Ăn giò chả, bị đau bụng dữ dội, bức xúc quá nên nghĩ ra cách nhận biết thịt ôi thiu bằng máy đo hàn the và thịt ôi; thương nàng dâu phải nuôi con vất vả nên nghĩ ra cái nôi điện tự động đu đưa để dỗ trẻ nhỏ; muốn giúp bà con nông dân chăn nuôi hiệu quả nên vẽ ra máy ấp trứng gia cầm; nhưng cũng chỉ vì kiểm nghiệm sản phẩm sáng chế mà bị tình nghi có âm mưu… giết vợ. Đấy là những lát cắt trong hành trình khoa học của nhà giáo Nguyễn Duy Tiến.
- Bị nghi âm mưu... giết vợ!
Nhà sáng chế Nguyễn Duy Tiến.
Nguyễn Duy Tiến sinh năm 1952, ngay từ thời sinh viên, Tiến đã luôn được bạn bè cảm phục vì những sáng tạo: khi là những học cụ đơn giản mà hữu ích như giá đỡ tài liệu, lúc là những vật dụng sinh hoạt như bàn gấp, tủ treo… Năm 1980, anh về nhận công tác tại Trung tâm Kỹ thuật tổng hợp Hướng nghiệp dạy nghề tỉnh Hải Dương. Vào thời gian ấy, trung tâm vừa được UNICEF tài trợ nhiều máy móc mới. Như bắt được vàng, ngoài thời gian giảng dạy, thầy giáo trẻ Nguyễn Duy Tiến say mê lao vào khám phá thế giới bí ẩn của khoa học công nghệ.
Sáng chế đầu tiên của thầy Tiến là chiếc xe máy tự chế vào năm 1981. Dốc hết vốn liếng, thầy Tiến mua 1 bộ máy của xe D4 (của Liên Xô cũ) và 4 bộ khung xe mô tô dành cho lực lượng cảnh sát cơ động. Vẽ phác thảo, vẽ chi tiết, thiết kế bộ khung theo dạng chế động học rồi hí hoáy lắp ráp khớp được vào với bánh xe… ngần ấy công đoạn phức tạp đã ngốn của thầy mất ngót một tháng trời. Dựng xong xe, 2 vợ chồng chọn những nẻo đường quê gập ghềnh nhất mà thay nhau đi thử để khảo nghiệm độ giảm sóc và độ bền. Khi ấy, cô Ngân - vợ thầy - phần vì không biết mình đang mang thai, phần vì muốn giúp sức cho công trình của chồng nên chiều nào cũng hồ hởi vít ga cho xe nhảy tưng tưng trên những mặt đường xóc nảy. Một chiều, thấy vợ ra máu nhiều, nhà sáng chế tức tốc đưa vợ đi khám bác sĩ, mới điếng người khi biết vợ bị sẩy thai. “Bố vợ gây chiến tranh lạnh, rồi gửi đơn lên Sở Giáo dục - Đào tạo kiện là tớ không đủ tư cách làm giáo viên vì ông nghi rằng tớ có ý định giết vợ để đi lấy người khác” - thầy Tiến kể – “Cũng may là các đồng nghiệp hiểu rằng đây chỉ là chuyện họa vô đơn chí, nên mọi chuyện rồi cũng qua”.
- Đời và nghiệp
Đến nay, thầy Tiến đã cười tươi tắn khi tâm sự với chúng tôi: “Những phát minh của mình đều từ va đập của thực tế mà thành”…
Nôi chạy bằng điện, tự động đu đưa để dỗ trẻ.
Ăn giò chả, bị đau bụng dữ dội, bức xúc quá nên thầy Tiến đã tìm cách giúp người dân nhận biết thịt ôi thiu bằng máy đo hàn the và thịt ôi. Dùng đồng hồ vạn năng, lắp thêm mạch bán dẫn nâng nguồn điện từ 90V lên tới xấp xỉ 200V, dòng điện ấy ở tần số cao cho phóng qua 2 điện cực khác nhau, khi cắm vào miếng thịt sẽ cho biết ngay kết quả: 3 vạch đỏ (thịt tươi), xanh (thịt ôi), đen (thịt đã bắt đầu thối).
Chuyện về cái nôi điện thì bắt nguồn từ việc thương nàng dâu phải nuôi con vất vả, thầy nghĩ ngay ra việc chế tạo cái nôi tự động tặng cháu nội. Cái nôi điện đung đưa ấy mang về cho ông nội Tiến thêm một giải thưởng khoa học.
Trong bộ sưu tập sáng chế đa dạng và phong phú của mình, “máy ấp trứng” là công trình được thầy Nguyễn Duy Tiến tâm đắc nhất. Ấy là năm 1993, chứng kiến bà con nông dân quê mình đầu tư nhiều vốn liếng vào việc ấp trứng gia cầm nhưng đều thất bại, vì tỷ lệ trứng nở chỉ đạt 20% - 30%, ông bứt rứt không chịu được.
Mua một chiếc chăn điện của Nga, ông Tiến mang về tháo tung ra mà lấy linh kiện; lại tìm kiếm những phụ liệu rẻ tiền về chất đầy góc nhà. Suốt ba tháng trời lê la tại lò ấp trứng, người hốc hác đi vì những cơn thiếu ngủ và cả những bầm dập vì thất bại. Chế tạo, chạy thử cả trăm lần, rút kinh nghiệm sau mỗi lần vấp váp, chiếc máy ước mơ E.incubato-3000 mới nên dạng nên hình.
Máy có 3 lớp vỏ; sinh nhiệt bằng 3 hệ thống dây điện trở (100W/dây). Bình thường, máy chạy 2 dây song song để mau chóng đạt nhiệt độ chuẩn. Dây thứ 3 để đề phòng nếu bộ phận điều khiển bị hỏng thì chỉ việc cắm thẳng vào dòng điện 220V, máy vẫn có nhiệt. Máy cũng có thể chạy bằng ắc quy 12 – 24V. Bộ phận đảo trứng được thầy Tiến thiết kế hoàn toàn tự động, điều khiển chính xác bằng vi mạch điện tử. Máy có 2 ngăn, ngăn to chứa khoảng 2/3 số trứng dành cho giai đoạn mới ấp, khay và giàn tự động đảo 60 độ với chu kỳ 2 giờ/lần; ngăn nhỏ chứa khoảng 1/3 số trứng, khay và giàn đứng yên không cần quay đảo vì phôi đã phát triển đến giai đoạn cuối. Mô tơ kéo giàn đảo là loại 220 – 400W, qua bộ giảm tốc còn 0,5 vòng/phút đảm bảo cho trứng không bị xô động mạnh.
Máy có hệ thống tự động cung cấp độ ẩm; có hai ngăn nở và ấp, mỗi ngăn có một khay chứa 20 lít nước. Nắp khay là một hệ thống cửa kép có trục mềm dẫn ra tay điều khiển ở ngoài máy để chỉnh độ rộng của cửa. Theo hiệu ứng mao dẫn, nước bốc hơi vào, được quạt gió lùa đi khắp nơi trong buồng máy. Khi khay cạn nước, mạch điện tử sẽ phát ra tiếng kêu “chiếp chiếp” ở loa để gọi chủ máy đến tiếp nước. Ngăn nở của máy được bố trí một quạt hút phụ 12W; được điều chỉnh tốc độ quay bằng hộp số điện tử vô cấp từ 50 - 200 vòng/phút. Thầy Tiến cũng nghĩ ra cách dùng một chiếc lông gà thả vào buồng ấp và quan sát độ bay của nó để điều chỉnh sức gió.
Đến nay thầy Tiến đã đưa ra thị trường hàng loạt máy E.incubato với chủng loại, kích cỡ và công suất, từ bán tự động đến tự động hoàn toàn, cho phép ấp lượng trứng từ 200 - 3.000 quả; ấp được nhiều loại trứng của gà, vịt, ngan, ngỗng, thậm chí cả trứng chim... Giá của mỗi máy ấp trứng tự động E.incubato-3000 là 8 triệu đồng, rẻ và hữu dụng hơn rất nhiều so với máy của Trung Quốc (40 triệu đồng/máy). Chính vì thế, sản phẩm của ông đã có mặt ở nhiều nơi: Hải Dương, Hải Phòng, Hưng Yên, Hà Tây, Hà Nội, Sơn La… và được bà con nông dân rất ưa chuộng. Công trình này cũng đã gây tiếng vang tại triển lãm ngành cơ khí và tự động hóa toàn quốc năm 2002; đoạt giải nhất Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh Hải Dương lần thứ II; giải khuyến khích Cuộc thi sáng tạo kỹ thuật toàn quốc năm 2001, được Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật và Bộ Khoa học - Công nghệ tặng bằng khen.
“Nhà khoa học tay ngang” Nguyễn Duy Tiến còn là “cha đẻ” của nhiều sáng chế hữu ích khác như: máy biến thế tự ngẫu, máy tăng âm triển khai kiêm đồ dùng dạy học đồng thời là đồ chơi rèn tính sáng tạo cho trẻ em; mô hình động cơ đốt trong chạy bằng xăng và diesel. Gần đây nhất, ông đã chế tạo thành công chấn lưu kỹ thuật số dùng cho đèn huỳnh quang, tiết kiệm điện và tăng tuổi thọ bóng đèn lên gấp 1,5 lần.
Những sáng chế ấy đã mang về cho ông một bộ sưu tập phong phú các giải thưởng; đáng kể nhất là chỉ trong vòng 3 năm, từ 2001 đến 2003, ông đã sáng chế thành công 6 sản phẩm, đoạt 9 giải thưởng cao tại các hội thi sáng tạo kỹ thuật cấp tỉnh và toàn quốc. Ông cũng vinh dự 6 lần là đại biểu tham dự Đại hội thi đua yêu nước các cấp. Ông cho rằng, điều quan trọng nhất là: “Các công trình của mình được nhiều người ứng dụng vì cho kết quả cao, đấy là niềm vui vô bờ của người làm khoa học”.
YÊN THỦY
