Phó giáo sư, tiến sĩ - nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam:

Nên học nhạc giao hưởng từ trường phổ thông

Sinh ra ở Vĩnh Kim – tỉnh Tiền Giang, năm 1954 Nguyễn Văn Nam tập kết ra Bắc. Thi đậu vào khoa sáng tác Trường Âm nhạc Việt Nam năm 1959 là một dấu mốc quan trọng trong cuộc đời ông. Học giỏi và có năng khiếu đặc biệt nên năm 1966 ông được nhà nước cử sang Liên Xô học chuyên ngành sáng tác âm nhạc tại Nhạc viện Leningrad (Saint Petersburg ngày nay) và đã tốt nghiệp xuất sắc năm 1973 với giao hưởng số 1 “Tặng đồng bào miền Nam anh hùng”.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam đang soạn tác phẩm giao hưởng.

Đến nay ông đã viết được 8 bản giao hưởng lớn và nhiều tác phẩm thuộc thể loại giao hưởng thính phòng, hầu hết đều đã được công diễn trong và ngoài nước. Trong số đó có bản giao hưởng số 3 “Concerto Symphony” sáng tác năm 1975, biểu diễn năm 1976 tại Đại hội âm nhạc mùa xuân Leningrad lần thứ 12, mang lại thành công rực rỡ, gây tiếng vang lớn trong giới âm nhạc trong và ngoài nước. Tác phẩm này về sau được dàn dựng thành vở ballet “Việt Nam của tôi” biểu diễn năm 1979 tại Hội trường Điện Kremlin ở Moskva và vở ballet “Huyền thoại mẹ” biểu diễn năm 1995 tại Hà Nội.

Nhiều lần nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam tâm sự “Miền Nam là quê hương thứ nhất, miền Bắc là quê hương thứ hai. Bên tình bên nghĩa đều sâu nặng như nhau”. Giáo sư-nhạc sĩ Tô Vũ nhắc nhở thêm ông “Còn thiếu quê hương thứ ba là đất nước Nga”. Tự dưng, ông cảm động đến ứa lệ vì nơi quê hương Cách mạng Tháng Mười vĩ đại ấy còn bao kỷ niệm về người bạn đời và cô con gái dấu yêu. Ông kết hôn với Tamara và sinh được một bé. Vợ ông đã mất năm 1990, con ông phải gởi về bên ngoại của bé ở Nga vì đồng lương làm thầy dạy nhạc của ông ở Việt Nam quả thực không nuôi nổi đứa con.

Ngay bản thân ông đang ở chung cư lầu 8, ăn mì gói hàng ngày, vẫn còn đi xe đạp lọc cọc! Có thể nói cây cổ thụ của làng nhạc giao hưởng Việt Nam hiện tại có cuộc sống cô đơn và đạm bạc về vật chất, nhưng lại giàu có và hạnh phúc nhất trong sự nghiệp âm nhạc. Ông dành nhiều thời gian và tim óc cho việc đào tạo, hướng dẫn nhiều lớp sáng tác-lý luận đại học, cao học của Nhạc viện TPHCM và Nhạc viện Hà Nội. Những buổi nói chuyện và trình diễn tác phẩm của ông tại Đại học Columbia Chicago năm 2001 được sinh viên và khán thính giả Mỹ rất ngưỡng mộ.

 Ông là nhà soạn nhạc Việt Nam đầu tiên được Mỹ “đặt hàng” dàn dựng tác phẩm mới tại New York vào năm 2003. Với tư cách một nhà lý luận, ông còn tham gia vào công việc khoa học như viết phản biện, tham luận trong các hội nghị âm nhạc lớn.

-PV
: Nhạc sĩ nhận xét gì về trình độ biểu diễn và nhu cầu thưởng thức âm nhạc bác học tại Việt Nam?

-Nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam: Nhà nước mình đã quan tâm đến thể loại nhạc bác học này từ những năm 1960, tuy so với trình độ các nước châu Âu còn non trẻ nhưng nhạc giao hưởng ở nước ta cũng đã khởi sắc và có cơ sở vững vàng. Chúng ta có dàn nhạc giao hưởng từ 3 đến 4 quãng. Ở miền Bắc chúng ta có dàn nhạc giao hưởng quốc gia, dàn nhạc giao hưởng của Nhạc viện Hà Nội, dàn nhạc của Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam. Phía Nam có 2 cơ sở là Nhà hát Giao hưởng và Vũ kịch TPHCM và dàn nhạc giao hưởng.

-Về đào tạo, nâng cao nhận thức nhạc giao hưởng, chúng ta phải bắt đầu từ đâu?

-Người ta xem trình độ phát triển âm nhạc chuyên nghiệp của một đất nước thông qua giao hưởng của nước đó. Do đó, thành phố ta phải có một dàn nhạc giao hưởng thường trực được nuôi dưỡng bằng ngân sách nhà nước đàng hoàng. Dân trí phải nâng dần lên đồng bộ, bằng cách học nhạc giao hưởng từ trường phổ thông. Ở các câu lạc bộ cần tổ chức biểu diễn loại nhạc không lời có dẫn giải từ thể loại nhỏ, dễ hiểu. Thí dụ tổ chức câu lạc bộ thanh thiếu niên mỗi tháng một lần để dàn nhạc giao hưởng biểu diễn tác phẩm đơn giản có dẫn dắt chủ đề, nội dung, phát triển, lịch sử âm nhạc, nâng dần thẩm mỹ về âm nhạc chuyên nghiệp.

Tôi nghĩ cái khó là việc tạo điều kiện cho các nhà sáng tác hoạt động, cho lớp trẻ cảm nhận được cái hay, cái đẹp, cái vĩnh cửu bất tận bằng ngôn ngữ chung của thể loại nhạc giao hưởng. Bản thân tôi viết một bản giao hưởng vất vả cả năm trời. Chỉ ăn rồi viết trong trạng thái huy động trí tuệ, chất xám, kinh nghiệm, sức lực rất công phu. Trong giao hưởng kịch tính phát triển mạnh mẽ, tính hoành tráng, tính tư tưởng, tính triết học, tính nhân văn rất cao. Nếu người viết không có cảm xúc sâu sắc về những hình tượng mà viết ra thì khó thành công.

Sự cảm nhận của người nghe tạo được hình tượng rất phong phú, có sức thuyết phục rất lớn. Nó là một thứ ngôn ngữ chung mà cả nhân loại cùng thông cảm được. Thí dụ khi trình diễn giao hưởng số 3 của tôi, tới cao trào hát ru, nhạc công sô-lít ứa nước mắt, sau đó nói: “Tôi biết tác giả rất yêu thương mẹ mình, người mẹ sinh thành dưỡng dục và cũng là người mẹ quê hương đất nước. Những giai điệu ầu ơ nghe thật xúc động tạo sự cảm thông lớn”.

-Ông có thể cho biết đôi điều về tình cảm đối với đất nước và con người Nga, nhân kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười?

-Vợ tôi là người Nga, con tôi mang 2 dòng máu Việt và Nga. Tôi học và phát triển nghề nghiệp âm nhạc cũng nhờ công ơn của các thầy giáo Nga. Đất nước Nga thật thân thương và nặng nghĩa ân tình không phải chỉ với riêng tôi mà còn của nhiều người Việt Nam khác nữa. Tôi không thể nào quên được. Ngoài tình cảm gia đình, tôi còn có những người thầy, cô hết sức dạy dỗ, tận tình yêu thương mình, tất cả trong tôi đều là những kỷ niệm đẹp khó phai mờ và không bao giờ quên được.

Họ dạy nhạc rất tài hoa và ủng hộ tôi đưa làn điệu dân ca Việt Nam vào tác phẩm nhạc giao hưởng. Dân ca là nguồn cảm hứng, là vốn tư liệu vô tận để khai thác. Năm 2001 khi sang Chicago (Mỹ) và sang Ý, tôi ghé qua Nga có gọi điện thoại cho ông K.Zenin, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ CHLB Nga. Tôi tự giới thiệu tôi là hội viên chính thức của Hội Nhạc sĩ Liên Xô nay là Nga và đề nghị được làm hội viên danh dự thôi, vì tôi đã về Việt Nam trên 10 năm, không thể đóng hội phí, không bay sang sinh hoạt được. Ông ta tỏ ra ngạc nhiên bảo: “Chúng tôi giữ tên ông mãi mãi. Chúng tôi tự hào đất nước Nga có một người như Nguyễn Văn Nam học và thành tài như vậy”.

XUÂN THÁI
 

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ông Lê Quân, Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh - Xã hội

Đề xuất học sinh hết lớp 9 được học thẳng lên cao đẳng

Thứ trưởng Lê Quân cho rằng, hiện chúng ta ít quan tâm đến một đối tượng rất quan trọng, đó là các em hết 15 tuổi mà không có khả năng theo học THPT, thì phải vào học nghề. Những em này dường như phải học những chương trình chưa thực sự ưu tiên. Như vậy, chúng ta vừa lãng phí nguồn lực xã hội, vừa tạo nên vấn đề xã hội là các em bỏ học sau 15 tuổi.

Hướng nghiệp - tuyển sinh

Giáo dục hội nhập

Văn hay chữ tốt

Giải thưởng võ trường toản

Học bổng nguyễn văn hưởng

Sức lan tỏa từ học bổng Nguyễn Văn Hưởng

Để trao học bổng Nguyễn Văn Hưởng cho sinh viên ngành y lần thứ 20 - năm 2018, từ danh sách đề xuất của 2 đơn vị thụ hưởng là Đại học Y Dược TPHCM và Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Báo SGGP đã cử phóng viên tiếp cận xác minh gia cảnh của từng sinh viên được đề nghị xét nhận học bổng. Qua các bài báo về nghị lực, quyết tâm vượt khó của các em, nhiều bạn đọc đã đồng cảm, chân thành chia sẻ với các em.

Giải thưởng tôn đức thắng

Người truyền cảm hứng sáng tạo

Bằng sự nhiệt thành, đam mê, lửa nghề trong công việc, trung bình mỗi năm kỹ sư Huỳnh Ngọc Thạch (32 tuổi), Tổ phó Tổ in - Công ty cổ phần In nhãn hàng An Lạc, đã nghiên cứu thành công từ 7 - 10 cải tiến kỹ thuật, giúp đơn vị làm lợi hàng tỷ đồng. Mọi người thường gọi anh là “Thạch sáng tạo”.