Người dân chờ đến lượt gặp cán bộ tiếp dân ở Văn phòng tiếp dân TP.  Ảnh: T.BA

Hôm chúng tôi đến, Phòng tiếp dân của UBND quận 1 khá im ắng. Anh Hiếu, cán bộ Phòng tiếp dân, cho biết lúc này người dân ít đến thưa kiện hoặc tố cáo những vấn đề liên quan đến tình hình an ninh, họ đến chủ yếu là thắc mắc, khiếu nại một số vụ lẻ tẻ về vấn đề quy hoạch và đền bù giải tỏa.

Buổi chiều, Phòng tiếp dân quận 11 khá vắng vẻ, một chị cầm đơn với vẻ ngập ngừng bước vào dù cửa phòng mở rộng. Đó là chị Vinh, chủ quán nước đá lẻ, bị phạt do không có giấy phép kinh doanh, chị đề nghị anh Danh, cán bộ Phòng tiếp dân của quận được giảm tiền phạt.

Chúng tôi thắc mắc sao cả buổi chỉ có một người đến, anh Danh cho biết: “Vậy là chúng tôi mừng đó! Chuyện khiếu nại, tố cáo… các thứ của người dân đã giảm rõ rệt. Điều này cũng nhờ một phần chúng tôi kết hợp với phường và một phần chủ tịch quận làm việc trực tiếp với dân nên nhiều vấn đề được giải quyết kịp thời”. Thường những ngày đích thân chủ tịch quận ra tiếp, người dân kéo đến khá đông.

Nhiều vụ việc thuộc thẩm quyền của phường nhưng dân lại đâm đơn… lên quận, quận giải quyết không hợp ý, họ bức xúc… Đó là trường hợp tranh chấp hẻm giữa bà K., ngụ ở phường 9, với nhà hàng xóm vào cuối năm 2002, tuần nào bà K. cũng lên Phòng tiếp dân 2 - 3 lần vì cách giải quyết chưa làm bà hài lòng. Một lần, bà “quậy tưng” khiến quận phải nhờ cảnh sát 113 can thiệp. Sự việc này không lớn vậy mà phải nhờ đến cấp thẩm quyền là UBND TPHCM giải quyết mới tạm yên.

Mấy năm trở lại đây, chính quyền quận 2 luôn ở tình trạng “nóng” do nhiều dự án lớn như đại lộ Đông-Tây, cầu và hầm Thủ Thiêm, các công trình nhà ở, kinh doanh và công ích của nhà nước… đổ về đây thi công dồn dập. Trong bối cảnh đó, Phòng tiếp dân quận 2 nhận 5 – 10 lá đơn/ngày về tranh chấp đất, đơn tố cáo xây dựng trái phép và đặc biệt nhiều nhất là đơn khiếu nại về chính sách đền bù giải tỏa…

Ông Trần Long Khánh, Phó Chánh thanh tra quận 2, cho biết: “Bộ phận thanh tra chúng tôi kiêm nhiệm luôn chức năng của Phòng tiếp dân nên ngày nào chúng tôi cũng tiếp nhận những vụ khiếu kiện. Trong 9 tháng từ đầu năm, chúng tôi đã thụ lý hơn 60 hồ sơ khiếu kiện về chính sách đền bù giải tỏa”. Nhiều vụ do các hộ dân không thỏa mãn đơn giá đền bù nên ngày nào cũng ùn ùn kéo đến đầy phòng, một hai đòi gặp bằng được chủ tịch quận. Chủ tịch quận giải quyết không thỏa mãn yêu cầu của người dân, họ lại kiện lên chủ tịch UBND TPHCM.

Thực tế, người dân gặp lãnh đạo quận, huyện không phải dễ và ở cấp quận, huyện cũng chỉ giải quyết theo đúng chức năng của địa phương, cho nên người dân tiếp tục “đi xa” hơn…

Tập trung ở cấp cao
 
Văn phòng tiếp công dân TPHCM được bày trí khá tiện lợi, gồm một phòng riêng để công dân đợi đến lượt, trong lúc đó có thể xem tivi, báo... và phòng để các chuyên viên tiếp riêng từng người dân. Nơi phòng đợi, luôn có hàng chục công dân ngồi chờ. Văn phòng tiếp công dân ở TPHCM không trực thuộc thanh tra mà trực thuộc HĐND và UBND (Văn phòng tiếp công dân thành phố tổ chức tiếp công dân cho cả lãnh đạo thành phố…).

Mô hình này giúp mọi yêu cầu giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc thỉnh nguyện thư của công dân đến được tận tay lãnh đạo thành phố một cách nhanh chóng nhất, giảm nhiều thời gian chờ đợi của người dân, Chủ nhiệm Văn phòng tiếp công dân TPHCM, ông Lê Công Trường cho biết như vậy. Từ đầu năm đến nay, Văn phòng tiếp công dân TPHCM đã tiếp 6.581 lượt công dân trực tiếp đến khiếu nại, trong đó có 14 vụ khiếu kiện đông người thuộc các dự án trên địa bàn thành phố, con số gấp hàng trăm lần so với ở quận, huyện.

Trong khi đó, Phòng tiếp dân của Đoàn đại biểu quốc hội TPHCM là một căn phòng dùng để “làm nhiều công việc”. Ông Trần Anh Tuấn, chuyên viên văn phòng của Đoàn đại biểu quốc hội TPHCM cho biết: “Trong 9 tháng vừa qua, Phòng tiếp dân của Đoàn đại biểu quốc hội TPHCM đã tiếp 592 người dân. Vì tính chất Phòng tiếp dân của Đoàn đại biểu quốc hội TPHCM khác với Văn phòng tiếp công dân TPHCM cho nên mọi đơn từ khiếu nại, tố cáo của công dân hầu như đã có kết luận, nhưng do chưa thỏa đáng nên họ tiếp tục đến đây”. Vì tính chất như vậy nên trong thời gian qua, Phòng tiếp dân của Đoàn đại biểu quốc hội TPHCM đã nhận được 401 đơn thư của người dân và cũng đã nhận lại 229 công văn trả lời, kết luận của các cơ quan chức năng.

Cũng thật bất ngờ khi Phòng tiếp dân của UBMTTQVN TPHCM lại thêm chức năng hỗ trợ pháp lý miễn phí, cho nên phòng này có tên là Phòng tiếp dân và hỗ trợ pháp lý miễn phí. Phòng đơn sơ, hai chiếc bàn và vài ba chiếc ghế cũ.

Ông Trương Đồng Chí, Trưởng phòng tiếp dân và hỗ trợ pháp lý miễn phí, cho biết: “Chúng tôi thực hiện công việc với phương châm là theo cùng người dân cho đến khi kết luận được thực thi. Bởi vì khi có quyết định thì chưa hẳn quyết định đó đã được thực hiện”. Trong 8 tháng qua, Phòng tiếp dân và hỗ trợ pháp lý miễn phí của UBMTTQVN TPHCM đã tiếp 361 lượt người dân đến khiếu kiện cùng 406 đơn thư…
 
Những điều còn lại…

Chủ tịch UBND TPHCM Lê Thanh Hải tiếp dân.

Bước ra từ Phòng tiếp dân quận 2, gương mặt một phụ nữ tuổi chừng 30 có phần vui hơn so với lúc đầu, người phụ nữ này vui vẻ cho biết: “Nhà tôi nằm trong diện quy hoạch giải tỏa, nhưng hiện giờ gia đình tôi chưa biết đi đâu vì chưa nhận tiền đền bù. Gia đình tôi đã chờ 6 - 7 tháng nay rồi! Đến Phòng tiếp dân, tôi cũng được hướng dẫn cách làm đơn, xác nhận này nọ nên cũng hy vọng trường hợp của tôi sớm được giải quyết…”.

Thế nhưng, trong những ngày chúng tôi đến các phòng tiếp dân, người dân đến với phòng tiếp dân rồi ra về với tâm trạng vui như vậy không nhiều, như trường hợp của chị Mãi tại Phòng tiếp dân của Đoàn đại biểu quốc hội TPHCM. Chị Mãi cho biết: “Vụ của tôi đã khiếu kiện mấy năm, riêng vào đây không dưới chục lần nhưng sự việc cũng chưa thỏa đáng. Chắc còn phải nhiều lần nữa!”. Khuôn mặt người phụ nữ này đang độ tuổi xuân nhưng lại hốc hác, nước da nhợt nhạt đầy vẻ tiều tụy.

Ông Trần Anh Tuấn – chuyên viên Phòng tiếp dân của Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM là người có nhiều tâm tư. Ông cho rằng qua việc tiếp dân ở đây có thể thấy các ngành, các cấp vẫn chưa làm tốt, còn chồng chéo lên nhau. Người dân vẫn phải đến đây để tiếp tục khiếu kiện dù cơ quan điều tra, cơ quan chức năng đã có quyết định chính thức trong việc giải quyết khiếu nại của người dân. Tức là người dân vẫn chưa tin vào quyết định nên việc khiếu kiện tiếp tục xảy ra ở cơ quan có chức năng giải quyết cao hơn. Phòng tiếp dân của Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM phải chuyển lại đơn thư của người dân khiếu kiện dù đã có quyết định từ các cơ quan có thẩm quyền. Làm sao để người dân khiếu kiện tuân thủ quyết định là cái thiếu hiện nay trong công tác tiếp dân....

Và ở Văn phòng tiếp công dân của TPHCM, ông Lê Công Trường, Chủ nhiệm văn phòng, cũng chỉ đã ra những nguyên nhân làm việc tiếp dân chưa thực sự hiệu quả: Việc phối hợp tiếp công dân giữa Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố, HĐNDTP, UBNDTP, UBMTTQVN TPHCM và các cơ quan khác chưa đều. Điều này dẫn đến sự chồng chéo nhau trong giải quyết và làm số đơn thư khiếu kiện nhiều lên do người dân cùng lúc gởi đến nhiều nơi.

Việc công khai hóa kết quả giải quyết khiếu nại ở các cơ quan thẩm quyền giải quyết trước khi ban hành quyết định giải quyết khiếu nại cho người dân chưa được thực hiện đồng bộ và chưa đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng của người dân… Cái vòng luẩn quẩn hiện nay là việc giải quyết khiếu nại, tố cáo có quá nhiều cấp tham gia giải quyết, dễ tạo ra chồng chéo, dẫn đến việc giải quyết không có điểm dừng.

Căn cứ trên giấy tờ, tài liệu để giải quyết một vụ việc là cần thiết, nhưng được đối thoại trực tiếp giữa người khiếu kiện và người có thẩm quyền giải quyết sẽ làm cho vụ việc càng sáng tỏ hơn. Cho nên Phòng tiếp dân còn là nơi bày tỏ khúc mắc, thể hiện tâm trạng của người khiếu kiện nhiều khi không bộc lộ hết trên giấy… là cầu nối giữa công dân với nhà nước.

Nhưng thực tế, mọi việc khiếu nại, tố cáo như đã dồn về các phòng tiếp dân của cơ quan thẩm quyền cao hơn cấp quận, huyện. Vì thế, “chiếc cầu” cần thêm “nhịp” là cần nâng cao khả năng giải quyết dứt điểm ở cấp quận, huyện để tránh tình trạng “chạy đơn” lên cấp cao hơn như hiện nay…