Lại nói về ô nhiễm sông Sài Gòn: Bảo vệ ngay trước khi quá muộn

Cuối tuần qua, Sở Khoa học - Công nghệ TPHCM đã đứng ra tổ chức cuộc hội thảo để bàn thảo về thực trạng ô nhiễm và biện pháp phòng chống ô nhiễm sông Sài Gòn – tuyến sông huyết mạch cho cả một khu vực rộng lớn chứ không riêng TP.

Tương lai nguồn nước đang bị đe dọa

Tên gọi của cuộc hội thảo tự thân cũng đã khái quát nhiều vấn đề: “Tầm quan trọng của sông Sài Gòn trong phát triển kinh tế - xã hội các tỉnh trên lưu vực”, trong đó cốt lõi là thực trạng và tốc độ ô nhiễm của sông đang lăm le đe dọa vô hiệu hóa hoạt động của các nhà máy nước khai thác nguồn nước từ sông Sài Gòn, đặc biệt trong mùa khô.

Nói cách khác, và có lẽ cũng không quá cường điệu, tương lai nguồn nước sạch cung ứng cho sinh hoạt và sản xuất tại TPHCM và một loạt tỉnh khác trên lưu vực đang bị đe dọa nghiêm trọng, bởi vấn đề ô nhiễm.

Thì đây hãy nghe những con số được Chi cục Bảo vệ Môi trường TPHCM công bố tại hội thảo. Các chỉ số ô nhiễm nước sông Sài Gòn vẫn “tăng trưởng” đều đặn hàng năm suốt 6 năm qua, hoặc không đạt chuẩn như chỉ số coliform, hoặc được ghi nhận tăng gấp ba lần so với cách đây 5 năm đối với chỉ số hàm lượng mangan (Mn) trong nước, hoặc vượt tiêu chuẩn cho phép theo tiêu chuẩn Việt Nam từ 1 - 1,5 lần đối với chỉ số nồng độ sắt trong nước.

Các nhà khoa học lưu ý rằng Mn chính là một loại độc tố mà nếu thường xuyên tiếp xúc có nguy cơ sẽ làm giảm sự phát triển trí tuệ của trẻ nhỏ.

Trong thực tế, suốt từ cuối năm 2002 đến nay, sông Sài Gòn đã từng nhiều lần xuất hiện dấu hiệu bất thường, chung quy đều liên quan đến vấn nạn ô nhiễm môi trường. Đó là vụ ô nhiễm chất hữu cơ khiến cá chết hàng loạt trên sông xảy ra hồi tháng 12-2002. Vụ nhiễm mặn nước sông khiến cho Nhà máy nước Tân Hiệp bị tê liệt hoạt động trong nhiều ngày dẫn đến thiếu nước sinh hoạt tại nhiều nơi trên địa bàn TPHCM hồi tháng 3-2005.

Cũng trong năm này, vào tháng 9 lại nảy sinh hiện tượng nước sông bị nhiễm bẩn, đục và có màu bất thường. Sang tháng 5-2006, nhiều nơi nước máy bị nhiễm bẩn và những điều tra sau đó cho thấy nguyên nhân là do nước sông bị ô nhiễm Mn và sắt kết hợp với tình trạng đường ống dẫn nước bị hỏng. Người ta tiếp tục phát hiện nguồn nước bị ô nhiễm vi sinh nặng hồi tháng 9-2007 và cuối cùng, gần đây nhất hồi tháng 3-2008 là hiện tượng tiếp tục nhiễm bẩn nước sông Sài Gòn.

Tuy nhiên, đáng quan ngại trong vấn đề ô nhiễm nước sông Sài Gòn lại là tình trạng nồng độ amoniac trong nước tăng cao và hiểm họa xâm nhập mặn. Phát biểu của Giám đốc Nhà máy nước Tân Hiệp Bùi Thanh Giang khiến cho nhiều người phải giật mình. Bởi vì theo ông Giang, nếu như trước đây chỉ số hàm lượng amoniac chỉ tăng theo mùa hoặc theo triều, thì bây giờ nó lại thay đổi từng giờ.

“Chúng tôi rất lúng túng, rất khó chủ động trong công tác điều chỉnh thời gian lấy nước thô trên sông, mà nguyên nhân là do với sự biến thiên tính theo giờ như thế, chúng tôi gần như không thể biết chắc thời điểm nào nồng độ amoniac trong nước đạt mức cho phép và thời điểm nào thì tăng quá cao” ông Giang than.

Tương tự là mối lo lắng trước hiện tượng nước bị nhiễm mặn, đơn giản là vì nếu nước bị nhiễm mặn ở tỷ lệ quá cao, khi đó nhà máy chỉ còn cách buộc phải đóng cửa, do không thể lấy nước về để lọc.

Cũng có ý kiến bày tỏ quan ngại cho tương lai 10 - 15 năm nữa. Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, nếu các dự báo nước biển sẽ tăng cao hơn trong 10 - 15 năm tới là chính xác, thì khi đó lưu lượng nước từ thượng nguồn đổ về không đủ số yêu cầu là phải từ 40.000m3/s hầu phục vụ công đoạn rửa nước mặn, đồng nghĩa nước sông bị nhiễm mặn kéo dài, suốt từ hạ nguồn cho đến Củ Chi, tức là không còn nhà máy nước nào có thể vận hành hoạt động trong mùa khô!

Trên thực tế, chỉ riêng con sông Sài Gòn đã cung cấp mỗi năm hơn 1 tỷ mét khối nước phục vụ cho các hoạt động sản xuất công nông nghiệp lẫn môi trường xanh của lưu vực. Như thế, nếu mức độ ô nhiễm cứ tiếp tục tăng cao qua từng năm, đến một lúc nào đó nó sẽ trực tiếp tác động đến các sản phẩm nông nghiệp, tác động đến những công nhân trực tiếp tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm và dĩ nhiên nó cũng sẽ làm ô nhiễm môi trường sống trong toàn lưu vực.

Cần một giải pháp căn cơ

Vậy là đã rõ, vấn đề ô nhiễm môi trường nước sông Sài Gòn sẽ ngày càng nghiêm trọng hơn nếu như các cấp thẩm quyền không sớm quan tâm, có biện pháp thích đáng, phù hợp và hữu hiệu để “cấm vận” tác nhân gây ô nhiễm. Tiếc là chưa có giải pháp nào có tầm vĩ mô, có tính chất giải quyết căn cơ vấn nạn được nêu lên tại hội thảo, thay vào đó chỉ là những biện pháp có tính tạm thời cục bộ và ít nhiều mang màu sắc thụ động.

Có ý kiến cho rằng nên đặt các thiết bị đo nồng độ ô nhiễm trực tuyến tại các cửa thu nước thô của các nhà máy nước trên sông Sài Gòn, từ đó giúp xác định thời điểm nào nước ô nhiễm nhiều, thời điểm nào ít hơn và từ đó có thời gian biểu thu nước thô thích hợp.

Cũng có ý kiến lập luận rằng nên nghiên cứu ngay các biện pháp xây dựng hệ thống ngăn mặn ở cửa biển, hoặc lực lượng cảnh sát môi trường cần tăng cường kiểm tra, xử lý những cơ sở sản xuất trực tiếp xả nước thải ra sông mà chưa qua khâu xử lý, đặc biệt nếu các cơ sở sản xuất này nằm gần khu vực thu nước thô của các nhà máy nước thì phải sớm được dời đi nơi khác.

Nhà máy nước Tân Hiệp –vốn dĩ là nhà máy nước lớn nhất nước tính cho đến thời điểm hiện nay và đảm trách cung cấp tới 1/4 lượng nước sạch cho người dân thành phố, cũng đã có nhiều cố gắng bươn chải, như vừa đầu tư thêm hai bể chứa nước có thể chứa đến 85.000m3 nước nhằm giúp tăng khả năng lọc nước, hoặc đang nghiên cứu đưa thêm vật liệu hóa chất mới vào chu trình lọc nước, để đảm bảo độ tinh sạch khi nước đến tay người tiêu dùng…

THIỆN NHÂN