2 năm qua, Việt Nam bất ngờ trở thành nước xuất khẩu điều nhân số 1 thế giới. Nói bất ngờ vì nếu Ấn Độ – quốc gia dẫn đầu xuất khẩu điều nhân từ nhiều năm nay không rơi vào tình trạng khan hiếm lao động (chủ yếu là công đoạn cắt tách hạt và bóc vỏ lụa) thì VN khó có cơ hội vượt qua. Điều đáng tiếc là tình trạng này cũng đã và đang xảy ra ở ngành chế biến hạt điều của VN.
Trong bối cảnh công nghiệp hóa, đô thị hóa phát triển, tình trạng lực lượng lao động ngành điều bị thu hút sang những ngành nghề khác là điều nằm trong dự báo. Tuy nhiên, tình hình trở nên nguy cấp khoảng 1 năm qua và đỉnh điểm là vụ chế biến 2008 dẫn đến việc nhà máy hoạt động cầm chừng vì thiếu lao động. Để giải quyết vấn đề này, các nhà máy chế biến hạt điều đã phải nhanh chóng tìm công nghệ mới thay thế, ít sử dụng lao động.
Ông Nguyễn Văn Lãng (trái) và ông Huỳnh Lê Can đang trao đổi tại nhà xưởng quận 11. Ảnh: Đ.P.
Thật ra, không quá khó để tìm ra thiết bị với công nghệ mới thay thế vì hiện nay số công ty nước ngoài đến VN tiếp cận các doanh nghiệp để giới thiệu công nghệ mới với cả một dây chuyền hoàn chỉnh, trong đó quan trọng là khâu cắt, tách hạt và bóc vỏ lụa với tỷ lệ hạt bể khoảng 15%-20% ngày càng nhiều.
Tỷ lệ trên được xem là cao so với phương thức thủ công (trên dưới 10%), nhưng vẫn phải chấp nhận trong bối cảnh vấn nạn lao động cực kỳ khan hiếm. Hiện đã có nhà máy mua và đang lắp ráp hoặc nhà máy đăng ký mua (giá khoảng 1 triệu USD/ dây chuyền) dù số kinh phí phải bỏ ra gần 20 tỷ đồng cho 1 dây chuyền là một con số không nhỏ đối với các nhà máy vừa và nhỏ của ngành chế biến hạt điều, đặc biệt trong bối cảnh khó khăn hiện nay.
Vì vậy, thông tin về việc một cơ sở cơ khí ở quận 11 (TPHCM) sản xuất được dây chuyền chế biến hạt điều khá hoàn chỉnh tạo ra không ít ngạc nhiên thú vị. Đầu năm nay, sau khi thành công với thiết bị bóc vỏ lụa (đã bán được hơn 50 cái), chủ cơ sở Khuôn mẫu – Bao bì định hình Tín Diệu (quận 11, TPHCM) là ông Huỳnh Lê Can đã bắt tay vào việc sản xuất ra thiết bị cắt tách vỏ hạt điều, khâu quan trọng và tốn nhiều lao động nhất trong số 13 công đoạn của quy trình chế biến hạt điều. Thật ra, ông Can không phải là người “ngoại đạo”.
Những năm 80 của thế kỷ trước, ông đã làm công nhân kỹ thuật tại Trạm sản xuất hạt điều thuộc Công ty Nông sản thực phẩm TPHCM do ông Nguyễn Văn Lãng, một trong những người góp phần quan trọng tạo ra cuộc “cách mạng trong chế biến hạt điều lần thứ 1” ở nước ta làm trạm trưởng. Đến những năm 90 sau đó, ông Can mở cơ sở cơ khí, trong đó có việc sản xuất thiết bị chế hạt điều (thế hệ thứ nhất). Nhận được lời động viên của bạn bè, gần đây ông Can dành nhiều thời gian nghiên cứu về các thiết bị chế biến hạt điều thế hệ mới.
Là người đam mê và am hiểu cơ khí, kết hợp với sự nhanh nhạy, nhiều ý tưởng của ông Nguyễn Văn Lãng đã xuất hiện khi tìm hiểu về công nghệ ở những nước làm hạt điều như Ấn Độ, Sri Lanka, Bờ Biển Ngà, Mozambique… Phải đến lần thứ 4 mới sản xuất ra thiết bị đạt yêu cầu, ngày 19-6, tại buổi chạy thử, thiết bị cắt tách hạt điều “Made in VN” đã có những thông số đầy khích lệ, tỷ lệ hạt vỡ khá thấp, dưới 10% (200 hạt có 18 hạt vỡ), tức là thấp hơn so với thiết bị nước ngoài.
Theo ông Nguyễn Văn Lãng, phụ trách khâu KHKT của Hiệp hội Điều VN (VINACAS), thiết bị mới chạy thử đã cho kết quả như vậy là rất khả quan. Với thiết bị cắt hạt điều này, có thể nói thật sự làm thay đổi hẳn bộ mặt chế biến hạt điều theo kiểu truyền thống, vốn cần quá nhiều lao động. Theo thiết kế, khi được hoàn chỉnh, dây chuyền chế biến hạt điều (trong nước sản xuất) sẽ giúp giảm được khoảng 50%-60% lao động cho mỗi dây chuyền so với trước.
Tuy còn cần thời gian để hoàn thiện và ổn định các yêu cầu về kỹ thuật nhằm tối ưu hóa các thông số, nhưng ngay trong mùa vụ chế biến 2009 tới đây, các nhà máy chế biến hạt điều đã có thiết bị mới để thay thế công nghệ cũ (tốn nhiều lao động), hay công nghệ nước ngoài (đòi hỏi nhiều vốn) với giá chỉ bằng 1/5 -1/6 so với dây chuyền thiết bị ngoại nhập. “Giải pháp nội địa” này đang được các doanh nghiệp ngành điều đánh giá cao.
Đăng Lãm
