Một số ý kiến cho rằng, sở dĩ việc kinh doanh, giết mổ gia cầm, gia súc bị biến tướng là vì chúng ta chưa xem trọng công việc “gác cổng”, mặc kệ ai chở gì, đến đâu cũng được...
Thích…kiểm tra thì vào!
Thịt bò bán ở lề đường, liệu có an toàn cho người tiêu thụ khi bệnh lở mồm long móng đã phát tán ở nhiều tỉnh, thành phố?
Chúng tôi có mặt tại trạm kiểm dịch động vật An Lạc (huyện Bình Chánh) vào lúc 0 giờ ngày 28-5. Trạm kiểm dịch này chỉ có 1 nhân viên vừa xem ti vi vừa hút thuốc lá, bên ngoài những đoàn xe tải vùn vụt nối đuôi nhau tiến về trung tâm thành phố.
Đến 2 giờ sáng, chúng tôi mới thấy có một xe tải chở gà chưa giết mổ ghé vào trạm để làm thủ tục kiểm dịch. Trên xe chở khoảng 200 con gà, mùi hôi của phân gà bốc ra nồng nặc.
Anh nhân viên của chốt kiểm dịch vẫn ngồi yên trong chốt để chờ người vận chuyển gia cầm chạy vào xuất trình giấy tờ.
Sau khi tiếp nhận những thủ tục hành chính trên, anh nhân viên kiểm dịch này mới bước ra khỏi chốt và thực hiện một số thao tác khá đơn giản như dùng nước khử trùng xịt lên quanh thùng xe chở gia cầm. Chưa đầy 5 phút sau, xe chở gia cầm mang biển số 54N-9417 đã hoàn tất thủ tục kiểm dịch.
Chúng tôi tiếp tục chờ đợi, đoàn xe này nối tiếp đoàn xe khác vẫn vùn vụt qua chốt như không hề biết ở đây có trạm. Trong những chuyến xe qua trạm khó mà nhận biết trên xe có chở gia cầm, gia súc hay không. Điều này xuất phát từ thực tế, đội kiểm tra liên ngành về phòng chống dịch cúm gia cầm không còn hoạt động thường xuyên như trước đây. Điều này đồng nghĩa với việc “ai thích… kiểm tra thì vào!?”.
Đến 3 giờ sáng, chiếc xe tải mang biển số 63L-2852 mới ghé vào trạm, đây là xe chở heo sống. Anh nhân viên kiểm dịch tiếp tục những thao tác kiểm tra hành chính như đối với xe chở gà nói trên. Việc kiểm tra xe chở heo này cũng qua loa bằng cách dùng đèn pin rọi lướt qua những con heo đang sùi bọt mép trắng như bọt xà phòng vì phải di chuyển xa, rồi quay sang xem dây bấm chì niêm phong, giấy “thông hành” và… chấm hết!
Khi chúng tôi hỏi về công việc và chức năng kiểm tra, anh nhân viên kiểm dịch Lê Văn Tài cho biết: “Chúng tôi không có thẩm quyền trong việc chặn xe để kiểm tra xe có chở gia cầm, gia súc hay không, nên không thể xác định được trên những chiếc xe không vào trạm có chở gia cầm, gia súc bệnh hay không. Còn những người vận chuyển gia cầm, gia súc ghé vào trạm là để xác nhận số lượng gia cầm, gia súc vào các lò mổ”.
Trạm kiểm dịch động vật An Sương, huyện Hóc Môn càng vắng vẻ hơn nhiều lần so với trạm An Lạc. Hơn 3 giờ chờ đợi, tại đây chỉ có một xe tải nhỏ biển số 54S-7352 chở phụ phẩm gia súc (đầu, lòng, da) vào kiểm dịch. Do xe này không được đóng chì niêm phong ở thùng chở hàng nên nhân viên kiểm dịch phải dùng cù móc bới tung từng mảng da, lòng… để kiểm tra.
Trong đống phụ phẩm gia súc khó mà biết được thứ nào sạch hay bệnh nhưng xe vẫn được lăn bánh vào thành phố. Anh Nguyễn Sĩ Bửu, nhân viên kiểm dịch nói với chúng tôi: “Để phòng chống dịch cúm gia cầm, gia súc, ngoài chúng tôi còn có hai đội kiểm tra liên ngành tuần tra kiểm tra, gồm một đội ở trạm và một đội di động”.
Anh Bửu nói như vậy, nhưng tại đây chúng tôi không hề thấy có đội liên ngành nào cả, chỉ có một thanh niên mặt thường phục được giới thiệu là quản lý thị trường và một thanh niên khác mặt quần jean áo thun giới thiệu là CSGT. Không biết đây có đúng là “đội kiểm tra liên ngành” hay không, vì những người này không mặc đúng sắc phục của ngành quy định?
Tương tự, tại trạm kiểm dịch Thủ Đức nằm lọt thỏm giữa công trình cầu vượt Suối Tiên đang thi công ngổn ngang, bên trong trạm đèn sáng choang. Một nhân viên nằm ngủ ngon lành trên ghế, bất chấp tiếng ồn từ công trình gia cố móng cầu vượt Suối Tiên và tiếng xe tải chạy rít như gió.
Khi chúng tôi hỏi về cách thức và khi nào thì mới cần kiểm dịch, anh Nguyễn Văn Dũng, nhân viên nói ngắn gọn: “Không có đội liên ngành nên khi phát hiện xe chở gia cầm, gia súc bệnh vượt trạm chỉ biết nhờ CSGT Trạm 2 hỗ trợ”. Thiết nghĩ với thực tế ở đây: Một nhân viên ngủ còn một nhân viên khác lại ở xa đường xe chạy thì làm sao phát hiện xe chở gia cầm, gia súc bệnh vượt trạm?
Suốt 2 giờ đồng hồ ngồi “phục” tại đây với hàng ngàn chiếc xe qua trạm, chúng tôi mới thấy có một xe ghé vào. Đó là xe tải mang biển số 60L-9621, chở thịt trâu vào cung cấp cho chợ Tôn Thất Đạm, quận 1. Sau khi mở niêm phong, nhân viên kiểm dịch dùng cù móc xới tung những mảng thịt để kiểm tra. Đây là kiểu kiểm tra theo cách lấy mẫu ngẫu nhiên được áp dụng ở hầu hết các trạm kiểm dịch đối với gia súc đã được rã thịt.
Sau khi kiểm tra, chiếc xe này được cấp ngay giấy qua trạm. Khi xe đã nổ máy chuẩn bị vọt đi, chúng tôi phát hiện thùng xe chở thịt trâu này chưa được nhân viên trạm niêm phong lại. Khi chúng tôi hỏi tại sao như vậy thì nhân viên này liền vội vội vàng vàng chạy theo đập vào thùng, báo hiệu cho xe dừng lại. Sau vài phút giấy niêm phong đã được dán vào thùng xe, nhân viên kiểm dịch giải thích do quên (?).
Cơ quan chức năng nói gì?
Nhân viên trạm kiểm dịch động vật Thủ Đức ngủ trong lúc trực. (Ảnh chụp lúc 2 giờ 5 phút ngày 27-5-2006)
Tiếp xúc với chúng tôi, Chi cục phó Chi cục Thú y TPHCM Trương Thị Minh Châu cho rằng, việc kiểm soát gia cầm, gia súc tại 3 trạm kiểm dịch cửa ngõ vào TP (Bình Chánh, ngã tư An Sương – quận 12, Thủ Đức), trình tự kiểm tra là xe chở gia súc đến trình báo, nhân viên trạm kiểm dịch ghi chép giấy tờ (kiểm tra hành chánh là chính) do chưa có điều kiện về mặt bằng để kiểm tra kỹ.
Bà Châu thừa nhận cách kiểm tra này chỉ được thực hiện một cách qua loa bởi ngành thú y chỉ có chức năng kiểm dịch gia súc nếu xe chở hàng tự dừng lại để được kiểm tra giấy tờ, bằng không thì không thể yêu cầu dừng lại vì không có chức năng. Đây là điều bất hợp lý trong kiểm dịch.
Cũng theo ngành thú y, công tác kiểm dịch chủ yếu được thực hiện ngay tại lò mổ, sau khi đưa vào các chợ thì cán bộ sẽ tiến hành kiểm tra lại một lần nữa. Lượng gia súc qua kiểm dịch chiếm khoảng 90% tổng lượng thịt gia súc tiêu dùng hàng ngày.
10% còn lại là bất hợp lệ, do giết mổ trái phép từ các lò giết mổ lậu hoặc do vận chuyển từ các tỉnh vào TP bằng nhiều phương tiện khác nhau, như xe khách, xe hàng, xe Honda… mà ngành thú y hay quản lý thị trường không thể kiểm soát hết. Với thực tế vừa nêu, cộng với tình hình giết mổ lậu đang diễn ra khắp nơi, chúng tôi e rằng con số mà cán bộ thú y đưa ra sẽ có độ chênh khá xa so với thực tế buôn bán tại các chợ?
Còn Chánh Thanh tra Chi cục Thú y TP Hoàng Phương Nam nhìn nhận, quy trình kiểm tra như vậy là chặt chẽ nhưng vẫn không thể kiểm tra được 100% lượng hàng đưa vào TP.
Theo ông Nam, lỗ hổng lớn nhất chính là việc tồn tại các chợ chiều, chợ chạy, chợ tự phát… Những chợ này không có ai quản lý nên gia cầm, gia súc không qua kiểm dịch, không rõ nguồn gốc được đưa vào bán một cách dễ dàng. Nếu không giải quyết vấn đề tồn tại các chợ này thì hành vi vi phạm về tiêu thụ gia cầm không rõ nguồn gốc vẫn có điều kiện tồn tại.
Về phía quản lý thị trường (QLTT), ông Huỳnh Tấn Phong - Chi cục Trưởng chi cục QLTT TPHCM cho rằng, công việc kiểm tra gia cầm, gia súc chủ yếu là do ngành thú y chủ trì, QLTT chỉ là một trong những thành viên tham gia vào các đội liên ngành và các điểm chốt chặn chính.
Do thời gian dịch cúm gia cầm kéo dài, nay lại thêm dịch lở mồm long móng đã khiến lực lượng QLTT rơi vào tình trạng căng thẳng, mệt mỏi. Chi phí công tác, bồi dưỡng cho anh em đi kiểm tra chưa hợp lý và thời gian thanh toán rất chậm. Mới đây chi cục đã đề xuất UBND TP cho phép QLTT giảm tần suất các đợt đi kiểm tra (thay vì từ 24/24g xuống còn 20/24g hoặc 12/24g) để QLTT còn tập trung vào những việc khác…
Sau những ngày đi thực tế và qua cách trả lời của các cơ quan, chúng tôi chợt nghiệm ra rằng, sở dĩ các lò mổ trái phép vẫn hoạt động ngang nhiên, kinh doanh gia cầm đang bị biến tướng nghiêm trọng là vì các ngành chức năng chưa xem trọng việc cần phải nắm bắt cho được “lý lịch”, đường đi của gia súc, gia cầm khi đưa vào TP. Nếu chúng ta vẫn duy trì cách kiểm tra nửa vời như hiện nay, còn các địa phương vẫn làm ngơ cho các hoạt động kinh doanh giết mổ trái phép thì quả là sai sót rất lớn trong vấn đề chăm lo sức khỏe người dân.
* Khuyến cáo của ngành thú y, để đảm bảo an toàn vệ sinh thú y và an toàn thực phẩm chỉ nên mua thịt gia cầm và gia súc ở các quầy sạp trong chợ chính danh, siêu thị. Nơi đó thịt gia súc đã được đóng dấu (1 mảnh heo có 4 dấu, 1 con có 8 dấu).
Thịt heo tươi là phần mỡ phải có màu trắng trong, phần thịt nạc có màu đỏ tươi; thịt phải khô ráo, không bị rỉ nước (dấu hiệu của heo bị bơm nước, bệnh…).
Bài 1: Gia cầm sống - cấm nhưng vẫn bán(?!)
Nhóm PV Kinh tế
Danh sách các cơ sở được phép kinh doanh trứng gia cầm tại TPHCM |
