Làm thế nào để giảm áp lực thiếu công viên cây xanh ở những đô thị? Phát triển cây xanh ra sao để cải thiện môi trường? đây là những vấn đề sống còn trong quy hoạch xây dựng đô thị mà Bộ Xây dựng và Hiệp hội Công viên cây xanh Việt Nam (VPGA) đang tìm hướng giải quyết.
Đến thời điểm này, cả nước đã có 729 đô thị các loại, trong đó có 2 đô thị loại đặc biệt (Hà Nội và TPHCM), 4 đô thị loại I (Đà Nẵng, Huế, Hải Phòng, Cần Thơ), 12 đô thị loại II, 36 đô thị loại III, 39 đô thị loại IV và 635 đô thị loại V. Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, mặc dù hầu hết các đô thị đã có những sự thay đổi, hoàn chỉnh và phát triển về hạ tầng theo hướng tích cực nhưng vẫn còn nhiều tồn tại trong lĩnh vực phát triển quy hoạch công viên cây xanh, nhân tố sống còn trong việc bảo vệ môi trường đô thị.
 |
|
Một khu dân cư chưa trồng cây xanh tại quận Bình Tân. Ảnh: Đức Trí |
Báo cáo về tình hình phát triển cây xanh do Vụ Hạ tầng kỹ thuật đô thị, Bộ Xây dựng và VPGA mới công bố đã đưa ra những vấn đề tồn tại đáng quan tâm trong phát triển cây xanh tại các đô thị hiện nay. Đó là sự phát triển của các đô thị tăng mạnh đúng trong thời điểm “tấc đất tấc vàng” khiến hầu hết các chủ đầu tư, nhất là các nhà đầu tư nhỏ lẻ thường “ăn bớt” đất trồng cây xanh, đất dành cho không gian mở dẫn đến đất cây xanh cùng các khoảng không gian như mặt nước, công viên dần thu hẹp.
Việc trồng cây xanh ở các nơi công cộng vẫn mang tính tự phát, manh mún, thiếu sự hướng dẫn vềø việc chọn cây gì, bố trí ở đâu cho phù hợp… Vì vậy, tỷ lệ cây xanh trên đầu người ở các thành phố của nước ta đều rất thấp so với tiêu chuẩn cho phép.
Vấn đề thứ hai, mặc dù cây xanh đóng vai trò chính trong việc cải thiện môi trường ở các đô thị đặc biệt là các thành phố lớn nhưng trong nhiều đồ án quy hoạch vấn đề này cũng chưa được nghiên cứu sâu và tính toán kỹ lưỡng. Bên cạnh đó, hiện hầu hết các đô thị đều chưa có quy hoạch phát triển cây xanh nên diện tích đất để dành cho công viên cây xanh đều chưa đảm bảo.
“Nếu nhìn tổng thể có thể nói hệ thống công viên cây xanh của nước ta chưa hoàn chỉnh; việc quản lý phát triển cây xanh giữa chính quyền và các bộ ngành chưa đồng bộ và thiếu tập trung. Đặc biệt, tại các thành phố lớn, hệ thống công trình ngầm chưa được quy hoạch tốt dẫn đến việc liên tục bị đào lên lấp xuống khiến hàng loạt cây trồng lâu năm bị chặt phá.
Đã đến lúc nên rung hồi chuông báo động để các thành phố mỗi khi quy hoạch, phát triển xây dựng một công trình lớn nhỏ gì cũng cần chú ý phát triển lá phổi xanh cho cuộc sống” – Tiến sĩ Nguyễn Hồng Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Hạ tầng kỹ thuật đô thị, Bộ Xây dựng đã khẳng định.
…Liệu có cải thiện được tình trạng các đô thị lớn đang thiếu cây xanh hay không? - Đây là câu hỏi không mới nhưng chưa có câu trả lời thỏa đáng. Trong rất nhiều hội thảo gần đây về vấn đề này, hầu hết các chuyên gia quy hoạch, môi trường đều cho rằng đây là vấn đề khó và không thể giải quyết một sớm một chiều. Theo các chuyên gia, trước hết khi chưa phát triển được công viên cây xanh như mong muốn, các đô thị lớn cần phải có hệ thống quản lý khoa học, hiện đại với các công viên cây xanh hiện hữu.
Theo Tiến sĩ Chế Đình Lý – Viện Tài nguyên - Môi trường TPHCM: “Việc xây dựng hệ thống phát triển và quản lý công viên cây xanh trong đô thị là nhu cầu tất yếu. Tuy nhiên, đây là vấn đề phức tạp và rất khó khăn vì vậy đòi hỏi các bộ ngành, địa phương phải có những bước đi và tính toán mang tính dài hơi”.
Cùng chung quan điểm đó, KTS Nguyễn Ngọc Tuấn, Giám đốc Sở Xây dựng TP Đà Nẵng nhận định, việc phát triển công viên cây xanh không đem lại lợi nhuận nên không thu hút được nhà đầu tư. Chúng ta cần phải có những chế tài, những ràng buộc pháp lý về vấn đề quy hoạch mảng xanh công cộng trong quy hoạch đô thị.
Trao đổi với chúng tôi, nhiều nhà khoa học, nhiều KTS cho rằng, giải quyết tình trạng thiếu cây xanh, mảng xanh là vấn đề khó nhưng sẽ làm được. Tất nhiên điều này phải đòi hỏi sự quyết tâm của các nhà quản lý. Theo ông Nguyễn Trọng Hòa, Giám đốc Sở QH-KT TPHCM thì: “Để giải quyết vấn đề thiếu mảng xanh, chúng ta không thể “bốc” nhà dân trong các khu trung tâm để trồng cây, làm công viên vào đó.
Trong mỗi dự án mới về phát triển đô thị, chúng tôi phải bắt buộc các chủ đầu tư phải dành đất cho cây xanh và không gian công cộng”. Và trong thực tế, nếu nhìn vào các đô thị mới như Phú Mỹ Hưng, Nam Sài Gòn của TPHCM hay Linh Đàm, Định Công của Hà Nội… những khu đô thị có tuổi đời khoảng 10 năm nhưng đã có sự phát triển công viên cây xanh, khoảng không gian mở… không thua kém các đô thị lớn của thế giới. Chúng ta có thể khẳng định: Nếu chính quyền quyết tâm, người dân có ý thức chắc chắn chúng ta sẽ tạo được nhiều mảng xanh ở những nơi tập trung đông dân cư sinh sống.
Và đểå phát triển những lá phổi xanh cho đô thị, VPAG đã đưa ra một số giải pháp: Xây dựng một chiến lược phát triển công viên cây xanh đô thị đến năm 2020, lấy đó làm một trong những cơ sở thực hiện các mục tiêu phát triển đô thị quốc gia bền vững. Theo VPAG, chính quyền tại các đô thị lớn cần nghiên cứu áp dụng công nghệ khoa học tiên tiến để quản lý hiệu quả cây xanh, đảm bảo các yếu tố môi trường phát triển kinh tế xã hội.
Cần có những cơ chế chính sách rõ ràng để thu hút đầu tư. Phát triển công viên cây xanh như các mô hình liên doanh, liên kết, xã hội hóa công tác này. Trao đổi với PV Sài Gòn Giải Phóng, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Trần Ngọc Chính, Chủ tịch VPAG khẳng định, trong thời gian tới Bộ Xây dựng sẽ phối hợp chặt chẽ hơn với các tỉnh thành trong việc rà soát quy hoạch phát triển công viên cây xanh trong đô thị và những quy hoạch mới…
“Nước ta có khí hậu 4 mùa ưu đãi, các đô thị vẫn đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ, đây là điều kiện tốt để phát triển mảng xanh. Không có lý do gì mà thành phố “kêu” thiếu cây xanh, ô nhiễm không khí. Bằng mọi cách từ vận động đến ràng buộc bằng pháp lý, chắc chắn các đô thị Việt Nam sẽ ngày càng có nhiều mảng xanh hơn” – ông Chính khẳng định.
NGUYỄN ĐỖ MINH | 
