Thời nay, các em gái, phụ nữ thành người hành nghề đánh giày ngày một nhiều tại Hà Nội. Có đi vào những thân phận nữ nhi đánh giày mới thấy nhiều uẩn khúc. Trên bước đường mưu sinh ấy cũng đầy cạm bẫy.
Phận nữ trên vỉa hè
Trên phố Trần Hưng Đạo, chúng tôi ngồi bên quán trà cóc. Từ xa, một người đàn bà tay xách túi ni lông tiến lại, bảo: “Đánh giày không anh?”. Thấy chúng tôi có vẻ ngỡ ngàng, chị cũng không giấu được vẻ ngại ngùng. Chị nói: “Khi mới vào nghề tôi cũng ngại lắm chứ nhưng biết làm sao được, cái nghèo cứ đeo bám chúng tôi mãi”.
Chị là Nguyễn Thị Huệ, 43 tuổi, quê gốc Thường Tín, Hà Tây lên Hà Nội đánh giày được 6 tháng nay. Chị cũng học hết cấp ba, có chút nhan sắc và nhiều mơ ước tương lai.
Nhưng rồi cái duyên số đã gắn chị với người chồng bệnh tật, anh bị gai cột sống, không làm được việc nặng nhọc. Nên hơn mười năm trời, chị bám hè phố Hà Nội đánh giày kiếm cơm, gánh vác công việc nặng nhọc này. Công việc bốc vác nặng nhọc thì chị không làm được, làm thuê ở các quán ăn, nhà hàng thì họ thuê cả năm, không thuê theo mùa...
Chị nói, “nếu ngày nào mà may mắn thì cũng kiếm được 40.000-50.000đ, không phải đầu tắt mặt tối”. Tối đến, chị trở về xóm trọ ở phố Minh Khai cùng mấy em gái đánh giày khác. Họ phải trả 5.000đ một người cho một đêm ngủ trọ.
Kiều nữ đánh giày. T.V
Chị kể, cái phòng bé tẹo nhưng trên chục chị em phải nằm úp thìa, sáng ra đau hết cả người vì không “có đất” để trở mình. Sương gió vỉa hè vẫn không làm nhan sắc của chị phai đi, chị vẫn mặn mà, ấy thế mà nhiều gã đàn ông trên phố, thậm chí gần chỗ trọ vẫn thường xuyên gạ gẫm chị.
Còn em bé Trần Thị Dung, 12 tuổi, quê ở Quảng Xương, Thanh Hóa lại có hoàn cảnh éo le không kém. Em nói giọng buồn buồn: “Mẹ cháu bị bại liệt 3 năm nay không làm được gì cả, chỉ nằm một chỗ thôi, hai thằng em thì vừa thất nghiệp, tất cả trông chờ vào cháu”.
Tôi hỏi rằng nghề này không hợp với em, sao không kiếm việc khác, em nói: “Em đã làm đủ nghề, từ rửa bát, trông con cho người ta nhưng cũng chẳng ăn thua”. Nói đến đây nước mắt của em đã tuôn trào.
Những đồng tiền, manh áo đều đổ lên đôi vai gầy bé nhỏ này. Nhưng xem ra em vẫn còn may mắn hơn bé Nhài. Bé Nhài mất cả cha lẫn mẹ, mất nhà cửa trong cơn bão đổ bộ vào miền Trung. Em đành phải bỏ xóm chài theo mấy chị ra đây để kiếm sống. Lúc đầu em đi bán từng bao thuốc lá, kẹo cao su nhưng không lời được bao nhiêu. Sau thấy chị Dung làm nghề đánh giày cũng có tiền nên em cũng sắm “đồ nghề” để cùng các chị ấy lang thang các con phố kiếm tiền...
Khi màn đêm xuống, Dung và Nhài hẹn gặp nhau ở bến xe Kim Mã để cùng trở về xóm ổ chuột ngủ úp thìa với giá 2.000đ/đêm.
Thương hiệu đánh giày Hồng “lún”
Tại giao lộ Hoàng Quốc Việt và Phạm Văn Đồng, Hà Nội, nếu ai có dịp qua đấy sẽ gặp chị với những cái vẫy tay, mời đánh giày rất tử tế của chị Hồng “lún”. Chị đã hành nghề đánh giày ở ngã ba phố này được ba năm.
Cái biệt hiệu… lún cũng từ nghề đánh giày mà ra. Dáng người thấp, bản tính hiền lành, không chồng không con nên mọi người làm ăn buôn bán ở đây thương chị.
Nghe những người dân ở phố này kể rằng, cách đây năm năm, người ta thấy chị sống lang thang như một người điên. Người cho chị ăn, người cho uống và cho ở nhờ vỉa hè mỗi khi đêm xuống.
Sau, chị dần khỏi bị điên, quay ra xin ăn, rồi theo mấy bà bán nước chè cóc. Nhưng do cạnh tranh khốc liệt, chị quay ra học nghề đánh giày. Bây giờ, ở khu này, mỗi khi có khách, bà con đều giới thiệu đến chị để chị có tiền trang trải cuộc sống.
Chị kể, ở cái phố “ong bướm” nổi tiếng đất Hà Thành này nhiều cám dỗ lắm. Có mụ đã dụ dỗ chị vào với cà phê đèn mờ tiếp khách kiếm được nhiều tiền. Rồi có những gã đàn ông trực tiếp gạ gẫm chị nhưng vốn bản tính lương thiện chị đã từ chối thẳng thừng.
Chính quyền cũng thương tình chị, tạo cơ hội cho chị làm ăn, chị biết ý, mời chào khách rất lịch sự. Chị lại nhận thêm việc trông xe cho mấy quán bia bên cạnh nên cũng không lo thất nghiệp như mấy chị em đánh giày khác.
Tại Hà Nội, ngoài chị ra còn có người đàn bà đánh giày có “thương hiệu” nữa, đó là chị Vân ở ngã tư Lý Thường Kiệt - Quang Trung. Chị cũng như chị Hồng “lún”, vừa đánh giày, vừa trông xe cho quán cà phê. Các chị là hai “kiều nữ” đánh giày của Hà Thành: không lang thang, khách đến đánh giày là công chức. Các chị bảo là “may mắn khi được mọi người quan tâm, tạo môi trường hành nghề tốt”.
Những cạm bẫy vô hình
Mỗi chị em có hoàn cảnh khác nhau, không ai giống ai, họ chấp nhận làm nghề này và bỏ qua những đàm tiếu, những cái nhìn của mọi người xung quanh xem họ như những “vật thể lạ”.
Trên từng con phố, ngõ ngách, không biết có bao nhiêu cạm bẫy vô hình đang rình rập các em. Mới đây cả Hà Nội xôn xao về vụ một bé gái bị một lão già xấp xỉ tuổi ông rủ rê về nhà ép làm chuyện đồi bại.
Trên những con phố mà các chị em đi qua, có mấy ai biết được rằng bên trong những quán karaoke ôm, nhà nghỉ, khách sạn… là những ánh mắt dõi theo của những “tú ông, tú bà” sẵn sàng quăng mồi để bắt những cô bé thơ ngây trở thành món hàng mua vui cho khách làng chơi.
Ví dụ như em Hoa, quê ở Hà Nam lên đánh giày kể rằng, một lần em đánh giày lên mạn Hà Đông, khi đi ngang qua vùng tiếp giáp giữa Thanh Xuân và Hà Đông, đang đánh giày cho một ông thì có bà to béo ục ịch lại hỏi: “Sao, làm được không cưng?”... vào phục vụ cho nhà hàng cho chị, em còn trẻ, lại xinh thế này, ắt có nhiều tiền. Phục vụ khách hát và nếu “may mắn” thì có người thương, rủ đi chơi là có tiền”.
Nghe đến đây, Hoa phát hoảng, vì trước lúc lên phố đánh giày, em đã được bố mẹ “phổ cập” hiểu biết để tránh xa những kẻ xấu buôn hoa bán phấn.
Hoa cũng kể về cô bạn cùng làng tên Điệp, cũng đánh giày. Bé Điệp mới 14 tuổi, đánh giày ở phố Ngọc Khánh. Từ trong căn nhà xây to đùng trên mặt phố, một ông già độ 60 tuổi gọi giật lại, nói là vào nhà đánh cho vài đôi giày. Trước lúc mở cửa cho em vào, ông ta còn than thở là dạo này tìm người đánh giày khó quá. Ông ta mở cửa, đưa Điệp vào nhà, lôi mấy đôi giày rách ra bảo Điệp đánh.
Em ngây thơ ngồi đánh, còn ông già ấy cứ nhìn em hau háu. Ban đầu, ông nói chuyện rất dễ nghe rồi bắt đầu giở trò. Em giật mình đứng phắt dậy. Ông ta bảo, nếu chiều ông ta ông sẽ cho nhiều tiền. Điệp la làng rồi bỏ chạy ra phố. Tối về xóm trọ ẩm thấp ở Cầu Giấy, Điệp kể cho Hoa nghe, hai bé gái chỉ ôm nhau mà khóc, tủi thân cho phận đánh giày...
Tuy nhận ra cạm bẫy và tủi nhục, ngày hôm sau Điệp và Hoa vẫn dậy từ rất sớm để tiếp tục hành trình đánh giày nơi góc phố, vỉa hè, mà ở đó sóng gió cuộc đời như muốn xô ngã những thân phận nhỏ bé. Tương lai các em sẽ về đâu, ai là người bảo vệ các em?.
Thành Văn
