nhiều công trình được thiết kế theo kiểu “bê khuôn mẫu từ phương Tây”, và tất nhiên, thiết kế của những người ở xứ lạnh không phù hợp với vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa! Những thiết kế kiểu này không những làm tốn thêm điện để thắp sáng, tốn thêm năng lượng để làm mát mà việc không tận dụng được nguồn sáng trời, gió trời cũng không mang lại thoải mái cho người sử dụng.
Về vấn đề này, Bộ Xây dựng đã ban hành quy chuẩn xây dựng 09, quy định các yêu cầu bắt buộc về vận hành hệ thống, sử dụng hiệu quả năng lượng của lớp vỏ công trình, bao gồm chống bức xạ mặt trời, truyền nhiệt qua tường bao ngoài và mái, thông gió tự nhiên và chiếu sáng tự nhiên… Theo đó, yêu cầu phải đảm bảo thông thoáng tự nhiên khi các điều kiện khí hậu bên ngoài cho phép, giảm thiểu gió lạnh vào mùa đông, đủ khả năng chiếu sáng tự nhiên dưới điều kiện cho phép thông thường… Tuy nhiên, theo ghi nhận từ các cơ quan chức năng, dù quy chuẩn có hiệu lực từ đầu năm nay thì hiện vẫn có rất ít đơn vị thực hiện.
Có người nói, các KTS hầu như ai cũng biết là xây dựng một ngôi nhà như thế nào là tốt, tuy nhiên để có thể sử dụng hiệu quả năng lượng tự nhiên, việc thiết kế, chọn vật liệu, xây dựng, cài đặt thiết bị… cho công trình sẽ phải đồng bộ với nhau. Hơn nữa, khi đó thiết kế của ngôi nhà cũng phải tùy điều kiện cụ thể chứ không “bê nguyên mẫu” được, tốn rất nhiều công sức. Bởi vậy, khi mà còn có thể, nhiều người vẫn bỏ cách làm khó, chọn cách làm dễ.
Và khi người ta còn dễ dãi, người ta sẽ tiếp tục bỏ phí nguồn năng lượng thiên nhiên, năng lượng tuyệt vời nhất ra khỏi ngôi nhà mình sống.
MINH TÚ
