Điểm lại kết quả sau 2 năm thực hiện Nghị quyết 08-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới”, TPHCM tuy đạt được một số kết quả nhất định nhưng con đường để tới đích vẫn còn nhiều trở ngại…
Nói về nhân sự thì toàn bộ các cơ quan tư pháp của TPHCM đều thiếu đến hàng trăm người so với nhu cầu công việc, trong đó cao nhất là ngành tòa án với số biên chế thiếu gần… 600 người. Tại 8 tòa án quận được tăng thẩm quyền xét xử án hình sự từ ngày 1-7-2004, để có đủ thẩm phán, ngành đã phải tăng cường thẩm phán dân sự sang xét xử án hình sự và 2 thư ký phải giúp việc cho 3 thẩm phán.
 |
| Tòa án quận 3 vừa mới xây mới theo mẫu của Bộ Tư pháp, nhưng vẫn không đạt yêu cầu cải cách tư pháp. |
Sau nhiều năm không được tăng biên chế, mới đây, ngành kiểm sát TPHCM được Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao phân bổ chỉ tiêu tuyển mới 120 người trong năm 2004, nhưng chưa kịp mừng đã phải lo.
Bởi lẽ, dù ngành kiểm sát TPHCM đã có sẵn 90 nhân viên dạng hợp đồng lao động, chỉ cần tuyển thêm 30 người, nhưng sau thời gian dài thông báo tuyển công chức rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng, số nộp đơn dự tuyển cũng chưa đủ.
Nguyên nhân không chỉ vì tiêu chuẩn tuyển dụng vào ngành tương đối khắt khe mà còn ở chỗ do lương quá “hẻo” nên không hấp dẫn người tìm việc.
Lượng đã thiếu, còn chất thì sao? Trong khi ngành kiểm sát, tòa án đã chuẩn hóa được 100% cán bộ có chức danh tư pháp đạt trình độ đại học Luật, thì ngành công an và tư pháp vẫn còn khá chật vật. 63,5% lực lượng làm công tác điều tra và kỹ thuật hình sự có trình độ nghiệp vụ chưa qua đại học và số điều tra viên trung cấp chỉ chiếm 21%, còn lại đều là sơ cấp.
Trong 1.887 cán bộ Ban Tư pháp của 317 phường - xã - thị trấn chỉ có 300 người chuyên trách (chiếm 15,9%) và trong đó, số có trình độ đại học chỉ khoảng 70 người (gần 24%). Trình độ chính trị lại còn hạn chế hơn: 85% cán bộ nhân viên Sở Tư pháp, 82% cán bộ thi hành án, 40% cán bộ Phòng Tư pháp chỉ ở mức trình độ sơ cấp.
Về trụ sở làm việc của các cơ quan tư pháp, con số chưa được xây dựng hoặc sửa chữa nâng cấp vẫn cao hơn số đã làm xong gấp nhiều lần; nhưng kể cả những công trình đã được hoàn thành thì cũng có vấn đề, vì… lạc hậu ngay từ khi đang xây mới! Trụ sở TAND quận huyện phải xây theo mẫu của Bộ Tư pháp, được ban hành từ… gần 10 năm trước, nên thiết kế thiếu phòng xử và không phù hợp với yêu cầu về hình thức của phòng xử án theo tinh thần Nghị quyết 08. Máy móc, thiết bị phục vụ cho công việc vừa thiếu vừa không đồng bộ.
Là một địa phương có nhiều thế mạnh, cộng với sự quyết tâm của các cấp ủy, chính quyền, TPHCM đã có những cách làm riêng của mình trong thực hiện công tác cải cách tư pháp.
Bài toán thiếu nhân sự được tháo gỡ một phần bằng cơ chế cấp kinh phí cho Viện Kiểm sát - hướng tới sẽ cho thêm Sở Tư pháp áp dụng - hợp đồng lao động với số sinh viên tốt nghiệp Đại học Luật. Đây cũng là một cách để trẻ hóa và chuẩn hóa đội ngũ cán bộ, chủ động tạo nguồn bổ sung cho tương lai.
Từ tháng 5-2004, ngành tòa án làm việc ngày thứ bảy để tăng tốc giải quyết công việc, đặc biệt là số án tồn đọng. Ban An ninh Nội chính Thành ủy tạo được cách kết nối giữa các ngành, cơ quan trong khối để cùng bàn bạc, tháo gỡ những vướng mắc; các quy chế phối hợp liên ngành ở từng khâu trong quá trình tiến hành tố tụng đã mang lại kết quả tốt, nâng chất lượng của công tác điều tra, truy tố, xét xử.
Ở các quận-huyện, cấp ủy và chính quyền cũng vào cuộc. Tuy nhiên, trong thực tế có những việc dù “tâm có, lực có” nhưng địa phương cũng phải bó tay vì vướng những quy định quá nghiêm ngặt của các ngành Trung ương.
Bí thư Quận ủy quận 1 Lê Bá Cần tâm tư về chuyện phải… đi “năn nỉ” để được chăm lo cho các cơ quan tư pháp. Năm 2003, nhờ vượt thu, quận 1 đã chi tiền trang bị thêm máy vi tính và thiết bị phục vụ công tác - vốn đang rất thiếu - cho công an và tòa án quận.
Nhưng cơ quan kiểm toán không đồng ý khoản chi trên - với lý do nguồn này thuộc kinh phí ngành dọc - và yêu cầu xuất toán.
Quận 1 phải “năn nỉ” cho khoản tiền “lỡ chi”. Sau đó, mỗi khi muốn trang bị cho các cơ quan tư pháp, quận phải đi đường vòng bằng cách phát văn bản xin ngành dọc để nơi đây xác nhận không có kinh phí, rồi đưa ra HĐND quận giải quyết thông qua. Cách làm này thật rối rắm và mất thời gian, nhưng trớ trêu thay, lại là cách “tối ưu”!
Các ngành tư pháp của TPHCM đã kiến nghị Trung ương tháo gỡ những vướng mắc để công tác cải cách tư pháp đạt hiệu quả cao nhất. Tăng thêm nữa số biên chế phân bổ theo hướng đáp ứng đủ yêu cầu công việc; mở rộng tuyển dụng đầu vào và có chính sách đãi ngộ thích hợp để thu hút được lớp trẻ.
Kinh phí hoạt động không nên cấp theo số biên chế như hiện nay mà đề nghị căn cứ trên cơ sở khối lượng, tính chất phức tạp của công việc đặc thù của từng địa phương, từng ngành.
Riêng Tòa án TPHCM còn đề nghị liên ngành Trung ương điều chỉnh mức chi thù lao cho phiên dịch tại phiên tòa và dịch thuật các quyết định, bản án có bị cáo là người nước ngoài. Các ngành nội chính Trung ương cần ban hành đầy đủ những văn bản dưới luật, văn bản hướng dẫn áp dụng Bộ luật Hình sự (đã có hiệu lực từ năm 1999) và Bộ luật Tố tụng hình sự (có hiệu lực từ hơn 3 tháng qua).
PHONG LAN | 
