Là công dân Mỹ, bạn có con đủ tuổi đi học mà không cho đến trường, nếu nhà trường biết được thì họ sẽ báo cho cảnh sát. Bạn có thể bị nhắc nhở hoặc cũng có thể bị truy tố trước pháp luật nếu đã bị nhắc nhở nhiều lần.

Đến nước Mỹ chưa bao lâu, tôi được một anh bạn đồng hương người Việt mời cùng đưa đứa cháu mới từ Việt Nam sang định cư đến trường đăng ký đi học. Tôi thật sự hứng khởi khi lần đầu tiên bước vào một trường tiểu học ở Mỹ.

• Học sinh luôn được “welcome”

Buổi ăn trưa của một học sinh Việt Nam tại một trường trung học ở Mỹ.

Cô nhân viên văn phòng vừa thấy chúng tôi đẩy cửa bước vào đã đứng lên, bước ra khỏi bàn làm việc nở nụ cười rất tươi và đầy vẻ thân thiện với những câu chào xã giao, sẵn sàng tiếp đón: “Hi! Can I help you?”. Sau khi hướng dẫn các thủ tục nhập học, các nhân viên của trường vui vẻ, nhiệt tình hướng dẫn chúng tôi đi đến Sở Học chánh (Students Service) để cháu được kiểm tra trình độ và khả năng tiếng Anh, rồi họ xếp lớp cho cháu.

Trường hợp các cháu bé chưa bao giờ đi học thì không cần đến Sở Học chánh, nhà trường sẽ tự xếp lớp tùy theo độ tuổi của các cháu, vào thẳng lớp một hay theo học lớp dự bị hoặc lớp mẫu giáo. Nói chung, ở Mỹ, khi người dân có nhu cầu đến văn phòng cơ quan nhà nước hay dịch vụ tư nhân để liên hệ công việc đều được tiếp đón nồng nhiệt, giúp đỡ nhiệt tình chứ không chỉ riêng trường học.

Sau khi đăng ký cho cháu vào học, anh bạn tôi với vai trò phụ huynh được yêu cầu đăng ký đón cháu sau giờ học tại trường hay để xe buýt của trường đưa về tận nhà. Nếu chọn hình thức đón trực tiếp thì phụ huynh cần cung cấp tên tuổi những người trong gia đình có thể đến rước con em mỗi ngày, tránh trường hợp trẻ em bị bắt cóc; nếu chọn hình thức để xe buýt của trường đưa đón tận nhà, khi trả học sinh về nhà tài xế luôn cẩn thận chờ cho đến khi có người lớn trong nhà ra nhận hoặc trẻ tự vào nhà an toàn mới tiếp tục cho xe lăn bánh.

• Bữa ăn bình đẳng

Học sinh ở bậc phổ thông của Mỹ học cả hai buổi sáng và chiều từ thứ hai đến thứ sáu, ăn điểm tâm và ăn trưa tại trường. Ngày học bắt đầu từ 8 giờ hoặc 8 giờ 30 phút sau giờ ăn điểm tâm, tùy mỗi trường; và kết thúc vào lúc 14 giờ 45 phút hoặc 16 giờ 45 phút, tùy bậc tiểu học hay trung học.

Khi hỏi về học phí cho cháu, chúng tôi được thông báo cụ thể về chi phí và thực đơn các suất ăn: một suất ăn trưa của bậc tiểu học trị giá khoảng 2USD (và trung học khoảng 4USD), tuy nhiên, nếu phụ huynh học sinh có mức thu nhập thấp hoặc thất nghiệp có thể làm đơn đề nghị cho con em được ăn miễn phí hoặc giảm 50% giá mỗi suất ăn. Bữa điểm tâm của các em gồm một ly sữa và một chiếc bánh mì nướng, bánh kem…; bữa ăn trưa chất lượng cao hơn và thường được thay đổi khẩu vị mỗi ngày như hamburger, pizza hay spaghetti của Ý, taco của Mexico, đùi gà nướng hoặc chiên ăn với bánh mì…

Với thực đơn phương Tây như thế nên những ngày đầu có một số em học sinh gốc châu Á nói chung và người Việt nói riêng bị “dội” nhưng sau đó cũng quen dần. Em Hoàng Minh Quân theo gia đình sang Mỹ định cư được 6 năm, đang theo học lớp 9 Trường Trung học Berkner, thuộc tiểu bang Texas, kể: “Hồi mới sang Mỹ, vào lớp học, em cứ thèm cơm vì nuốt không vô những món ăn của Mỹ nên tranh thủ chiều về đến nhà là lục cơm nguội. Giờ thì một chiếc hamburger không đủ cho em”.

Điều đặc biệt là dù đóng tiền hay ăn miễn phí thì chế độ dinh dưỡng và khẩu phần cho các em đều như nhau và sử dụng chung một nhà ăn.

• Học cả ngày vẫn vui

Anh Trần Thành Nhân, phụ huynh em Thành Đạt đang học lớp 8 Trường Liberty, thành phố Garland, cho biết: “Con tôi sang đây đã 5 năm, lịch học của cháu ở trường kín nhưng tôi thấy cháu rất thoải mái. Từ sáng đến chiều cháu học ở trường và chỉ mang về nhà một đến hai bài tập rất nhẹ, thời gian còn lại cháu vui chơi thoải mái chứ không cần phải chăm bẵm vào sách vở”.

Thật vậy, khi tôi tìm hiểu thời khóa biểu dành cho học sinh của Trường Tiểu học O’ Henry ở Texas thì được biết, sau mỗi môn học chính học sinh lại được vui chơi giải trí như chơi games trên máy vi tính, đá banh, xích đu, cầu tuột… trong khoảng 30 phút trước khi bắt đầu giờ học tiếp theo.

Từ lớp 7 trở lên, ngoài bốn môn học chính bắt buộc: tiếng Anh, khoa học, xã hội và toán thì học sinh được chọn thêm ít nhất ba môn học mà mình yêu thích trong các môn mang tính giáo dục chất lượng cao thuộc nhiều lĩnh vực như kỹ thuật (technology system), vi tính, địa lý, lịch sử, hóa học, thể chất, khám phá tiềm năng (explore energy), hướng nghiệp (AVID), sinh học,… Em Ngọc Sơn, đang học lớp 8, phấn khởi cho biết: “Trong năm học này, qua môn khám phá tiềm năng (explore energy) thầy giáo đã giúp lớp em chế tạo thành công robot, phi thuyền và lắp ráp xe hơi theo mô hình thu nhỏ”.

Trong mỗi năm học, học sinh bậc Trung học gồm lớp 7 và 8 (Junior high school, từ lớp 9 đến 12 gọi là High school) trở lên phải tham gia kỳ thi chung mà tiểu bang đưa ra theo trình độ mỗi cấp lớp để đánh giá năng lực học tập của mỗi học sinh qua từng năm học, đồng thời nhằm lấy điểm trung bình của mỗi trường để đánh giá chung cho khu học chánh. Trên cơ sở đó đánh giá chung cho tiểu bang và để so sánh khả năng dạy và học của mỗi tiểu bang trên toàn nước Mỹ. Qua bài thi tiểu bang này, học sinh sẽ được miễn kỳ thi cuối năm nếu đạt được số điểm trung bình quy định (tùy mỗi trường). 

Bạn có khó khăn về tài chánh hay bất cứ lý do nào ảnh hưởng đến việc học của con bạn, hãy báo cho Sở Học chánh (Students Service) nơi địa phương bạn đang sống hoặc khu học chánh thuộc thành phố hay quận của tiểu bang, thí dụ khu học chánh của thành phố Richarson của Tiểu bang Texas (Richarson Independent School District - viết tắt là RISD), con bạn sẽ được sắp xếp đến trường ngay.

TRẦN HUY HÙNG CƯỜNG