Chỉ xuất hiện rải rác ở Việt Nam trong vòng 2 năm nay, một số chương trình truyền hình thực tế đã có tác động mạnh đến thị hiếu khán giả... Đến thời điểm này truyền hình thực tế đang “tăng tốc” với một loạt chương trình từ giải trí, thực tại cuộc sống, phiêu lưu mạo hiểm...
Mang đậm hơi thở cuộc sống
Truyền hình thực tế (reality show) là kiểu truyền hình người thật việc thật (máy quay phải bám sát những con người và sự việc của chương trình, người tham gia không cần quan tâm đến máy quay, thậm chí không biết mình đang được ghi hình). Truyền hình thực tế áp dụng cho các cuộc thi thể thao, sắc đẹp, giọng hát hay các trò chơi trí não, vận động, phiêu lưu, khám phá…
Khác với game show, truyền hình thực tế mang đậm hơi thở cuộc sống, người chơi thể hiện tất cả cảm xúc thật của mình… mang đến cho người xem cảm nhận tốt hơn, cảm xúc nhiều hơn qua hình ảnh người thật việc thật. Truyền hình thực tế phổ biến từ khoảng năm 2000 trên thế giới với nhiều biến thể.
Ở Việt Nam, truyền hình thực tế bắt đầu xuất hiện từ năm 2005 với một số chương trình như talk show Tại sao không? (trên VTV1); Vượt qua chính mình, Ngôi nhà mơ ước (HTV)… nhưng chưa thật sự rõ ràng khi vẫn còn được biên tập và dàn dựng theo kịch bản có sẵn. Đến năm 2006, với Vui là chính của đài TH TPHCM và Phụ nữ thế kỷ 21 (21st century woman of Zeal Television của Anh)..., truyền hình thực tế chính thức có mặt và tác động mạnh đến thị hiếu khán giả. Đặc biệt, khác với các cuộc thi sắc đẹp, hoa hậu trước đây…
Phụ nữ thế kỷ 21 thật hơn, sống động hơn khi có 5-8 máy quay phim theo sát các thí sinh ghi nhận tất cả những gì họ thể hiện trong cuộc thi và cả ngoài cuộc thi một cách tự nhiên, không sắp đặt theo kịch bản, nước mắt và nụ cười của cả thí sinh và khán giả khiến chương trình hấp dẫn hơn. Gần đây, các chương trình thực tế như Ước mơ của tôi, Việt Nam Idol, Blog giao thông trên VTV vừa thật vừa thời sự… cùng những đoạn phim ngắn, phóng sự về cuộc sống của những con người lao động lam lũ, chống chọi với bệnh tật… của các đài truyền hình tỉnh đã khiến truyền hình thực tế ngày càng được lòng khán giả.
Tuy nhiên, thời gian qua có không ít ý kiến cho rằng các chương trình truyền hình thực tế như Phụ nữ thế kỷ 21, Việt Nam Idol, Vui là chính… có một số hạn chế: quá lệ thuộc vào format mua từ nước ngoài nên không phù hợp tâm lý khán giả trong nước; tâm lý người Việt không đủ tự tin và cởi mở để bày tỏ bản thân, quan điểm trước ống kính; khán giả còn ngần ngại trong việc tham gia cuộc chơi (nhắn tin, bình chọn, gửi ý kiến, diễn đàn trên trang web). Chẳng hạn như với chương trình Idol, sự thành công hay thất bại của thí sinh phần nhiều phụ thuộc vào số lượng tin nhắn do khán giả bình chọn, do đó ngoài hát hay thí sinh phải biết cách làm đẹp hoặc tạo sự thích thú cho khán giả.
Cuộc thi Idol ở nước ngoài mỗi đêm thi có hàng triệu tin nhắn thì ở Việt Nam, con số chỉ là vài ngàn, tất không tránh khỏi sự nghi ngờ về việc ủng hộ “gà nhà” hoặc tin nhắn “ảo”… Tuy nhiên, công bằng nhận xét thì sức hấp dẫn của truyền hình thực tế là không nhỏ, khi thể hiện được nhiều tính thiết thực cho cuộc sống. Ngay như các chương trình nghiêng về cuộc thi như Phụ nữ thế kỷ 21, Ước mơ của tôi, Việt Nam Idol… mang tính định hướng nghề nghiệp, giúp giới trẻ bộc lộ trí tuệ và khả năng giải quyết vấn đề. Phần thưởng cho trò chơi Vượt qua chính mình, Ước mơ của tôi, Phụ nữ thế kỷ 21… là những suất học bổng, những công việc hợp sở trường, vốn thực hiện dự án kinh doanh hoặc xóa nợ.…
“Vượt mặt” game show
So với làm game show, làm chương trình truyền hình thực tế tốn kém hơn rất nhiều, phải có thời gian chuẩn bị rất lâu và thực hiện chương trình. Để phát sóng một chương trình Vượt lên chính mình hay Ngôi nhà mơ ước, ê kíp thực hiện phải đi tiền trạm, tìm hiểu nhân thân, hoàn cảnh của người tham gia, rồi tiến hành tổ chức cuộc thi nghề, xây nhà, quay- dựng- phát sóng hết vài tháng hoặc cả năm trời. Chương trình Phụ nữ thế kỷ 21 quay tại nhiều thành phố từ Quảng Ninh, Nha Trang, TPHCM… có từ 3-4 nhóm quay cho một nội dung. Việt Nam Idol trải qua vòng thi ở 4 thành phố lớn: Hà Nội, Đà Nẵng, TPHCM và Cần Thơ với ê kíp thực hiện khoảng 100 người, mỗi tiết mục có 6-7 nhóm quay…
Đa dạng về đề tài và thể loại, truyền hình thực tế ở Việt Nam mở rộng sang nhiều lĩnh vực: đời sống, giải trí, phiêu lưu, mạo hiểm… Cuối tháng 9, HTV ra mắt chương trình Khoảnh khắc vui nhộn mua bản quyền từ Funiest home video (Mỹ), phát những hình ảnh ghi lại những tình huống hài xảy ra trong gia đình do khán giả tự quay và gửi tham gia chương trình… Sinh ra từ làng là dạng talk show xen kẽ phóng sự thực tế về những câu chuyện của người nông dân ngày nay và là cơ hội để họ chia sẻ những tâm sự, suy nghĩ của mình. Chương trình giúp chuyển tải những thông điệp về những điều mà giới trẻ nông thôn mong muốn, đồng thời giúp những người thành thị có cái nhìn chính xác hơn về cuộc sống miền quê. Sinh ra từ làng phát sóng trên VTV từ cuối tháng 9-2007. Kênh truyền hình VTV9 chính thức ra mắt từ tháng 10, phủ sóng ở các tỉnh khu vực miền Nam, cũng thử nghiệm nhiều chương trình truyền hình thực tế.
Ngoài ra nhiều chương trình thực tế dự kiến phát sóng vào năm 2008. Ban Biên tập truyền hình tiếng dân tộc VTV5 sẽ thực hiện một dạng serie phim truyền hình thực tế Ký sự vùng cao giới thiệu về cuộc sống ở những vùng sâu, vùng xa; phát sóng tháng 1-2008. Mỗi tập phim là những câu chuyện đời thường dung dị có tác động và ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhiều đối tượng khán giả. Đài TH Việt Nam phối hợp với Lasta làm Everest Việt Nam 2008, một chương trình truyền hình thực tế đầu tiên trên thế giới về hành trình chinh phục Everest, đồng thời là sự kiện thể thao quy mô đầu tiên của Việt Nam về bộ môn leo núi. Everest Việt Nam chính thức khởi động từ tháng 10-2007, kết thúc vào tháng 6-2008. Được biết, chi phí cho chương trình Everest Việt Nam 2008 sẽ tốn khoảng vài chục tỷ đồng với cả trăm người tham gia ê kíp thực hiện.
Tuy còn “sạn” từ việc mua format, tổ chức thực hiện chưa chuyên nghiệp, tâm lý khán giả chưa quen… và chưa thể tạo nên một “cơn sốt” hay “trào lưu” như game show từng có, nhưng truyền hình thực tế ở ta chắc chắn sẽ “nở rộ” và chiếm lĩnh các kênh truyền hình trong thời gian tới.
PHÚC NHƯ THỦY
