Những gì quanh ta?

SGGP
Thật ngạc nhiên, tưởng chừng như đó là câu hỏi thường trực của thị dân thì giờ đây nó đã hầu như không còn tồn tại nữa. Người ở phố bây giờ cửa đóng then cài. Hạn chế mọi tiếp xúc cả với con người và môi trường đang sống.

Minh họa: K.T

Minh họa: K.T

Hơn nửa thế kỷ trước, người dân sống ở Hà Nội có thể xem như đã làm chủ được không gian sống quanh mình. Bởi cảnh vật, con người và những sinh hoạt quanh ta không có nhiều thay đổi trong suốt hai ba chục năm liền chiến tranh, bao cấp. Một ngôi nhà mặt phố có thể nhìn qua bên kia đường thân thương đến từng gương mặt, từng mớ dây điện, từng ô cửa sổ. Lũ trẻ chỉ cần ngó qua cửa sổ là có thể biết đứa bạn trên tầng 3 nhà đối diện có nhà hay không và đang làm gì. Đứa bên kia ngó xuống, chỉ cần lấy ngón tay ra hiệu trỏ xuống đường là có thể hiểu rằng nó đang muốn rủ mình đi chơi.
Những sinh hoạt đúng giờ đến mức gần như chẳng cần đến chiếc đồng hồ nào cả. Khi bà bán xôi lễ mễ bưng thúng xôi trên xích lô đặt xuống vỉa hè thì hẳn lúc ấy phải là 6 giờ sáng. Bà hàng nước chè vừa vặn nhóm xong chiếc bếp củi mùn cưa váng vất khói chỉ sau đó nửa giờ. Người ngồi ăn xôi xong là có ngay nước chè tráng miệng. Lúc ấy không nhiều nhà mặt phố mở cửa hàng làm ăn buôn bán, kể cả những con phố cổ. Họ thức dậy mở cửa vào những giờ giấc khác nhau tùy theo công việc. Có thể thuộc lòng thời khắc mở cửa của từng gia đình trên một đoạn phố dài. Những cánh cửa ấy chỉ thực sự đóng lại khi nhà không có người, hoặc buổi tối khi đến giờ đi ngủ. Người ta tôn trọng thời gian của nhau. Dù không có điện thoại hẹn hò, nhưng muốn đến chơi nhà ai cũng thường báo trước.
Thành phố sau tiếp quản năm 1954 vẫn giữ nếp sinh hoạt từ xa xưa với những hàng bán rong có tiếng rao riêng biệt. Và cũng rất đúng giờ. 9 giờ sáng là bắt đầu tiếng rao đồng nát “Ai lông gà lông vịt giày dép xoong nồi giấy báo cũ bán đê…ê…ê…!”. Tiếng rao lan tỏa vào tất cả ngõ ngách phố phường. Dân phố thuộc lòng từng tiếng rao đồng nát vào đúng giờ cố định. Có thể nghe giọng rao mà mang đồ đồng nát của mình ra bán cho đúng người mình thích.
Buổi trưa là những hàng quà vặt, bánh chưng, bánh dầy, bánh cuốn phục vụ bữa trưa và bữa lỡ sang chiều. Buổi chiều là những hàng nước mắm ì ạch đôi thùng gỗ. Tháng ba là hàng bánh trôi, bánh chay có lời rao ỏn thót nhẹ tênh “Ai bánh trôi, bánh chay!”. Hàng tào phớ luôn là giọng rao dài dằng dặc, trầm đục khê nồng của ông chủ gánh “Tào phớ…ớ…ớ…!”. 
Buổi tối là tiếng rao lạc rang, ngô rang, cà phê, phở và bánh khúc, xôi lạc kéo dài đến tầm 10 giờ. Hết rao những món ăn đêm lại chuyển sang cho cánh thợ tẩm quất. Những người khiếm thị làm nghề tẩm quất chẳng hiểu sao kiệm lời, chỉ rao ngắn gọn “Quất ơ…”. Nhưng tiếng rao của họ rền vang suốt con phố vắng. Muộn hơn, cánh tẩm quất mang tiếng rao của mình ra ga Hàng Cỏ, bến xe Kim Liên hành nghề cho đến sáng. Nhiều người vạ vật, lỡ tàu xe là khách của họ. Vài hành khách đi tàu từ tỉnh xa về cũng tranh thủ làm một giờ đấm bóp. 
Thành phố chuyển mình từ khi xóa bỏ bao cấp. Nhà mặt phố biến thành những cửa hàng buôn bán sầm uất. Những luật lệ bất thành văn ra đời kể cả thời điểm mở cửa. Không ai bảo ai, tất cả đều mở cửa hàng vào lúc 8 giờ sáng, dù rằng đã ngủ dậy trước đó vài giờ đồng hồ. Cũng không ai bảo ai, tất cả đều giăng mắc kín mít hàng hóa trong cửa hàng nhà mình. Đôi khi treo mắc cả ra vỉa hè. Những ô cửa sổ hầu như bị bịt kín tầm nhìn ra phố. Mở tất cả cửa nhưng thực ra dân phố hiếm khi thấy mặt nhau. Trẻ con cũng không còn chỗ để chạy nhảy. Tình bạn cùng phố có lẽ hư hao nhiều nhất vào thời gian này. Những đứa trẻ thường chơi với bạn học ở trường mà không còn bạn cùng phố nữa.
Cùng với việc phát triển xây dựng và nhân khẩu, người ở phố ngày càng mất đi khả năng kiểm soát không gian sống của mình. Bước chân ra khỏi cửa là hầu như không thể biết được những người ngoài ấy sẽ cư xử như thế nào. Và những tiếng rao giờ đã được máy phóng thanh ầm ĩ phát lên, bất kể người nghe có nhu cầu hay không. Những gì quanh ta vĩnh viễn chỉ còn là một con số thống kê luôn luôn lạc hậu.

ĐỖ PHẤN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Minh họa: P.S

Tiếng chuông chùa giữa đại dương

Bay từ chơi vơi đảo xanh
bay qua những rạn san hô
bay qua những ngọn triều dâng
tiếng chuông chùa quyện gió truyền hơi ấm biển khơi
vỗ về mộ sóng
như hơi thở ánh mắt mẹ quấn lấy con thơ mùa giông bão

Điện ảnh

Âm nhạc

Dàn nhạc Giao hưởng Mặt Trời sẽ có buổi hòa nhạc ấn tượng cùng nghệ sĩ violon nổi tiếng Nhật Bản

Đêm 22-2, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Dàn nhạc Giao hưởng Mặt trời (SSO) sẽ cùng với nữ nghệ sĩ độc tấu violon nổi tiếng Nhật Bản, Keiko Urushihara, đưa khán giả đến với những “bờ bến lạ” của thế giới âm nhạc hàn lâm, trong đêm hòa nhạc có tên gọi “Vũ điệu Mặt Trời”.

Mỹ thuật

Biennale mỹ thuật trẻ lần thứ V năm 2019

Biennale mỹ thuật trẻ lần thứ V năm 2019 - một sự kiện với quy mô toàn quốc sẽ diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM, số 97A Phó Đức Chính, quận 1, TPHCM vào ngày 20-4 tới đây.

Sân khấu

Hát bội chào xuân với Lễ khai hạ - Cầu an

Sáng 11-2, Ban quản lý Di tích lịch sử văn hóa Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt đã tổ chức “Lễ khai hạ - Cầu an”. Đông đảo du khách thập phương đã đến viếng, dâng hương hoa và thưởng thức các nghi thức lễ cúng tế truyền thống.

Sách và cuộc sống

“Đà Lạt, bên dưới sương mù”: Nỗ lực đi tìm “mã gene” văn hóa Đà Lạt một thời

Với mong muốn tái dựng lại một cách trọn vẹn dáng hình và tinh thần của Đà Lạt giai đoạn 1950 - 1975, nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên đã cho ra đời tập biên khảo Đà Lạt, bên dưới sương mù. Nếu Đà Lạt, một thời hương xa nói về một Đà Lạt tao nhã, vàng son trong quá khứ, thì Đà Lạt, bên dưới sương mù lại giúp người đọc tìm thấy câu trả lời cụ thể: điều gì làm nên “mã gene” văn hóa Đà Lạt một thời.