|
Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định lãi suất cho vay trên thị trường không được quá 150% lãi suất cơ bản mà Ngân hàng Nhà nước công bố. Theo các ngân hàng thương mại (NHTM), đây là một kiểu ràng buộc lãi suất mang tính hành chính, gây khó cho hoạt động tín dụng. Nếu không sớm được sửa đổi, hàng triệu hợp đồng tín dụng sẽ có nguy cơ đổ vỡ. Hôm qua, 23-5, tại phiên họp cho ý kiến xử lý vướng mắc này của UBTVQH, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn Yểu thừa nhận “đây là một hạt sạn” trong Bộ luật Dân sự.
Lãi suất vượt quá 12,375%/năm là vi phạm luật
Theo Điều 476 Bộ luật Dân sự năm 2005, lãi suất vay trong các hợp đồng vay tài sản, bao gồm cả các hợp đồng tín dụng do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố. Nói cách khác, thỏa thuận về lãi suất cho vay cao hơn 150% lãi suất cơ bản do NHNN là trái pháp luật. Theo quy định hiện hành, NHNN công bố lãi suất cơ bản theo định kỳ hàng tháng, do đó, mức trần lãi suất cho vay tối đa của các tổ chức tín dụng cũng thay đổi tương ứng theo từng tháng. Từ tháng 12-2005 tới nay, NHNN đều công bố mức lãi suất cơ bản VND là 8,25%/năm. Như vậy, mức lãi suất vay trong các hợp đồng tín dụng cũng sẽ không được phép vượt quá 12,375%/năm.
Theo Thống đốc NHNN Lê Đức Thúy, các ngân hàng hiện nay đang chịu sự tác động của hoạt động cạnh tranh trên thị trường tín dụng, và thường xác định mức lãi suất cho vay khác nhau đối với từng loại khách hàng khác nhau. Do vậy, việc khống chế mức lãi suất trần cho vay đối với hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng là không cần thiết. “Lãi suất cơ bản hiện nay chỉ có tính chất định hướng” – Thống đốc Lê Đức Thúy nói. Trên thực tế, từ 1-6-2002, NHNN đã thay đổi chính sách lãi suất từ việc có khống chế, sang tự do hóa lãi suất. Theo Thống đốc Lê Đức Thúy, đây là thông lệ của hoạt động tín dụng trong cơ chế thị trường.
Hoạt động cho vay có nguy cơ rối loạn
Với cơ chế điều hành lãi suất như vậy, hiện nay lãi suất cho vay của các NHTM, nhất là khối ngân hàng cổ phần, đang ngấp nghé mức 12%-13%/năm, cá biệt có trường hợp lên tới 14%/năm (nghĩa là vượt quá mức cho phép của luật). Mặt khác, trong các hợp đồng tín dụng, ngân hàng và khách hàng thường thỏa thuận một mức phạt nhất định, nếu chậm trả lãi và gốc, tối đa có thể lên tới 150% lãi suất cho vay. Ông Vũ Viết Ngoạn, Tổng Giám đốc Vietcombank cho biết, lãi suất cho vay cao nhất ở Vietcombank chỉ vào khoảng 10%/năm, nhưng nếu tính cả các trường hợp phạt, đều vượt quá quy định của Bộ luật Dân sự.
Trong khi đó, Điều 474 Bộ luật Dân sự quy định “lãi nợ quá hạn được tính theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố”. Điều nghịch lý là, theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế – Ngân sách của QH Nguyễn Đức Kiên, nếu hiểu theo Điều 474 thì lãi quá hạn bằng lãi suất cơ bản (8,25%/năm), thấp hơn nhiều so với lãi suất quá hạn đang được áp dụng hiện hành (12%x150% = 18%/năm). “Như vậy, lãi suất quá hạn lại thấp hơn lãi suất trong hạn. Điều này sẽ khiến khách hàng cố tình vi phạm hợp đồng, đến hạn không trả nợ để chuyển sang nợ quá hạn với mức lãi suất thấp hơn. Nếu để phổ biến thì nợ quá hạn của hệ thống ngân hàng thương mại sẽ tăng lên, nguy cơ đến việc bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng” – ông Kiên phân tích.
Theo ông Lê Đắc Sơn, Tổng Giám đốc VPBank, quy định trên trong Bộ luật Dân sự 2005 đang gây khó cho các NHTM. “Nếu không sớm tìm cách gỡ vướng, hoạt động cho vay của các NHTM có nguy cơ rối loạn, hàng triệu hợp đồng tín dụng có nguy cơ vô hiệu hóa” - ông Lê Đắc Sơn lo ngại. Hậu quả của sự “trái ngang” giữa quy định của luật và thực tế là các tổ chức tín dụng có thể không thu được tiền lãi từ các hợp đồng tín dụng đúng như thỏa thuận, nếu khách hàng yêu cầu tòa án tuyên vô hiệu thỏa thuận do vi phạm điều cấm của pháp luật.
Qua thảo luận, UBTVQH đã nhất trí sẽ sửa đổi, bổ sung Bộ luật Dân sự 2005 để trình Quốc hội khóa XII thông qua ngay tại kỳ họp cuối năm nay. Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đinh Trung Tụng đề nghị UBTVQH cần chỉ đạo các cơ quan chức năng xem xét sửa đổi cả quy định liên quan trong Bộ luật Hình sự là tội cho vay nặng lãi.
Bảo Minh | 
