Vài năm trước, cù lao Tân Lộc (huyện Thốt Nốt – TP Cần Thơ) được coi là tâm điểm của phong trào nuôi cá bè. Từ năm 2003 đến năm 2005, số bè cá cứ tăng dần đến nỗi nhiều người dân địa phương kể: Nửa đêm nghe tiếng khua nước dưới bến sông, sáng dậy đã thấy vài chiếc bè từ miệt Châu Đốc – An Giang “nhập hộ” vào làng bè Tân Lộc. Thế nhưng cuối năm 2005, khi về lại vùng cù lao này, chúng tôi phải xót xa chứng kiến khung cảnh tiêu điều, nhiều bè bị bỏ phế và chạnh lòng nghe người dân than: “Treo bảng bán bè giá rẻ như bèo mà hổng ai thèm mua!…”.
 |
| Những bè cá ở làng bè Tân Lộc nằm chờ bán. Ảnh: DŨNG MUN |
Từ tháng 10-2004, cá tra, cá ba sa liên tục bị mất giá, các chủ bè ở tỉnh An Giang, Châu Đốc bắt đầu thanh lý những chiếc bè cũ. Khi đó, ở TP Cần Thơ, cá chim trắng được giá, nên người dân Thốt Nốt “tranh thủ” tìm mua những chiếc bè cũ, giá rẻ về đầu tư nuôi cá chim trắng.
Theo kết quả điều tra của Đội kiểm tra liên ngành (CSGT thủy, Trạm thủy sản liên huyện Thốt Nốt - Vĩnh Thạnh) thực hiện từ ngày 24 đến 28-10-2005 cho thấy trên địa bàn huyện Thốt Nốt có tổng cộng 378 bè cá, riêng cù lao Tân Lộc đã có đến 294 bè; lượng bè cá trên địa bàn Thốt Nốt tăng gần 70%; riêng tại xã cù lao Tân Lộc tăng trên 80%.
Kỹ sư Trương Thị Hương, cán bộ Trạm thủy sản liên huyện Thốt Nốt – Vĩnh Thạnh cho biết: “Ở An Giang, Châu Đốc nghề nuôi cá bè phát triển hàng chục năm nay, mật độ dày đặc, gây ô nhiễm nặng nề cho môi trường nước, ngành thủy sản địa phương đã khuyến cáo người dân chuyển sang mô hình nuôi cá sinh thái để đạt sản lượng cao, đạt chất lượng yêu cầu xuất khẩu.
Nhiều chủ bè không chuyển đổi được mô hình sản xuất thì bán bè chuyển nghề. Cũng từ đó, người dân Tân Lộc đổ xô lên An Giang mua bè cũ, giá rẻ về nuôi cá chim trắng. Tháng 5-2005, số lượng bè cá ở Thốt Nốt tăng đột biến, tập trung neo đậu ở 2 ấp Long Châu và Lân Thạnh (thuộc làng bè Tân Lộc) với mật độ dày đặc, ảnh hưởng luồng lạch, không đảm bảo trật tự an toàn giao thông đường thủy và gây ô nhiễm môi trường nước”.
Theo số liệu từ Phòng CSGT Đường thủy - CA TP Cần Thơ: Trên địa bàn TP Cần Thơ có 462 bè cá, trong đó có 231 bè không được cấp phép (chiếm tỉ lệ 50%). Riêng huyện Thốt Nốt có đến 210 bè cá không phép. Trung tá Trần Văn Đăng, Phó Trưởng phòng CSGT Đường thủy TP Cần Thơ cho biết: “Tình hình bè cá phát triển quá nhanh ở Tân Lộc đã cản trở dòng chảy và ảnh hưởng đến trật tự an toàn giao thông đường thủy, ngay cả các bè có phép cũng vi phạm luồng tuyến giao thông. Chúng tôi lập biên bản xử lý nhiều lần nhưng các hộ vẫn chưa khắc phục”.
Bà Lê Ngọc Diện, Trưởng phòng nghiệp vụ – Chi cục Thủy sản TP Cần Thơ cho biết: “Nhiều trường hợp người dân Tân Lộc kéo bè cũ về, đến Chi cục Thủy sản đăng ký nhưng rồi khi cá rớt giá, họ không thèm đến lấy giấy phép hoạt động. Từ đó cho thấy, số lượng bè cá thực tế ở Tân Lộc hiện nay có thể nhiều hơn so với thống kê của ngành chức năng.
Về cù lao Tân Lộc, dọc bờ sông vẫn là những dãy bè cá xếp hàng, nhưng không còn khung cảnh nhộn nhịp, mà ở đâu cũng thấy bảng rao “bán bè”. Tưởng chúng tôi đi mua bè, nhiều người í ới gọi: “Chú em ghé coi bè đi, tui bán rẻ cho!”.
Chị Trần Thị Mỹ, đón đường tôi dẫn vào nhà, vừa rao mời tôi mua bè, vừa sốt sắng tiếp thị: “Tui có 3 cái bè còn mới tinh, tính bán bớt 1 cái 4 x 8 x 3 mét, tính giá 60 triệu đồng thôi, nếu anh chịu mua tui tặng luôn cái máy nổ và 2 cối xay thức ăn”. Biết tôi là nhà báo, chị thở dài đánh sượt: “Thôi thì anh cần tìm hiểu điều gì, tôi cung cấp thông tin cho. Làng bè này rệu rã lắm rồi, có gì mà che giấu!”.
Thấy người ta nuôi cá làm giàu, vợ chồng chị Mỹ cũng tích cóp vốn liếng để sắm sửa mấy bè cá và máy móc phục vụ cho việc chăn nuôi. Chị kể: “Vợ chồng tôi bán gần 30 lượng vàng, lấy tiền đóng 3 chiếc bè (mỗi chiếc 70 triệu đồng) rồi mua phương tiện, máy móc, mới nuôi được một mùa thì cá rớt giá thê thảm, lỗ thấu xương nên đành bán bè với giá rẻ để thu hồi vốn, quay về làm ruộng”.
Ông Võ Văn Chuộng (tên thường gọi là Ba Cụi) là người có thâm niên trong nghề nuôi cá chim trắng ở cù lao Tân Lộc, cho biết: “Gia đình tui có 8 cái bè nuôi cá chim trắng, vừa rồi bán được 2 cái, còn 6 cái cũng đang kêu bán để giải nghệ luôn”. Theo ông Ba Cụi, 1 cái bè loại 6 x 12 x 3m, nuôi cá chim trắng từ 5 đến 6 tháng, thu đạt sản lượng 30 tấn cá. Tuy nhiên, mỗi ký thức ăn cho cá bình quân là 2.300 đồng, nếu bán được 10.000 đồng/kg cá thương phẩm thì người nuôi lời được 500 đồng/kg.
Nhưng hiện nay cá chỉ còn 7.200 đồng/kg, nếu càng cầm cự thì càng thua lỗ nặng”. Ông Ba Cụi chua chát nói: “Hiện giờ thương lái đang tới vớt mấy tấn cá chim trắng của tui nuôi dưới bè. Tui giao cho sắp nhỏ ở nhà bán được giá nào thì bán. Buồn chán quá nên tui bỏ đi tìm mấy người bạn đồng cảnh ngộ tâm sự…”. Còn Ông Phạm Văn Bảy, hàng xóm của ông Ba Cụi, trước đây đã bán một công đất và vay mượn thêm tiền để lên Châu Đốc mua một cái bè cũ giá mấy chục triệu đồng kéo về, nuôi cá chim trắng. Giờ kêu bán lại chiếc bè 4 triệu đồng, chẳng ai mua. Mấy tháng nay, hai vợ chồng ông cứ lục đục, cự cãi.
Ở cù lao Tân Lộc, nhiều năm trước, mô hình nuôi cá tra bè giúp nhiều gia đình đổi đời, xây nhà tường, mua sắm nhiều trang thiết bị tiêu dùng hiện đại. Chính hình ảnh này đã làm cho nhiều người dân “mê” mà không tìm hiểu kỹ những biến động thị trường về mặt hàng thủy sản nên có tình trạng ùn ùn rủ nhau tìm mua bè cá cũ đem về nuôi cá chim trắng, dẫn đến tình cảnh thua lỗ thê thảm như hiện nay.
Ông Phạm Văn My, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Lộc cho biết: “Trước tình hình số bè cá ở xã tăng đột biến, từ tháng 6-2005, UBND huyện đã chỉ đạo xã động viên người chăn nuôi thủy sản không nên đóng mới, hay mua bè cá từ An Giang, Châu Đốc kéo về nữa nhưng nhiều hộ không nghe và địa phương cũng gặp khó trong việc kềm giữ tình trạng nuôi cá tự phát. Hiện nay, địa phương cũng không có khả năng hỗ trợ vốn cho các hộ nuôi cá bè thua lỗ”.
Bây giờ thì các hộ nuôi cá ở làng bè cù lao Tân Lộc ai cũng ao ước bán được bè để có vốn chuyển hướng sản xuất kinh doanh. Rõ ràng, nhiều hộ đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề của việc làm ăn tự phát “Thấy người ăn khoai cũng vác mai đi đào”. Thiết nghĩ, chính quyền địa phương và các ngành chức năng nên kịp thời quan tâm giải quyết tình trạng khó khăn, đề xuất biện pháp hỗ trợ, tìm hướng ra, giúp các hộ chăn nuôi cá bị thua lỗ có cơ hội chuyển hướng làm ăn, cải thiện thu nhập.
NAM LÂM – CAO PHONG
| 
