Chưa bao giờ nghề đánh cá dọc các tỉnh duyên hải phía Nam từ Phú Yên trở vào các tỉnh ĐBSCL lâm vào cảnh khốn khó như hiện nay. Giá nhiên liệu tăng, mọi chi phí phục vụ nghề cá đều tăng, nhưng giá sản phẩm lại giảm. Đó là chưa kể việc đánh bắt thất bát kéo dài khiến hàng ngàn tàu lỗ lã, nợ nần chồng chất…

• Làm không đủ... trả nợ

Chúng tôi đi dọc theo rừng U Minh tìm về Khánh Hội, một trong những làng cá nổi tiếng ở Cà Mau. Từ cửa biển nhìn về hướng sông Kênh Hội, hàng trăm tàu đậu liền kề nhau, làng cá vắng người lạ thường. Anh Nguyễn Hoàng Mãi, Chủ tịch UBND xã Khánh Hội bức xúc: “Nguy quá, số tàu neo đậu cứ ngày một tăng dần. Dân Khánh Hội cả đời sống nhờ nghề biển. Giờ bỏ biển, biết làm gì ăn?”.

Khánh Hội có 400 tàu lớn nhỏ, vậy mà hiện có khoảng 50% số tàu nằm bờ do lỗ lã kéo dài, không còn vốn hoạt động. Ông Trà Phước Bình chỉ chiếc tàu nằm bất động, than: “30 năm đi biển, gia đình tui chưa bao giờ gặp khó khăn thế này. Mấy chuyến rồi lỗ te tua, giờ muốn ra khơi chẳng đi được. Mua dầu gối đầu chưa trả tiền nên họ cắt luôn không bán, ngư phủ cũng bỏ mình…”.

Ông Nguyễn Vẹn Toàn nói thêm: “Sau bão số 5 năm 1997, tôi được ngân hàng cho vay trên 500 triệu đồng đóng mới tàu thuyền. Vài năm đầu, kiếm ăn được chút đỉnh nhưng gần đây đánh đâu thất đấy, càng lúc càng bi đát. Cái ăn trước mắt đã khó, còn tiền vốn và lãi nằm ì ra đó. Dân làng cá, ai cũng rầu thúi ruột”.

Tại Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời, anh Phạm Biên Giới mếu máo: “Cả xóm này, người nào cũng lỗ, vậy mà phải chịu thuế tùm lum. Tàu lưới vây 350 CV đóng gần 1,2 triệu đồng/tháng, tàu câu mực loại nhỏ đóng 280.000 đồng/tháng… Đi biển riết rồi không đủ trả nợ!”.

Còn ông Hai Học (Gành Hào, huyện Đông Hải, Bạc Liêu) thì chi ly hơn: “Chỉ riêng giá dầu tăng 1.000đồng/lít đã mất 30 triệu đồng, cộng các khoản chi khác thêm 20 triệu đồng nữa… Tôi có 3 chiếc tàu, mỗi đợt ra khơi cần 250 – 300 triệu đồng. Vậy mà, nhiều chuyến đi biển, bán hết cá, tôm giỏi lắm chỉ được 50% - 70% chi phí, chưa kể trả công ngư phủ”.

Hàng trăm chủ tàu khác trong huyện nhà cũng chung số phận như ông, khi điều nghịch lý mà họ đang hứng chịu là hàng loạt chi phí tăng, sản lượng kiệt dần nhưng giá cá, tôm cứ giảm. Cách đây vài năm, giá cá phân 2.200đ/kg nay sụt còn 1.600đ/kg; cá lù đù 6.800đ/kg giờ còn 6.000đ/kg; cá bạc má 6.000đ/kg sụt xuống 2.500đ/kg; tôm gậy 15.000đ/kg tuột giá 11.000đ/kg, có lúc chỉ 7.000đ/kg.

Là một trong những địa phương có đội tàu hùng mạnh với số lượng trên 4.000 chiếc, nhưng Phú Yên hiện có 700 tàu đánh bắt cá ngừ đại dương không thể ra khơi vì giá dầu tăng. Tình hình ở tỉnh Bình Định cũng bi đát không kém, khi trong tổng số hơn 6.000 tàu khai thác hải sản, hiện có hơn 1.300 phương tiện (trong đó có 700 tàu khai thác xa bờ) nằm bờ.

Theo các ngư dân nơi đây, chi phí bình quân mỗi chuyến ra khơi khoảng 1 tháng của một tàu có công suất từ 90 CV trở lên hiện là 60 triệu đồng, trong khi doanh thu chỉ đạt 50 triệu đồng.

Có thể nói, bức tranh đánh bắt thủy sản các tỉnh duyên hải phía Nam những tháng ngày gần đây thật xám xịt. Chủ tàu rao bán tàu, ngư phủ thất nghiệp, khiến các dịch vụ ăn uống, sản xuất nước đá, chế biến hải sản… bị tê liệt!

• Cấp bách tìm giải pháp tháo gỡ

Theo thống kê mới nhất của sở thủy sản các tỉnh, Cà Mau có 3.570 tàu lớn nhỏ nhưng hiện tại gần 989 chiếc nằm bờ; Bạc Liêu có 810 tàu thì 50% trong số đó đã kêu cứu. Ở Bến Tre, 2 huyện Bình Đại và Ba Tri có 2.172 chiếc thì hàng trăm tàu “sống dở, chết dở”, trong khi con số này ở Kiên Giang lên tới hàng ngàn…

Anh Nguyễn Hoàng Mãi, Chủ tịch UBND xã Khánh Hội (huyện U Minh, Cà Mau) cho biết: Hầu như 100% chủ tàu đã cầm cố đất đai hoặc bán hẳn đất nhưng chưa trả hết nợ - ít cũng vài chục triệu đồng, nhiều thì năm bảy trăm triệu. Tóm lại, nhà nào có tàu là có nợ! Thấy bà con lâm nguy, chúng tôi xót lắm nhưng đành bất lực.

Lý giải nguyên nhân số tàu đánh cá nằm bờ ngày càng tăng, ông Hai Học, ngư dân huyện Đông Hải phân tích: “Khoảng 20 năm trước, tôm cá rất nhiều, giá nhiên liệu thấp nên đi biển lời to. Bây giờ thì số tàu đóng mới tăng vùn vụt, nạn khai thác kiểu hủy diệt thủy sản tràn lan làm ngư trường cạn kiệt.

Mặt khác, ngành thủy sản thiếu tìm kiếm và dự báo ngư trường mới cho ngư dân nên những năm gần đây, tụi tui phải “tự bơi” giữa biển, cứ mắt nhắm mắt mở mà đánh, làm sao tránh được chuyện thất bát…”.

Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, ông Diệp Thanh Hải, Phó Giám đốc Sở Thủy sản Cà Mau nhìn nhận: “Việc tìm kiếm ngư trường chủ yếu vẫn do ngư dân làm, theo kinh nghiệm truyền thống. Do vậy, vừa qua, Cà Mau đã triển khai dịch vụ hậu cần nghề cá. Theo đó, tổ chức thu mua tại biển giúp bà con khỏi phải vào bến, tiết kiệm chi phí. Chúng tôi cũng kiến nghị cấp trên xem xét miễn giảm thuế và hỗ trợ vốn tiếp sức ngư dân vượt qua thời điểm nguy cấp hiện tại”.

Giám đốc Sở Thủy sản Kiên Giang Huỳnh Văn Gành cũng cho biết: Tỉnh đã đề nghị ngân hàng giãn nợ, miễn phụ thu phí giao thông đối với tàu cá; thu huy động vốn xây dựng hạ tầng… Đồng thời, thành lập các đội lưu động để làm thủ tục đăng kiểm tận nơi tàu thuyền thường neo đậu ở Phú Quốc, Hà Tiên, Kiên Hải, Cà Mau, Vũng Tàu để giảm chi phí cho bà con…”.

Trong khi đó, ngành thủy sản tỉnh Phú Yên đang đề nghị Nhà nước có chính sách miễn thuế song song với việc cho vay tiền mua xăng dầu để 700 tàu cá có thể ra khơi đánh bắt bình thường.

Tuy nhiên đây vẫn chỉ là những giải pháp “tình thế”, khi sự phát triển bền vững nghề cá đòi hỏi những chính sách, cơ chế nâng cao hiệu quả nghề cá dựa trên chiến lược và cơ cấu khai thác hợp lý. Việc dự báo ngư trường đến đào tạo tay nghề, phương tiện, vốn, dịch vụ hậu cần nghề cá… phải được triển khai đồng bộ. 

NHÓM PV