Những gương mặt Blue Chip mới

Còn nhớ cách đây hơn 10 năm, chuyên san kinh tế Fortune từng có bài viết mổ xẻ lý do các thương hiệu châu Á chưa xuất hiện trên thị trường toàn cầu. Còn bây giờ, theo Newsweek (8-10-2007), 61 công ty trong danh sách Fortune 500 (500 công ty hàng đầu thế giới do Fortune bình chọn thường niên) hiện thuộc các nước đang phát triển. Đó là những công ty thuộc loại “blue chip”.

“Từ giai đoạn các thị trường mới nổi đến các sức mạnh mới nổi”

“Blue chip” là thuật từ chứng khoán cho biết những công ty có giá cổ phiếu luôn nóng đang lấn mạnh vào thị trường toàn cầu và quyết liệt giật thị phần với các công ty sừng sỏ truyền thống. Thậm chí trong tình hình thị trường chứng kiến nhiều đột biến thời gian gần đây bởi sự mất ổn định của tín dụng toàn cầu, các anh blue chip mới vẫn tỏ ra ổn định hơn những gương mặt cũ.

Antoine van Agtmael – người tạo ra thuật từ “thị trường mới nổi” (emerging markets) vào năm 1981 và hiện là chủ tịch công ty Emerging Markets Management LLC (nơi quản lý nguồn vốn đầu tư hơn 25 tỷ USD) cảnh báo rằng có khả năng sự phát triển của những thị trường mới nổi chỉ mang tính tạm thời sau 6 năm phát triển liên tục (đặc biệt tại Trung Quốc).

Tuy nhiên, giá cổ phiếu của những tân binh blue chip tiếp tục tăng ào ào. Năm 2007, chỉ số S&P 500 (gồm 500 công ty có vốn mạnh, chủ yếu từ Mỹ, được ghi nhận bởi Standard & Poor’s – phân nhánh của tập đoàn McGraw-Hill) tăng vỏn vẹn 7,98% trong khi lượng cổ phiếu mà Antoine van Agtmael theo dõi từ các thị trường đang phát triển tăng đến 55,37%! Hơn nữa, tính mất thăng bằng thật ra không bắt nguồn từ phương Đông (như cơn khủng hoảng tài chính từng xảy ra tại châu Á cách đây 10 năm) mà từ phương Tây. “Lần này, sự mất trật tự trong lĩnh vực tài chính và sự thiếu tôn trọng yếu tố rủi ro lại không đến từ những thể chế đang nổi thiếu kinh nghiệm mà từ chính những thể chế tài chính đầu có sạn” – theo Antoine van Agtmael – “Hiện tượng vay thái quá, tiêu dùng thái quá và ít đầu từ đang diễn ra tại Mỹ trong khi xu hướng tại những thị trường mới nổi thì ngược lại. Họ xây dựng hạ tầng và trong chừng mực nào đó đã cứu nền kinh tế thế giới nhờ sự tăng cầu mạnh”.

Dù cổ phiếu các thị trường mới nổi hiện chỉ chiếm 10% vốn thị trường thế giới nhưng tỷ lệ tăng bắt đầu nhanh dần. Và dù nhiều nhà đầu tư phương Tây đã đổ hàng tỷ đô la vào các thị trường mới nổi trong khoảng 20 năm qua nhưng nhiều người vẫn tin rằng bài học thành công là nhờ sự kích hoạt đến từ sự phát triển chóng mặt của Trung Quốc hoặc sự bùng nổ công nghiệp dầu của Nga. Trong quyển The Emerging Markets Century (liệt kê 25 tập đoàn đa quốc gia mới), tác giả Antoine van Agtmael đã ghi nhận có đến 10 công ty từ Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ, Mexico, Hàn Quốc.

Nhiều gương mặt blue chip mới, mới hôm qua, vẫn còn là anh chàng ngái ngủ và nhiều gương mặt hiện nay vẫn còn ít được biết nhưng thật sự đã là người khổng lồ. Công ty Hồng Hải Tinh Mật của Đài Loan chẳng hạn. Có tên giao dịch Foxconn, Hồng Hải lâu nay là con khủng long ẩn mình. Ít người biết rằng công ty này là nhà thầu sản xuất thiết bị điện tử lớn nhất thế giới, sản xuất nhiều phần chính trong laptop cho Dell và iPod cho Apple (được Quách Đài Minh (Terry Gou) thành lập năm 1974, Hồng Hải là công ty tư lớn nhất Đài Loan với doanh thu 40,6 tỷ USD năm 2006).

Và một số công ty khác nay đã là thương hiệu toàn cầu, chẳng hạn bia Corona của công ty Mexico Grupo Modelo. “Công ty mới và thương hiệu mới đang xuất hiện khắp thế giới. Họ bây giờ đang tranh nhau sự thống trị tuyệt đối về tính cạnh tranh lâu dài của các nước công nghiệp hóa” – nhận xét của Stéphane Garelli, chánh kinh tế gia thuộc Viện phát triển-quản lý quốc tế (IMD – trường kinh thương Thụy Sĩ chuyên giám sát yếu tố cạnh tranh quốc tế) – “Chúng ta đang đi từ giai đoạn các thị trường mới nổi đến các sức mạnh mới nổi”.

Thế kỷ của các thị trường mới nổi

Trong thực tế, công nghiệp từ các nước đang phát triển đang định hình cuộc sống hàng ngày. Trong khi bộ vi xử lý Dell được sản xuất tại Đài Loan, thẻ nhớ chiếc máy nghe nhạc bỏ túi iPod được sản xuất tại Samsung (nơi đã qua mặt Sony về thị trường điện thoại di động lẫn truyền hình phẳng). 30% sản phẩm Adidas, 25% sản phẩm Nike và 20% sản phẩm Reebok hiện đều được xuất xưởng từ một lò: công ty Dụ Nguyên (Yue Yuen – nhà sản xuất giày lớn nhất thế giới). Và trong khi sản phẩm Hải Nhĩ (Haier) chỉ được biết trong phạm vi Trung Quốc vào đầu thập niên này bây giờ đã chiếm lĩnh thị trường châu Âu lẫn Mỹ (năm 2004, Hải Nhĩ có mặt trong danh sách 100 thương hiệu số một thế giới của World Brand Laboratory).

Tại Chile, hãng rượu Concha y Toro được xem là một trong những thương hiệu phát triển nhanh nhất thế giới (đang giữ ngôi vị nhà nhập khẩu thứ hai tại Mỹ)… Sự bùng nổ của các thị trường mới nổi đã khiến quan niệm về hoạt động doanh nghiệp tại “thế giới thứ ba” phải thay đổi. Lâu nay người ta vẫn cho rằng các doanh nghiệp ngoài phạm vi Mỹ, Nhật và Tây Âu chỉ ở giai đoạn phát triển chập chững; dựa vào lực lượng lao động rẻ; thị trường được bảo hộ bằng hàng rào thuế nhập khẩu; hoặc sao chép sản phẩm cao cấp của các nước giàu... Tuy nhiên, chẳng công ty nào thuộc các thị trường mới nổi nằm trong top 10 được Antoine van Agtmael phân loại lại đi lên bằng những con đường “đáng khinh” như vậy. Thay vào đó, họ có một đội ngũ chất xám đẳng cấp, biết sáng tạo, có kỹ năng quản trị tốt và chịu đầu tư kỹ thuật.

Yếu tố khách quan nữa là cơn khủng hoảng tiền tệ Mexico năm 1994; cơn khủng hoảng tài chính châu Á 1997; và sự khủng hoảng kinh tế Nga 1994 đã giết chết những công ty yếu, buộc giới quản lý vĩ mô cấp chính phủ phải thúc đẩy cải tổ thị trường tự do. Nhiều công ty nhà nước làm ăn “lôm côm” lâu nay vốn sống bằng bầu sữa bao cấp bắt đầu được bán đi.

Và khi tư nhân được cởi trói, tình hình đã khác hẳn. Thử xem trường hợp hãng xi măng Cemex (Mexico). Không chỉ tiên phong trong việc lắp thiết bị định vị toàn cầu (GPS) vào xe tải vận chuyển để theo dõi chính xác mức độ giao nhận hàng, Cemex còn tạo ra hệ thống CemexNet cho phép các nhà quản lý họ từ bất cứ đâu cũng có thể kiểm kê hàng tồn kho và xuất lượng chỉ bằng vài cái nhấp chuột. Chuyên san khoa học Wired Magazine đã gọi CemexNet là trường hợp tiêu biểu của hiện tượng lột xác từ một công ty ít tận dụng kỹ thuật thành một kiểu mẫu của tính hiệu quả trong ứng dụng công nghệ thông tin. Từ thập niên 90 đến nay, Cemex đã mua loạt nhà máy xi măng tại 18 nước và hiện là nhà sản xuất xi măng lớn thứ ba thế giới…  

Không gì chứng minh sự lớn mạnh từ các thị trường mới nổi bằng những thương vụ sáp nhập mang tính “xâm lược” và “đánh chiếm” của họ. Trước đây, các thương vụ sáp nhập chỉ diễn ra giữa những công ty phương Tây; bây giờ, người mua là Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ… và mức độ diễn biến tình hình liên tục tăng, “khiến tôi rất lo ngại mà chẳng biết làm thế nào để ngăn chặn” – phát biểu của Richard Haskayne, nguyên giám đốc điều hành công nghiệp năng lượng và là sáng lập viên một trường kinh thương tại Calgary (Canada).

Thời điểm hiện tại, vẫn còn vài sân chơi tiếp tục thuộc thống trị phương Tây, chẳng hạn dịch vụ tài chính và công nghiệp quảng cáo. Tuy nhiên, trong tương lai, như Newsweek nhận định, các công ty không còn được nhìn dưới góc độ quốc gia, khi khái niệm quốc gia bắt đầu hòa lẫn vào thế giới toàn cầu. IBM, Google, Cemex hay Lenovo thì cũng đều có cùng mục tiêu: đưa doanh nghiệp mình lên vị thế cao nhất có thể. Ở góc quan sát như vậy, có thể thấy blue chip cũ hay blue chip mới thật ra cũng chẳng khác nhau; tương tự các nền kinh tế truyền thống và các nền kinh tế mới nổi…  

Lê Thảo Chi