Tai họa đã giáng xuống chàng trai hai mươi tuổi Trương Quang Thứ. Ngỡ như Thứ sẽ vĩnh viễn không thể đứng dậy được. Nhưng, khát khao được sống, được cống hiến đã giúp anh có ý chí và nghị lực phi thường để vùng dậy với cuộc sống và  dệt nên những bài thơ trữ tình - sâu lắng; làm nên một cuộc đời  đẹp như một bài thơ.

Họa vô đơn chí

Nhà thơ Trương Quang Thứ đang đứng viết.

Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo có tới 11 anh chị em ở làng Trắp cửa biển Quỳnh Lập – (Quỳnh Lưu, Nghệ An), Trương Quang Thứ được gia đình tạo điều kiện cho đến trường đi học. Là một cậu bé thông minh, sớm có năng khiếu về thơ, những năm học cấp 1 Thứ đã có thơ đăng báo.

Luôn là học sinh giỏi toàn diện, ai cũng kỳ vọng tương lai Thứ sẽ tốt đẹp. Thế nhưng, năm 1972 trong một trận oanh tạc của máy bay Mỹ, Thứ bị một mảnh bom găm vào chân, sau đó bị nhiễm trùng rồi sinh ra bệnh khớp và nhiều tai biến như sốt nặng, chân bị đau, mỏi không bước đi được; cột sống bị liệt. Đó là năm Thứ vừa bước sang tuổi hai mươi. Gia đình đã đưa Thứ đi chữa trị khắp các bệnh viện nhưng Thứ vẫn nằm bất động hơn 3 năm trời. Trong 3 năm bệnh tật nằm liệt giường, anh nghĩ cuộc đời mình thế là hết và đôi lần anh đã nghĩ đến cái chết.

Nhưng, không thể như thế. Thứ tâm sự: “Nhìn qua cửa sổ tôi thấy cây vẫn xanh chồi non búp lá, bầu trời vẫn trong xanh và chim vẫn hót. Cuộc đời vẫn có nhiều cái đẹp để yêu, chưa phải là đã hết”. Những cảm nhận về cuộc đời, về nỗi đau của nhân thế, của chính mình được Thứ gửi gắm vào những vần thơ. Thơ của anh đều đặn xuất hiện trên các báo Phụ nữ, Tiền phong, Văn nghệ...

Những bài thơ trữ tình sâu lắng và có sức sống mãnh liệt được anh viết khi đang nằm bẹp trên giường đã được độc giả đón nhận. Tòa soạn các báo và một số độc giả yêu thơ anh liên tục gửi thư về động viên, mời gặp mặt nhưng anh chưa một lần  lộ diện. Mọi người đều nói, Thứ nên cho tòa soạn báo biết hoàn cảnh của mình, biết đâu họ sẽ giúp đỡ nhưng anh lắc đầu. Anh không muốn người khác phải bận tâm, “chiếu cố” đến mình.

Anh Hùng - người bạn của Thứ cho chúng tôi biết:  “Những ngày đó nhìn cậu ta chỉ còn da bọc xương, teo tóp như con mắm khô, nằm dán trên giường trông thật tội. Mọi người cứ tưởng Thứ sẽ không qua được. Nhưng nghị lực, ý chí và tình yêu cuộc sống của cậu ta thật là mãnh liệt. Cậu ta tự lăn xuống giường tập bò, tập đi, cậu ta làm thơ... Thơ Thứ  hồi đó nổi tiếng đến nỗi các cô gái mê thơ đã theo tiếng  thơ tìm đến nhưng khi nhìn thấy anh chàng nằm bẹp trên giường, họ đã ngậm ngùi... bỏ đi...”.

Tình yêu chắp cánh

Năm 1976, Trương Quang Thứ được gia đình đưa ra Bệnh viện Hà Bắc chữa trị. Tại đây anh vẫn đều đặn làm thơ. Và chính tại nơi đây, Trần Thị Nị - hoa khôi của Trường Trung cấp Kỹ thuật Hà Bắc trong một lần vào thăm bạn bè đã gặp Thứ. Chẳng biết cô gái mê thơ anh hay ông trời se duyên, mà Nị luôn mượn cớ đến xin thơ để chăm sóc Thứ. “Tình cảm của chúng tôi nảy nở bắt đầu từ đó. Tôi nhận biết được tình cảm của cô ấy từ cái nhìn đầu tiên, tôi cũng yêu Nị nhưng khi Nị nói muốn gắn bó với tôi suốt cuộc đời, tôi đã giật mình. Tôi không thể... Nhưng tình yêu mãnh liệt của cô ấy đã thuyết phục được tôi”. - Thứ kể. Mặc cho nhiều người dèm pha, mặc cho cha mẹ và anh em họ hàng phản đối, Nị vẫn nhất quyết kết tóc se duyên với Thứ.

Cả huyện Quỳnh Lưu ngày đó đều xôn xao về sự kiện động trời về một cô gái rất xinh đẹp lại lấy anh chàng Thứ ăn một chỗ, nằm một chỗ... Từ bất ngờ đến khâm phục. Ai cũng bảo đó là tình yêu đẹp như cổ tích.

Nhà Thứ đông anh em, nghèo lắm. Hai vợ chồng được gia đình dựng cho túp lều giữa làng Trắp. Ngoài làm ruộng cho HTX, Nị còn xuống biển cào nghêu, mò cua bắt ốc, bán kiếm tiền cơm cháo, thuốc thang cho chồng. Tối về Nị lại ngồi bên chồng nghe anh đọc thơ, thổi sáo. Cuộc sống tuy cơ cực, bần hàn nhưng họ cảm thấy thật hạnh phúc.

Năm 1978, đứa con trai đầu lòng Trương Quang Văn chào đời. Đó là niềm vui, niềm hạnh phúc nhưng cuộc sống cũng càng khó khăn thêm. Tiền nhuận bút từ thơ của Thứ cũng chẳng thấm vào đâu. Cái ăn hàng ngày đều trông cậy vào sự giúp đỡ của anh em họ hàng và bà con xóm làng. Không thể như thế mãi được. Thứ nhờ người cột cho hai cây sào để tự mình tập đi. Y học đã hoàn toàn bó tay nhưng ý chí và bản lĩnh của con người đã chiến thắng.

Thứ nhớ lại: “Tôi tập có đến hàng ngàn lần mới đứng dậy được. Đứng được rồi là có hy vọng, tôi lại từng bước tập đi”. Kiên trì tập luyện với nhiều gian khổ, sau hai năm Thứ mới đi lại được. Nhưng, anh chỉ đi được một chân còn chân kia vẫn bất động và teo tóp như que củi khô, anh phải nhờ sự hỗ trợ của cây nạng gỗ. Đã đứng dậy được, Thứ giúp vợ trông con, làm các việc khác trong nhà và làm một cái cuốc cán dài (anh không thể ngồi, không thể cúi vì  khớp háng bị “liệt”) để  làm vườn. Tuy làm việc rất khó khăn, nhưng anh vẫn làm quần quật như một lao động chính.

Thứ vừa cầm cuốc, vừa cầm bút. Những bài thơ chắt chiu từ cuộc sống của anh vẫn liên  tục xuất hiện trên các báo, tạp chí địa phương, trung ương và gặt hái được nhiều giải thưởng! Giải nhì của Hội Văn học nghệ thuật Nghệ Tĩnh 1991; giải ba báo Nhi đồng năm 1994; giải B báo Nghệ An năm 1996; giải B tạp chí Sông Lam 1996; giải khuyến khích báo Thiếu niên Tiền phong năm 2000... Đến nay anh đã xuất bản được hai tập thơ. “Tình trăng” và tập thơ “Mâm quả biết đi” viết cho thiếu nhi được độc giả và các nhà thơ, nhà báo, nhà văn  đánh giá cao. Đặc biệt, tập thơ “Mâm quả biết đi” được các cháu thiếu niên, nhi đồng rất thích.

Khi chúng tôi vào nhà Trương Quang Thứ, thấy anh đang miệt mài đứng viết nơi chiếc quầy đựng lúa. Chính chiếc quầy này vừa là nơi để đựng lúa, vừa là chỗ anh đứng đọc sách báo, đứng viết đã 30 năm nay. Thứ tâm sự: “Khớp háng bị liệt, tôi làm cũng đứng, ăn cũng đứng mà viết cũng đứng...”. Thứ không muốn nói về mình nhưng chỗ thân tình anh cũng bộc bạch: “Nghĩ đến quá khứ, đến bây giờ tôi vẫn còn rùng mình. Cũng may là tôi đã may mắn gặp được nhà tôi. Chính tình yêu của Nị đã giúp tôi có thêm ý chí và nghị lực để vượt qua bệnh tật và đói nghèo để sống, để xứng đáng với tình yêu của Nị...”. Vâng, không thể kể hết nỗi cơ cực, vất vả khó khăn mà vợ chồng anh phải chịu đựng, nhưng tất cả những gian khổ nhọc nhằn, đau thương rồi cũng qua đi, nó đã hóa thành những vần thơ trữ tình, sâu lắng, làm lay động lòng người...

Thay cho lời kết

Không chỉ sống mà Trương Quang Thứ đã sống đẹp. Anh đã vượt qua tất cả khó khăn để sống, để cống hiến cho đời những vần thơ  và nuôi dạy các con khôn lớn nên người. Những đứa con của anh sinh ra trong đói nghèo nhưng tất cả đều rất ngoan hiền và học giỏi có tiếng ở huyện Quỳng Lưu. Người con đầu Trương Quang Văn tốt nghiệp Đại học KHXH-NV Hà Nội, nay là giáo viên Trường THPT Hoàng Mai; người con trai thứ hai Trương Quang Chương tốt nghiệp Học viện Quân sự nay làm việc ở Bộ Tư lệnh thông tin; người con trai thứ ba Trương Quang Phương hiện nay đang học Đại học Thủy sản Vinh năm thứ ba...

Nói đến Trương Quang Thứ, không những riêng huyện Quỳnh Lưu mà khắp tỉnh Nghệ An đều biết tiếng. Chính cuộc đời của anh đã là một bài thơ tuyệt vời, như một đóa sen vươn lên giữa đầm lầy tỏa hương sắc cho đời, cho người. Chia tay Trương Quang Thứ, tôi ngoái lại thấy dáng anh đứng bé nhỏ, mỏng tang như một bộ quần áo lắt lay trong gió nhưng ẩn sâu trong con người anh là một nghị lực phi thường và con tim luôn đập nhịp đập của yêu thương và khát khao cuộc sống. Trong tôi vẫn lơ lửng câu thơ của Thứ: “Ngỡ tâm hồn chai sạn từ lâu/ Trước mưa xuân, trước tình em man mác/ Những gian truân buồn đau mất mát/ Hóa nồng nàn niềm hạnh phúc ùa theo”.

Tiến Dũng