Những ngôi nhà lấn chiếm bờ sông Hồng và đang tiếp tục đổ đất cát để lấn sông ở khu vực xã Bát Tràng huyện Gia Lâm.

Dọc theo 20km bờ sông Hồng từ khu vực quận Tây Hồ xuống đến xã Đông Mỹ (huyện Thanh Trì) đâu đâu cũng thấy hàng loạt tàu có trọng tải từ 200 – 300 tấn nối đuôi nhau “rút ruột” sông Hồng. Đặc biệt tại khu vực thuộc phường Bạch Đằng (quận Hai Bà Trưng) còn một khu đất trống, nhưng đã nhanh chóng biến thành một “đặc khu” kinh doanh cát. Trên khu vực bến cảng Hà Nội có tới gần chục chiếc tàu mỗi giờ rút dưới dòng sông Hồng không dưới 2.000m3 cát để đem đi san lấp nền và phục vụ các công trình xây dựng.

Chị Nguyễn Thị Thủy, ở phường Bạch Đằng thản nhiên nói: “Ở đây chẳng ai cấm khai thác cát, muốn mua bao nhiêu cũng có. Họ khai thác cát để làm thông dòng chảy cho sông Hồng, sao lại cấm?”. Có một điều mà những người dân sống ven sông không khỏi nhức nhối bởi những vết nứt lớn ở chân đê và những chỗ bị rút ruột vô tội vạ đã biến thành những hàm ếch sẵn sàng đổ sập nếu nước lũ lên.

Dọc bờ sông Hồng xuống bãi Tứ Hiệp, Ngũ Hiệp, Vạn Phúc (Thanh Trì) lại là “đặc khu” lò gạch - các lò gạch tranh thủ ngày đêm khai thác triệt để những phần đất cuối cùng dưới chân đê theo bản hợp đồng khai thác đất làm gạch có giá trị đến hết năm 2007!

Đoạn sông Hồng thuộc địa phận Long Biên, Phúc Xá lại đối mặt với tình trạng đổ đất, rác thải để lấn sông Hồng dựng nhà. Chẳng thế mà ngay tại phường Chương Dương, quận Hoàn Kiếm vừa rồi cũng đã có tới 670 hộ dân ven sông thuộc diện nguy hiểm cần phải di dời khẩn cấp.

Một điếm canh trên đoạn đê sông Hồng thuộc quận Hoàng Mai bị bỏ hoang và biến thành chuồng bò.

Xuống tới khu vực phường Lĩnh Nam (quận Hoàng Mai) giờ đây dọc ven đê các ngôi biệt thự nguy nga mọc lên ngất ngưởng giữa mép sông Hồng đầy thách thức. Ông Phạm Văn Huỳnh, ở thôn 7 phường Lĩnh Nam, hào hứng nói: “Bây giờ người dân ven sông giàu lắm. Từ ngày thủ đô mở rộng, phường Lĩnh Nam, trở thành khu vực gần trung tâm, giá đất cứ ngày một lên cao thì diện tích lại teo tóp”.

Trước đây, dân ở khu vực này được chính quyền cấp cho khu vực đất riêng ở ven sông để canh tác. Bây giờ giá từ 13 – 15 triệu đồng/m2 cũng chẳng có đất mà bán. Trước những năm 70, ở đây chỉ có 26 hộ, giờ thì không dưới 500 hộ chen chúc nhau.

Kề đó, bên bến Chương Dương, những công trình “lấn sông” làm nhà cũng không kém phần sôi động. Tại đây người ta còn dựng hẳn một khu du lịch giải trí ven sông Hồng. Với tấm biển: “Hưởng thụ thì nhiều, tiền tiêu thì ít” (!?). Từ mấy năm gần đây, tư nhân ở khu vực này đã xây các ô có tổng diện tích khoảng 10.000m2 sau đó hút cát dưới lòng sông tôn cao từ 1 – 2m để làm nhà bán. “Nhờ thế mà nhiều người dân ở khu vực này đã giàu lên nhanh lắm” – bà Hà, chủ quán nước bên khu giải trí ven sông Hồng nói.

Nhưng không dừng lại ở việc bán đất ở, ven bờ sông Hồng là hàng loạt các ngôi nhà lá, nhà xây bằng gạch xỉ than mọc lổm nhổm ngay giữa những con đê quai ở bờ sông. Người dân ở đây đầu tiên dựng nhà lá, vách nứa lên như lều ở để trông coi sản xuất nông nghiệp, rồi dần họ xây lớn hơn bằng gạch và lợp fibro ximăng, sau đó đưa gia đình ra sinh sống. Xuôi đê Yên Phụ từ bến Chương Dương đến “Liên hiệp thịt chó” ở khu vực quận Tây Hồ đâu đâu cũng thấy người dân lấp các con lạch nhỏ ven sông, khoanh các bãi bồi để biến thành những vườn đào, vườn quất.

Khi chúng tôi hỏi chuyện ông Trưởng ban chỉ đạo Phòng chống lụt bão Trung ương Lê Huy Ngọ về vấn nạn này, ông chỉ lắc đầu “chỉ mong cho người dân đừng xâm phạm đê thêm nữa là tốt lắm rồi chứ chưa nói là bắt họ ngừng khai thác cát, đào đất và hoàn trả lại những lô đất ven sông đã lấn chiếm”.

Qua kiểm tra, trong năm 2004 – 2005, Hà Nội phát hiện tất cả gần 300 vụ vi phạm Pháp lệnh đê điều lớn nhỏ, nhưng mới xử lý được khoảng 20% số vụ vi phạm. Theo Chỉ đạo của Chính phủ tại công văn số 140/VPCP đầu mùa lũ 2005 thì: “Công tác phòng chống thiên tai ở các tỉnh phía Bắc phải thực hiện bằng được 3 mục tiêu: bảo đảm an toàn tuyệt đối cho Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, bảo đảm an toàn cho thủ đô Hà Nội và an toàn hệ thống đê điều”. Thế nhưng, mùa lũ đang ở đỉnh điểm, những con đê ven sông Hồng ở ngay giữa lòng thủ đô vẫn hàng ngày bị xâm phạm từ dưới lòng sông lên đến ven đê và cả khu vực trong đê. Hình như sự phản ứng của các cơ quan chức năng quá yếu ớt...