Mong một tượng đài

Để chia lửa với Điện Biên Phủ, một đơn vị quân chủ lực đã về núi Chùa, thuộc xã Thanh Tâm, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam để tham gia chiến dịch đánh Pháp, giải phóng vùng đồng bằng Bắc bộ. Trong trận chiến đấu ngày 21-5-1954, đã có hàng trăm cán bộ, chiến sĩ hy sinh. 55 năm đã trôi qua, nhưng núi Chùa, nơi các anh ngã xuống vẫn chưa có một tấm bia tưởng niệm!

Trận chiến bi hùng

Vào thập niên 60 của thế kỷ trước, lũ trẻ chúng tôi thường vào chân núi Chùa để chăn trâu, cắt cỏ, bắt chim, tìm dế… Thấy những hố bom đường kính hàng chục mét, sâu hoắm, nước trong veo, vào những trưa hè nóng nực lũ trẻ chăn trâu chúng tôi thường rủ nhau xuống tắm, đùa giỡn. Đó là những dấu vết còn lại trong cuộc chiến đấu chia lửa với Điện Biên Phủ của quân ta trước sự tấn công của thực dân Pháp mà đến nay vẫn ít người biết đến.

Nhưng không hiểu sao tin tức bị lộ. Sáng 21-5-1954, quân Pháp bất ngờ đưa hàng chục xe cóc chở lính bộ, có máy bay yểm trợ đến oanh tạc, càn quét khu vực núi Chùa. Địch dội bom xuống đội hình ém quân của ta.

Suốt một ngày đánh phá ác liệt, tuy quân Pháp không vào được xóm Núi nhỏ và sau đó bị đẩy lùi, nhưng đã gây thiệt hại nặng nề cho quân và dân địa phương; hàng trăm cán bộ, chiến sĩ của ta bị vùi lấp dưới lòng khe núi…

Ngay sau trận chiến, chính quyền và nhân dân địa phương đã huy động lực lượng chuyển thương binh về tuyến sau và mai táng chu đáo các liệt sĩ. Nhưng riêng ở khe núi Chùa, do khe bị lấp đầy nên dù đã ra sức tìm kiếm vẫn không ai biết được còn chính xác bao nhiêu liệt sĩ bị vùi sâu dưới lòng đất. Chỉ biết rằng, những ngày sau đó, nước từ khe Chùa chảy ra mang theo màu đỏ của máu hàng tháng trời chưa hết.

Và rồi trong nhiều năm sau, cứ mỗi trận mưa lớn, dân làng lại thấy từ dòng nước ngầm ở khe núi Chùa lại đẩy ra ngoài những thi hài liệt sĩ, lúc đầu còn nguyên vẹn nhưng về sau, khi thì khúc xương chân, lúc khúc xương tay hay mảnh xương sọ… Cứ mỗi lần như vậy, nhân dân địa phương lại thu nhặt xương cốt của các anh đưa vào nghĩa trang liệt sĩ của xã chôn cất.

Đến những năm 1990, nhiều người vẫn còn tìm thấy hài cốt và các di vật của liệt sĩ… trôi ra từ khe núi. Tại nghĩa trang liệt sĩ của xã Thanh Tâm hiện nay đã hiện diện hơn 200 ngôi mộ liệt sĩ vô danh trong trận chiến đấu ngày 21-5-1954.

Có lẽ ở cả vùng đồng bằng Bắc bộ, trong thời kỳ kháng chiến chưa có một trận đánh nào lại có sự mất mát hy sinh nhiều đến thế. Suốt mấy chục năm qua, ai ai trong làng, trong xã Thanh Tâm cũng được nghe các cụ kể về trận đánh bi hùng này. Trong đó, nhiều lớp thanh niên đã mang theo ký ức về núi Chùa trong cuộc hành quân vào Nam đánh Mỹ.

Mong ước của nhân dân

Đã 55 năm trôi qua. Thế hệ những người trực tiếp chứng kiến thời khắc diễn ra trận chiến đấu bi hùng cũng như tham gia giải quyết hậu quả của trận đánh ấy, giờ đây người thấp nhất cũng đã vào hàng bát thập, có những người đã đi theo các anh, nhưng đến nay vẫn không ai biết tên tuổi, đơn vị của các anh là gì; gia đình, quê quán của các anh ở đâu.

Hơn 200 phần mộ liệt sĩ trong nghĩa trang xã Thanh Tâm cũng như những người còn nằm lại nơi khe núi Chùa, dù thường xuyên được nhân dân trong làng, trong xã thắp hương, nhưng các anh vẫn cô đơn lắm. Dấu vết của một cuộc chiếu đấu bi hùng, của sự hy sinh quá đỗi lớn lao của các anh giờ đây đang dần mất dấu.

Nhưng khe núi Chùa vẫn chưa có đến một tấm bia để tưởng niệm các anh. Người dân quê tôi chỉ mong ước có một bia tưởng niệm hoặc một đài tưởng niệm, lớn hơn là một khu tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh trên mảnh đất này để trong các ngày lễ, ngày rằm hàng tháng thắp cho các anh một nén hương thơm, cho hương hồn các anh được ấm lòng nơi chín suối. Và đó cũng là nơi để giáo dục truyền thống, tình yêu quê hương đất nước cho thế hệ trẻ địa phương.

Trong lúc niềm hy vọng đang ngày càng mai một thì may mắn sao, vừa qua Báo Quân đội Nhân dân đã phát hiện câu chuyện này, cử phóng viên về tận nơi tìm hiểu và cuối cùng đã tìm ra đơn vị các liệt sĩ hy sinh. Loạt bài “Núi Chùa – ký ức, máu đào” mà Báo Quân đội Nhân dân đăng tải, tuy chưa phản ánh đầy đủ câu chuyện về trận chiến bi hùng này nhưng đã khiến toàn thể nhân dân và chính quyền xã Thanh Tâm thật sự vui mừng, hy vọng.

Lãnh đạo xã Thanh Tâm đã chỉ đạo cán bộ văn hóa xã liên tục đọc các bài báo viết về sự kiện này trên hệ thống truyền thanh của xã cho toàn thể bà con. Bên cạnh đó, UBND xã cho photocopy bài báo chuyển đến từng thôn xóm trong xã để nhân dân chuyền tay nhau đọc.

Nhiều bạn đọc, các cựu chiến binh từng tham gia trận chiến đấu hoặc biết về trận chiến đấu này đã điện thoại hoặc gửi thư về Đảng ủy, UBND xã Thanh Tâm chia sẻ, cung cấp thêm thông tin; những người con quê hương Thanh Tâm đang công tác ở mọi miền đất nước, thậm chí ở nước ngoài, cũng đã điện thoại thông báo cho nhau biết về sự kiện này…

Các cụ cao niên quê tôi như trẻ lại, như trút đi được nỗi buồn u uất trong lòng bấy lâu nay. “Tốt quá! Thế là “họ” không quên rồi!”.

Nguyện vọng của các cụ cũng là nguyện vọng của nhân dân xã Thanh Tâm suốt mấy chục năm qua. Năm nay chúng ta kỷ niệm 55 Chiến thắng Điện Biên Phủ, trận chiến đấu bi hùng ở núi Chùa quê tôi, cũng sau 55 năm, lần đầu tiên được Báo Quân đội Nhân dân và tiếp theo là một số báo khác kể lại để mọi người biết đến.

Xin cảm ơn các nhà báo, cảm ơn các tác giả đã về tận nơi tìm hiểu sự kiện này. Để tri ân các liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập tự do cho Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân, chúng tôi đề nghị các cơ quan chức năng của tỉnh, của huyện, các ban ngành của Trung ương quan tâm để nguyện vọng của nhân dân quê tôi sớm trở thành hiện thực.

Bùi Ngọc Nội