Cá linh đầu mùa.

Hệ thống sông rạch chằng chịt từ chín nhánh của sông Cửu Long là môi trường lý tưởng để các loại cá sinh sôi nảy nở, rất đa chủng loại. Từ xa xưa, các loại cá sinh sống trên ruộng đồng, dưới sông nước miền Tây, để dễ gọi, các cụ đã phân ra thành hai nhóm cá rõ ràng: cá đen và cá trắng. Nhóm cá đen như cá lóc, cá rô, cá trê, cá chạch chẳng hạn… tức những loại cá thích sống trong đồng ruộng hoặc ao đầm trên đất liền. Cá trắng? Đó là loại cá có cơ quan hô hấp phụ, thích “bay nhảy” ngoài sông rạch như cá linh, cá mè, cá he, cá chẻm…

Ở miền Tây Nam bộ, vào mùa nước đổ, lũ về, cũng là… mùa “cá ra”(!). Mùa “cá ra” là cách nói tượng hình và được người địa phương miêu tả như sau: Vào khoảng tháng 8 Âm lịch, khi đất trời vừa có gió chướng từ biển Đông thổi vào, những hàng so đũa ngoài đồng chớm nở bông, là thời điểm các loại cá cố thoát ra hết ngoài sông rạch, kênh mương tìm môi trường sinh sống mới.

Mùa “cá ra” ở đồng bằng diễn ra hết sức sinh động mà xôm tụ hơn cả là hoạt cảnh người ta đem ghe xuồng thi nhau chài lưới, đóng đáy bắt cá linh từ trên thượng nguồn sông Cửu Long tràn xuống vùng Châu Đốc, An Giang, Đồng Tháp Mười…

Anh Phạm Văn Lắm trước đây là Phó ban Kinh tế mới của tỉnh Bến Tre tại Long An. Gần đây, sau khi Bến Tre bàn giao khu KTM này cho Long An, anh quyết định ở lại luôn tại xã biên giới Tân Hiệp (huyện Thạnh Hóa) tiếp tục canh tác, sản xuất giữa Đồng Tháp Mười. Đêm, tôi theo xuồng anh Lắm để biết cảnh dân vùng lũ bắt cá linh.

Ngồi trên xuồng, anh Lắm thì thào: “Lũ năm 2005 còn sớm, nước từ thượng nguồn mới tràn về thôi, vậy mà cá linh mén (nhỏ) đã xuất hiện… đầy đồng, vô số dưới các con kênh - anh tiếp lời - Năm nào có lũ về, mọi sinh hoạt tuy khó khăn, vất vả nhưng bù lại sẽ có cá mặc sức mà ăn, lớp còn đem bán. Còn nếu như không có lũ, cứ đi nhong nhỏng trên đồng, trông thứ gì cũng… héo hết các anh ơi!”.

Dưới vành trăng khuyết treo trên những rừng tràm bao lấy vùng nước mênh mông đến tận biên giới Việt – Campuchia, xuồng chúng tôi hướng ra kênh 90 C để vào kênh 61 rồi kênh Ma Ren. Dọc theo kênh Ma Ren, xuồng chúng tôi tiếp tục ra sông lớn Vàm Cỏ Tây… Cứ ngỡ đêm giữa mùa nước nổi, nơi vùng giáp biên sẽ hết sức âm u, lạnh lẽo, vậy mà không. Trên những con kênh chúng tôi vừa qua, xuồng chạy một đoạn không xa đã nghe tiếng người đi chài cá linh gọi nhau í ới; xuồng, ghe tụ lại hàng chục chiếc nơi những ngã rẽ của các con kênh.

Họ thắp đèn sáng choang và tung lưới chài cá linh. Cứ miệng chài của xuồng này tung ra là tiếp mí với miệng chài của xuồng kế bên. Họ thao tác như vậy thâu đêm. Và như thế, chỉ sau một đêm dự “hội hoa đăng” khi bước vào mùa nước nổi, có ghe chài được đôi ba trăm ký-lô cá linh. Còn nơi các miệng đáy, có khi gặp luồng cá linh, cá nhiều đến nỗi buộc các chủ miệng đáy phải… rọc rách lưới cho chúng thoát ra!...”.

Tôi hỏi anh Lắm: “Cá linh đầu mùa năm nay tại đây bao nhiêu tiền 1kg?”. Tôi thấy nơi ánh mắt của anh Lắm lộ niềm vui, giọng anh khẽ khàng: “Có lẽ cá linh năm nay có giá cao nhất so từ trước đến nay: 7.000-8.000 đồng/kg tại gốc. Không biết có phải do “cúm gà, cúm vịt” đã góp phần đẩy cá linh lên ngôi ở các chợ? Cá linh ăn… hiền lắm…”.