Nhà vệ sinh công cộng (NVSCC) là cơ sở vật chất tối thiểu của một đô thị văn minh, nhằm đáp ứng nhu cầu tự nhiên cần thiết của con người. Tiếc rằng cái nhu cầu cần thiết ấy từ nhiều năm nay chưa được thành phố quan tâm đầu tư đúng mức.
Xây dựng mới bằng tư duy cũ
Nhà vệ sinh lưu động đặt ngay trước... cửa chợ Dân Sinh. Ảnh: HOÀNG ANH THƯ
Thực trạng khan hiếm NVSCC tại TPHCM không phải đến giờ này, mà từ rất nhiều năm nay, dư luận đã lên tiếng không biết bao lần. Thế nhưng tình hình vẫn chưa được cải thiện. Bằng chứng, trong quy hoạch cũ, thành phố quên “chỗ” cho NVSCC; còn trong các khu quy hoạch mới, NVSCC cũng chưa được tính đến!
Đó là chưa kể, vài năm trở lại đây, khi TPHCM cho chủ trương xã hội hóa việc đầu tư NVSCC thì một số nhà đầu tư lại làm theo cách: Sau khi khảo sát được vị trí đặt NVSCC bắt đầu “thủ tục” xin ý kiến đến tận tổ dân phố, thậm chí từng hộ dân mới được đặt (đối với NVSCC đặt trên vỉa hè).
Tuy nhiên, đâu phải hộ dân nào cũng chấp nhận có một NVSCC đặt ngay trước mặt tiền nhà mình. Vì lẽ đó, có rất nhiều nơi dù rất cần NVSCC nhưng lại không thể lắp đặt nên rốt cuộc, NVSCC vẫn cứ thiếu! Đó là chưa kể, việc tổ chức, phục vụ tại các NVSCC này không được văn minh cho lắm (giấy ít lại không đưa thoải mái, thêm giấy phải thêm tiền…). Thiết nghĩ, những chuyện tưởng chừng như nhỏ ấy, các cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư đều phải để mắt đến nếu muốn người dân tự giác tìm đến NVSCC khi có nhu cầu.
Tại cuộc họp Thường trực Ban chỉ đạo “Năm 2008- năm thực hiện nếp sống văn minh đô thị” vừa qua, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chủ tịch UBND TPHCM đã yêu cầu Sở TN-MT chủ trì phối hợp với Sở GTCC TPHCM và UBND các quận – huyện khảo sát vị trí để lắp đặt NVSCC và ngay trong tháng 4 này, các đơn vị trên phải báo cáo kế hoạch cụ thể cho Ban chỉ đạo.
Đột phá - tại sao không?
Chủ trương đã có, vấn đề là đầu tư lắp đặt như thế nào để phù hợp với cảnh quan môi trường tại từng địa điểm, phù hợp với thành phần dân cư đa dạng tại TPHCM? Đối với một đô thị lớn như TPHCM, việc thiết kế NVSCC cần hết sức linh hoạt và dám đột phá. Cụ thể, ứng với từng khu vực hoặc đối tượng phục vụ, sẽ xây dựng loại hình NVSCC phù hợp (tính năng, mức độ tiện nghi…). Ví dụ, ở các chợ, các bến xe có thể xây dựng NVSCC trung bình và giao cho BQL chợ, Ban giám đốc bến xe đó quản lý, nhà nước bù lỗ một phần cho các đơn vị này nhằm khuyến khích dân lao động, người nghèo vào “giải quyết” miễn phí.
Tuy nhiên, theo đại biểu HĐND TPHCM Đặng Văn Khoa, dù ở cấp độ nào thì NVSCC cũng phải đảm bảo sạch sẽ, kín đáo. Tại khu vực trung tâm TPHCM, nhà đầu tư có thể xây dựng loại NVSCC ngầm dưới mặt đất. “Việc này đừng lo ngại, nhiều nước tiên tiến trên thế giới đã làm rồi. Ở Pháp, một NVSCC lớn được xây dựng ngầm ngay tại Quảng trường thủ đô Paris. Nó không gây ảnh hưởng gì đến mỹ quan đô thị và lúc nào cũng sạch sẽ, thơm tho. Khi vào đây, khách quốc tế càng đánh giá cao về sự văn minh của đất nước này. Người ta thường đánh giá văn hóa của một quốc gia qua hình ảnh NVSCC”- ông Khoa nói.
Qua kinh nghiệm của một số nước tiên tiến khác, NVSCC hầu hết được lắp đặt trong công viên, cây xăng, quảng trường… Thiết nghĩ, TPHCM cũng nên ứng dụng mô hình này, thay vì lắp đặt NVSCC trên vỉa hè của các tuyến đường trung tâm như hiện nay, trông rất phản cảm. Đây sẽ là những NVSCC có thu phí với mức phí hợp lý và nhà nước nên có các chính sách ưu đãi khuyến khích nhà đầu tư khi thực hiện các công trình này dành đất xây NVSCC, sau đó có thể hỗ trợ bằng cách giảm thuế hoặc giảm tiền sử dụng đất để bù lỗ một phần cho hoạt động của NVSCC tại đây, với điều kiện chủ đầu tư tổ chức tốt hoạt động của NVSCC…
Ngoài ra, cũng cần có chính sách khuyến khích xây dựng NVSCC cao cấp, thu phí cao tại khu vực trung tâm thành phố, siêu thị, khu vui chơi… Ông Nguyễn Văn Phước, Phó Giám đốc Sở TN-MT TPHCM, cho rằng: Việc đầu tư cho NVSCC cần ưu tiên giải quyết trước cho 13 quận nội thành cũ (gồm: 1, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 11, Gò Vấp, Tân Bình, Tân Phú, Bình Thạnh, Phú Nhuận). Riêng ông Nguyễn Văn Minh, Phó ban Văn hóa - Xã hội HĐND TPHCM lưu lý, đối với những khu quy hoạch mới, nhất thiết phải tính đến “chỗ” cho NVSCC.
“Năm 2008, TPHCM chọn để xây dựng nếp sống văn minh đô thị. Bên cạnh công tác vận động, tuyên truyền thì TPHCM nên thực hiện những việc làm thiết thực để tạo điều kiện cho người dân thực hiện chủ trương này. Việc đầu tư xây dựng hệ thống NVSCC cần được làm nhanh. Lần này, nếu chúng ta không quyết tâm thực hiện thì cuộc vận động sẽ khó mang lại kết quả như mong đợi”, một lãnh đạo UBMTTQ TPHCM nói.
Gia Anh - Đường Loan
