Ngày 22-7, ông Thomas K. Wright (ảnh), Giám đốc Điều hành của Hội Quy hoạch Khu vực Hoa Kỳ đã có buổi trao đổi với đông đảo phóng viên báo chí về các vấn đề quy hoạch và đô thị hóa sau 5 ngày thăm và làm việc tại Việt Nam.
* Phóng viên: Ở Việt Nam vừa có sự kiện rất quan trọng là vấn đề mở rộng địa chính Hà Nội, theo ông đâu là thách thức chính mà Việt Nam phải đối mặt?
* Ông THOMAS K.WRIGHT: Chính quyền Hà Nội cần xác định được rõ nhất vấn đề phải đối mặt khi mở rộng địa chính. Theo tôi vấn đề lớn nhất là tắc nghẽn giao thông trên địa bàn thủ đô. Luồng người lưu chuyển qua thủ đô sẽ rộng lớn hơn và như thế tình trạng tắc nghẽn sẽ thường xuyên hơn. Vì vậy Hà Nội phải quan tâm giải quyết vấn đề này là then chốt.
Không chỉ vậy, việc mở rộng phạm vi địa lý, Hà Nội cần phải quan tâm giải quyết và duy trì các vấn đề ở quy mô về kiến trúc, phong tục tập quán, văn hóa mà nó đang tồn tại. Như ở London (Anh), nhiều người luôn coi đó là thành phố thân thiện với những người sống ở đó. Hà Nội được biết đến là thành phố xinh đẹp, có nhiều công viên, hồ nước, cây xanh, con người thân thiện... Khi mở rộng, phải có một quy hoạch tổng thể để làm cho nó tiếp tục duy trì được vẻ đẹp như thế.
* Tắc nghẽn giao thông là vấn đề lớn mà Hà Nội và TPHCM luôn phải đối mặt. Theo ông giải pháp nào là tối ưu đối với thách thức trên?
* Giải pháp tôi đưa ra có vẻ là nghịch lý, nhưng theo tôi hoàn toàn khả thi. Đó là, tránh và đừng lập quá nhiều khoảng không gian cho quy hoạch đường ô tô. Nếu người dân muốn mua ô tô thì không thể ngăn cản họ. Nếu thiết kế tuyến phố không thể cho ô tô vào được thì người dân cũng sẽ không muốn mua ô tô nữa. Trước đây, chính Hoa Kỳ đã sai lầm khi giải quyết ách tắc giao thông bằng cách tăng làn đường cho ô tô, mong các nước khác và Việt Nam đừng lặp lại sai lầm đó. Tóm lại, theo tôi nên thiết kế các tuyến phố phản ứng lại nhu cầu của con người. Tuy nhiên phải có sự tham gia dân chủ rộng rãi của người dân về quy hoạch.
Với khoảng không gian chật hẹp ở Hà Nội và TPHCM, nếu tăng làn đường cho ô tô sẽ không phải là tăng năng lực hiệu quả cho thành phố. Theo tính toán của chúng tôi, thêm 1 làn đường cho ô tô, giá trị sẽ giảm dần. Nếu mở rộng 1 làn đường thì chỉ khoảng 5 - 6 năm sau làn đường ấy lại tắc, trong khi làn đường mở ra đó phải thông thoáng trong 30 năm thì mới thu hồi được hiệu quả khi bỏ tiền ra quy hoạch 1 làn đường như thế. Giao thông ở Hà Nội và TPHCM cũng như hai người béo phì bàn với nhau cách tháo gỡ là may thêm quần áo rộng, thay vì phải tìm biện pháp giảm cân.
* Ông có gợi ý gì cho việc quy hoạch thủ đô Hà Nội và một số thành phố lớn khác như TPHCM?
* Rõ ràng là Hà Nội và TPHCM phải giữ lại đặc điểm mang tính lịch sử. Ở Mỹ có khái niệm tái sử dụng mang tính thích ứng, bảo tồn nhưng không nhất thiết phải giữ nguyên mục đích sử dụng; có rất nhiều nơi hồi đầu thế kỷ 20 là công sở, nhưng sang đầu thế kỷ 21 lại là khu tái định cư. Hy vọng ở Hà Nội và TPHCM khi quy hoạch phải chỉ rõ ra những đặc điểm lịch sử và giá trị lịch sử để bảo tồn.
Quy hoạch kiến trúc của Hà Nội, TPHCM nhiều nơi kết hợp phong cách châu Á, châu Âu. Riêng cá nhân tôi cũng thấy đây là nét độc đáo có thể bảo tồn. Tuy nhiên, tôi cũng cảm thấy bị sốc khi ngay sát bên cạnh những tòa nhà nguy nga lộng lẫy lại có nhà nhếch nhác, xập xệ. Ở Hoa Kỳ thì lại khác, hầu hết mọi quy hoạch khá đồng đều. Nếu người dân ở khu có kiến trúc bình dân hơn và bắt đầu kiếm được nhiều tiền có nhu cầu muốn sống ở ngôi nhà sang trọng hơn, thì cũng không được phá nhà mình ra xây lại mà phải bán đi và chuyển đến nơi cao cấp hơn.
Riêng Hà Nội mới mở rộng, khi quy hoạch nhất thiết phải tạo ra những khoảng không gian rộng hơn với nhiều hơn những công viên, hồ nước và cây xanh.
* Quy hoạch ở Việt Nam gần đây nổi lên tình trạng lấy đất sản xuất nông nghiệp làm khu công nghiệp, dịch vụ, giải trí. Trong khi Nhà nước khuyến khích các nhà đầu tư lên vùng trung du, miền núi, thì điều kiện của nhà đầu tư đưa ra là chỉ lấy đất nông nghiệp ở đồng bằng để đầu tư. Theo ông đâu là giải pháp cho vấn đề này?
* Vấn đề này cực kỳ phức tạp, nhà đầu tư muốn tiếp cận những khu vực có hạ tầng tốt để đảm bảo thu hồi vốn ngay trong 5 - 7 năm. Quy hoạch công nghiệp phải bảo đảm hiệu quả lâu dài và bền vững. Trong khi những nhà đầu tư tư nhân cần thu hồi vốn ngay. Do đó, Việt Nam nên để cho khu vực Nhà nước lập quy hoạch và xây dựng các cơ sở hạ tầng như: cầu, cảng, sân bay, đường sá ở những nơi hợp lý để kéo các nhà đầu tư tư nhân vào đấy đầu tư và cùng tham gia làm cơ sở hạ tầng.
* Cảm ơn ông.
BÍCH HẰNG
