Sau hơn 5 năm thi công, ngày 20-6 vừa qua, Thủy điện Sông Ba Hạ (nằm trên địa bàn hai huyện Sơn Hòa, Sông Hinh của Phú Yên và huyện Krông Pa của Gia Lai) đã phát điện tổ máy số một, hòa vào điện lưới quốc gia, với sản lượng điện trung bình 412 triệu kWh/năm. Nhưng bên cạnh niềm vui của ngày nhà máy sản sinh ra những dòng điện đầu tiên là một nỗi lo canh cánh… Nhiều ngôi nhà, đất sản xuất, hoa màu của người dân ở các xã Suối Trai, Krông Pa (huyện Sơn Hòa) nằm ngoài cao trình nước dâng 105m của lòng hồ Thủy điện Sông Ba Hạ đã bị ngập nước trong khoảng một tháng qua, khi thủy điện này tích nước để khởi động, chạy các tổ máy.

Nhà, đất, hoa màu bị ngập

Vài ngày sau khi Thủy điện Sông Ba Hạ phát điện, chúng tôi đến buôn Xây Dựng (xã Suối Trai, huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên), nước hồ thủy điện lem lém phía sau ngôi nhà chị Hờ Tin, một ngôi nhà nằm trên mặt tiền con đường đá cấp phối xương sống của buôn này.

Chuồng bò của nhà chị thì nước đã ngập gần tới đầu gối. Ba đứa con tuổi thiếu niên của chị Hờ Tin phấn khích kết bè chuối chèo chơi ngay trên vùng đất mà trước đây là đám vườn sau nhà. Nhưng đôi mắt, cái bụng người mẹ Ê Đê ngoài 40 tuổi, góa chồng của chúng thì không yên ổn chút nào.

Chị Hờ Tin kể: “Cách đây hơn 1 tháng, sau một đêm ngủ dậy, tôi hãi hùng khi thấy nước tràn vào nhà sau của mình! Bếp, củi, soong, chén… đều nằm trong nước. Nước tràn lên chuồng bò khiến lũ bò phá chuồng, chạy đến đám đất gần đường mà đứng. Nước cũng lên sàn nhà trên luôn”.

Dòng nước lạ lùng ấy “ở chơi” trong nhà chị Hờ Tin nhiều ngày, chúng đã 3-4 lần rút xuống rồi dâng lên lại. Chị Hờ Tin nói, những ngày nước ngập, nhà chị phải dời ông Táo ra… đường để nấu ăn. Tối thì cũng ngủ trong nhà nhưng không yên giấc như trước vì sợ nước “kéo” cả nhà lẫn người đi mất.

Nước lòng hồ thủy điện dâng lên sau nhà chị Hờ Tin

Trong khi đó, anh Ma Lang ở buôn Hoàn Thành (xã Suối Trai) thổ lộ: “Tôi có 5,7ha đất sản xuất, khi đo đạc thống kê thì có 3,9ha thuộc vùng lòng hồ thủy điện. Diện tích này tôi đã được đền bù nhưng hơn một tháng nay, nước lòng hồ “ăn” luôn phần lớn trong số diện tích còn lại của tôi, trong đó có hoa màu sắp thu hoạch”.

Ma Lang kể, mỗi sáng, nhìn con suối Két bên hông nhà nước lớn dần lên, mấy đám mè trồng đã hai tháng, mấy đám sắn đã sắp thu hoạch chìm dần mà lòng dạ anh như lửa đốt. Con đường chừng 100m từ nhà đến rẫy chìm trong nước, Ma Lang đâu biết cách nào để lội qua được mà nhổ sắn vớt vát. Con nước lớn lên, diện tích đất sản xuất của Ma Lang “tóp” lại, mà theo anh đến giờ chỉ còn được khoảng trên dưới 3 sào (3.000m²).

Theo số liệu của UBND huyện Sơn Hòa, sau khi tích nước hồ thủy điện Sông Ba Hạ đạt cao trình 105m, huyện nhận đến 100 đơn khiếu nại của dân, trong đó xã Krông Pa 84 đơn và xã Suối Trai 16 đơn, vì diện tích, vật kiến trúc, hoa màu của họ không có trong bản đồ lòng hồ lại bị ngập nước.

Được biết, đại diện Công ty cổ phần Thủy điện Sông Ba Hạ, Trung tâm Kỹ thuật tài nguyên và môi trường Phú Yên cùng UBND các xã có người dân khiếu nại đã phối hợp tổ chức kiểm tra cụ thể.

Ông Ma Phơi, cán bộ địa chính xã Suối Trai, người trực tiếp tham gia đoàn kiểm tra cho biết: “Qua kiểm tra, đa số các hộ có diện tích đất sản xuất nằm ngoài cao trình nhưng vẫn bị ngập 1-3 sào. Bên cạnh đó, có 19 hộ dân ở hai buôn Xây Dựng và Đoàn Kết hiện không có đường đi vô rẫy vì nước ngập. Hiện chưa có số liệu tổng diện tích ngoài cao trình ở xã Suối Trai bị ngập phát sinh, vì phải chờ kết quả đo đạc cụ thể, chính xác của Trung tâm Kỹ thuật tài nguyên và môi trường Phú Yên”.

Nước hồ dâng do… mưa?

Lo lắng và bức xúc nhất là những hộ dân có nhà bị ngập nước. Cả 23 hộ dân bị ngập hoặc bị ảnh hưởng này đều mong muốn các đơn vị chức năng sớm tổ chức di dời nhà của họ đến những vùng đất an toàn để họ yên tâm sống và sản xuất.

Phó Chủ tịch UBND huyện Sơn Hòa Nguyễn Quốc Hoàn cho biết: “Trước những khiếu nại của người dân liên quan đến việc nước dâng vượt mức cao trình 105m, UBND huyện đã đề nghị Công ty cổ phần Thủy điện Sông Ba Hạ có biện pháp hỗ trợ ngay cho những hộ dân bị nước ngập để đảm bảo đời sống cho dân. Đồng thời phối hợp với tổ công tác của huyện tiến hành kiểm kê xác định nhà cửa, tài sản, cây trồng, gia súc, gia cầm do nước ngập bị hư hỏng để có kế hoạch bồi thường, hỗ trợ cho dân ổn định cuộc sống. Riêng 23 trường hợp nhà bị ngập hoặc bị ảnh hưởng do nước lòng hồ thủy điện, quan điểm của huyện là giải quyết định cư lâu dài, để bà con ổn định đời sống”.

Trao đổi với chúng tôi, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thủy điện Sông Ba Hạ Võ Văn Tri cho biết: “Hồ thủy điện Sông Ba Hạ tích nước đạt cao trình 105m từ ngày 22-1-2009. Do năm nay có mưa bất thường nên lượng nước trong hồ vượt so với cao trình khoảng 25-30cm, gây ngập úng một số diện tích hoa màu của người dân hai tỉnh Phú Yên và Gia Lai. Hiện chúng tôi đang triển khai thống kê để đền bù hoa màu cho dân”.

Riêng về việc tái định cư cho 23 hộ ở xã Suối Trai, ông Tri nói rằng phương án dự kiến của công ty là chuyển 3 hộ bị ngập nhà đến khu phụ trợ của Công ty Xây lắp điện 1, bố trí đất để họ làm nhà; các hộ khác, công ty sẽ đổ đất nâng cấp vườn và sau này sẽ tiến hành làm đê bao khu vực này để nước lòng hồ không gây ngập.

Tuy nhiên, theo ông Ma Phơi, quá trình đi kiểm tra cho thấy nhiều nơi nước chưa đến được mốc cao trình 105m nhưng cũng có nhiều nơi cột mốc cao trình bị ngập mất, có nơi ngập mốc đến 70-80cm. Điều đó cho thấy phải chăng việc đo đạc cắm mốc cao trình chưa hoàn toàn chính xác? Và việc nhà, đất, hoa màu của dân bị ngập sẽ là chuyện “lâu dài” chứ không phải là do mưa lớn như lãnh đạo Công ty cổ phần Thủy điện Sông Ba Hạ nói?

Hiện mốc 105m mới là mức nước dâng đảm bảo hoạt động của hai tổ máy Thủy điện Sông Ba Hạ nhưng vào mùa mưa bão, nước lũ xuất hiện thì chắc chắn nhà ở, đất đai, hoa màu của người dân sẽ còn bị ngập nặng hơn nữa. Đó là những vấn đề cần sớm phải giải quyết để “an dân”.

Quyền Khanh
(SGGP-12G)