Tiền thiếu thốn thường thua thiệt!

“Nhà đầu tư (NĐT) nhỏ lẻ hiện chiếm 50% trên sàn”, giám đốc một công ty chứng khoán cho hay. Còn theo khảo sát riêng của chúng tôi thì hiện nay có khoảng 80% là NĐT nhỏ lẻ. Có ra sàn mới thấy, các NĐT nhỏ lẻ thường chịu thiệt thòi nhiều thứ.

• Quyền lợi: nhiều thiệt thòi

Trên lý thuyết, người sở hữu một cổ phiếu được gọi là cổ đông của công ty và sẽ được hưởng những quyền lợi của cổ đông, vì vậy khi biết mình không được đi dự đại hội cổ đông của công ty mình đang sở hữu đến 1.000 cổ phiếu, anh Thông, nhà ở 30 đường Tân Quý (Q. Tân Phú) mới “ngộ” ra rằng, theo quy định của công ty này những cổ đông sở hữu dưới 2.000 cổ phiếu phải tập hợp lại và cử một đại diện đến tham dự đại hội cổ đông. Vì vậy những NĐT nhỏ như anh Thông đã bị tước mất quyền này.

Ngoài ra, một trong những quyền “ngon” nhất của cổ đông là quyền được mua cổ phiếu ưu đãi khi công ty phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ hoặc quyền được chia cổ phiếu trả thay thế cho cổ tức. Thế nhưng, không ít công ty chỉ cho các NĐT lớn hoặc NĐT chiến lược được hưởng quyền này, còn NĐT nhỏ thì không được chia hoặc có chia nhưng số lượng cổ phiếu hưởng rất nhỏ.

Cho đến thời điểm này, trên thực tế chưa công ty chứng khoán nào, ngay cả Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cũng không quy định hay phân cấp như thế nào là NĐT nhỏ. Tuy nhiên, từ khi Công ty - sàn giao dịch chứng khoán Sài Gòn (SSI) quy định: NĐT muốn giao dịch tại đây phải có ít nhất 100 triệu đồng lưu ký trong tài khoản thì mặc nhiên những NĐT không đáp ứng được điều kiện này bắt buộc phải “rơi rụng” và tự xem mình là NĐT nhỏ, lẻ; NĐT nghèo; NĐT ít tiền.

Cho dù hiện nay có nhiều sàn giao dịch khác “o bế” tất cả các NĐT, không phân biệt NĐT ít hay nhiều tiền nhưng trên thực tế thì NĐT nhỏ, lẻ vẫn luôn gặp những thiệt thòi. Tôi có một người bạn làm chuyên viên môi giới (nhận lệnh) ở một công ty chứng khoán tại TPHCM, chị phân tích: Dù là NĐT lớn hay nhỏ thì các công đoạn, thao tác như mở tài khoản, nhận - nhập lệnh, thông báo, tính toán… đều như nhau nhưng các NĐT nhỏ phải trả phí môi giới cao hơn NĐT lớn vì theo nguyên tắc giá trị tiền giao dịch càng lớn thì phí môi giới càng giảm. Điều này là một thiệt thòi nữa cho NĐT nhỏ.

• Trên sàn: thường thua thiệt!

Khi ra sàn, NĐT nhỏ, lẻ cũng thường thua thiệt đủ thứ. Theo nguyên tắc: Trường hợp lệnh mua và bán có cùng mức giá, thời gian nhập vào hệ thống giao dịch cùng lúc thì công ty giao dịch chứng khoán sẽ ưu tiên cho NĐT nào có số lượng giao dịch chứng khoán lớn hơn. Như vậy, NĐT nhỏ sẽ bị “rớt sàn”. Rồi NĐT nhỏ, lẻ thường bị cuốn theo các NĐT lớn, bị các NĐT lớn khuynh đảo thị trường. Nhiều NĐT lớn làm giá theo kiểu “lấy thịt đè người”, bỏ số tiền lớn mua ào ạt một mã cổ phiếu nào đó, rồi “cầm” một thời gian để tạo ra sự khan hiếm hàng trên thị trường, thấy vậy nhiều NĐT nhỏ mua vào với giá cao, lúc này NĐT lớn lại bán ra từ từ để hưởng chênh lệch.

Sắp tới (dự kiến trong tháng 7-2007) sẽ có quy định NĐT phải khớp lệnh khối lượng lô 100 cổ phiếu/lần giao dịch (hiện nay lô 10 cổ phiếu/lần giao dịch). Hiện nay, một số sàn giao dịch chứng khoán đã có thông báo: Những NĐT nào đang sở hữu cổ phiếu lẻ dưới 100 cổ phiếu hoặc lô lẻ thì phải tìm mua hoặc bán sao cho tròn lô 100 cổ phiếu.

Các NĐT nếu không thực hiện được việc bán hoặc mua trên sàn theo phương thức khớp lệnh thì bán cho công ty chứng khoán theo giá thỏa thuận, tức công ty chứng khoán sẽ đưa ra mức giá của mình, NĐT nào cảm thấy được thì bán hoặc mua, còn không phải tự lo lấy. Một NĐT tên Quân tại sàn ACB bức xúc: “Như tôi đang sở hữu 150 cổ phiếu M, nếu tôi không tìm mua thêm 50 cổ phiếu cho chẵn thành lô 200 thì sẽ phải bán 50 cổ phiếu theo giá thỏa thuận cho công ty chứng khoán. Tuy nhiên, thử hỏi, khi đưa ra giá thỏa thuận, công ty chứng khoán có đảm bảo không ép giá NĐT hay không?”

Bức xúc của anh Quân mới dừng ở khâu mua và bán, còn bức xúc của hầu hết NĐT nhỏ lẻ là nếu nâng con số lên lô 100 cổ phiếu thì số tiền sẽ đội lên rất cao. Cụ thể như trước đây, họ mua cổ phiếu của Công ty dược H với giá 280.000đ/cổ phiếu, nếu mua 10 cổ phiếu chỉ tốn 2,8 triệu đồng, còn sắp tới phải bỏ ra gấp 10 lần, 28 triệu đồng mới mua được 100 cổ phiếu. Theo khảo sát của chúng tôi tại nhiều sàn giao dịch, lâu nay, rất đông NĐT nhỏ vì ít tiền nên thường mua phân tán cổ phiếu, tức mua mỗi mã cổ phiếu với số lượng ít, tiền cũng ít nhằm giảm thiểu những rủi ro: mã cổ phiếu này rớt giá thì còn mã cổ phiếu kia vớt vát. Còn lúc nâng lên lô 100 cổ phiếu thì NĐT muốn đầu tư xé nhỏ cũng không được.

• Tự bảo vệ là phương cách hữu hiệu

TS kinh tế Nguyễn Văn Quý phân tích: Hiện nay, đã có nhiều kênh đầu tư cho NĐT lựa chọn như: nhà đất, vàng (đã có sàn giao dịch vàng của Ngân hàng Á Châu ACB), ngân hàng (các ngân hàng hiện nay đang kêu gọi NĐT gửi tiền với lãi suất cao)… trong khi chứng khoán cứ phập phù lên xuống và thật sự có nhiều thứ chưa minh bạch, chưa rõ ràng (như cung cấp thông tin về doanh nghiệp cho NĐT chẳng hạn). Nếu các NĐT nhỏ muốn chắc ăn thì các kênh đầu tư vừa nói trên tương đối an toàn hơn, ít phải lo nghĩ, tính toán hơn. Đến một lúc nào đó, nếu NĐT nhỏ cảm thấy đầu tư chứng khoán rủi ro cao nhưng ít sinh lời thì chắc chắn chuyện quay lưng với sàn chứng khoán hoàn toàn có thể xảy ra.

Do thiếu thông tin (khách quan: công ty lập lờ, chủ quan: NĐT thiếu hiểu biết) về phương thức đấu giá IPO lần đầu nên không ít NĐT nhỏ “ngậm đắng nuốt cay” chịu mất tiền đặt cọc. Vừa qua, một NĐT tên T.H.H (ở quận Bình Tân) đã đến Văn phòng khiếu nại Người tiêu dùng TPHCM, khiếu nại về việc mất 20 triệu đồng tiền cọc đăng ký tham gia mua cổ phần của Công ty Thủy điện Thác Mơ. Trong buổi hòa giải, đại diện Thủy điện Thác Mơ cho rằng ông H mất tiền đặt cọc là do đặt sai bước giá mà trong quy chế có quy định rõ ràng: NĐT nào đặt sai bước giá thì xem như không hợp lệ và bị mất tiền đặt cọc. Không ít NĐT nhỏ, lẻ do thiếu thông tin, thiếu hiểu biết nên thường không tham dự những buổi thuyết trình, hướng dẫn tham gia đấu giá của công ty bán cổ phiếu diễn ra trước ngày đấu giá, vì vậy hầu như cuộc đấu giá nào cũng có vài trường hợp tương tự.

Luật Chứng khoán đã có hiệu lực và đã có rất nhiều văn bản, quy định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ban hành nhưng qua khảo sát của chúng tôi thì 90% NĐT… vẫn mù tịt. Phần lớn NĐT nhỏ chơi chứng khoán đều xuất phát từ phong trào và chơi theo kiểu “lướt sóng” (đánh nhanh, rút gọn) hoặc tham gia một thời gian sau đó nghỉ, rồi chơi tiếp nên ít chịu quan tâm đến luật hay những quy định khác về chứng khoán, đến khi đụng chuyện không biết đâu mà lần!

Cho dù NĐT lớn hay nhỏ đều phải biết tự bảo vệ mình bằng cách trang bị tối thiểu về kiến thức chuyên ngành mình đầu tư và cả kiến thức về pháp luật. Những ai làm được điều này thường là thành công.

KHÁNH KHÔI