Phải chăng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, các giá trị truyền thống đã không còn chỗ đứng trong mỗi gia đình và phải chăng khi những giá trị truyền thống mất đi, người ta sẽ phải đối mặt với những vấn đề khủng hoảng gia đình? Chúng tôi xin trích đăng ý kiến sau đây của Th.S Nguyễn Thị Oanh. Đây cũng là bài viết mở đầu cho diễn đàn “Một mô hình gia đình cho xã hội Việt Nam ngày nay” với mong muốn sẽ góp phần xây dựng mô hình gia đình phù hợp với sự phát triển của xã hội hiện nay.

Diễn đàn Gia đình Việt Nam Truyền thống và hiện đại

Các vấn đề của gia đình Việt Nam đang đến mức báo động: ly dị; bạo lực; trẻ không nơi nương tựa, bị lạm dụng về nhiều mặt, vi phạm pháp luật; nghiện ngập; cha con cãi nhau, anh em chém giết nhau; mẹ bán con cho người nước ngoài… Nhiều người đâm ra nuối tiếc mô hình đại gia đình xưa kia. Tuy nhiên, với thời gian, mô hình gia đình truyền thống khó mà đứng vững. 

Gia đình Việt Nam ngoài việc có những diễn biến theo quy luật chung còn phải đối đầu với sự thay đổi nhanh chóng của xã hội. Hơn thế, nửa thế kỷ chiến tranh rồi công cuộc công nghiệp hóa tới tấp khiến nhiều giá trị xã hội và đạo đức xáo trộn trầm trọng. Sự bùng nổ thông tin mà giới trẻ tiếp nhận một cách tích cực khiến khoảng cách giữa các thế hệ ngày càng nới rộng. Ở nhiều nước, hiện đại hóa khoa học kỹ thuật luôn kèm theo hiện đại hóa khoa học xã hội. Theo tôi, mảng xã hội này bị bỏ ngỏ từ gần 30 năm nay khiến xã hội vô cùng lúng túng trước cuộc khủng hoảng gia đình.

Đồng cảm. Ảnh: NGUYỄN BÁ NHÂN

Hơn là lúng túng. Phải nói là hoảng hốt. Hoảng hốt đến độ có người đâm ra dị ứng với hai chữ “hiện đại”, trong khi theo tự điển nó chỉ có nghĩa “thuộc về thời đại hiện nay”. Rồi mọi người nằng nặc đòi trở lại các giá trị truyền thống. Nền văn minh nào cũng có trước có sau, có sự kế thừa, tiếp nối. Không phải tất cả những gì của quá khứ đều tốt và tất cả những gì của hiện tại là xấu. Xin đưa ra một ví dụ hơi khập khiễng: Chiếc áo dài của người phụ nữ Việt Nam, xưa các bà mặc nó suốt ngày, sau đó thế hệ trước chỉ mặc đi làm, giờ đây ta chỉ mặc nó vào những dịp đặc biệt; cũng có người không còn mặc nữa.

Nó không còn tiện dụng cho thời đại tăng tốc hiện nay dù ai cũng công nhận nó đẹp. Trong dân gian có câu “đàn ông là trụ cột gia đình”, nhất là về mặt kinh tế, nhưng ngày nay đa số phụ nữ trong gia đình cũng tham gia đi làm kiếm tiền, có khi thu nhập của họ còn cao hơn của chồng. Ở nhiều gia đình, chồng thất nghiệp ở nhà làm công việc nội trợ, chăm sóc con cái, vợ đi làm kiếm tiền nuôi chồng-con… Chỉ vậy thôi mà “mặc cảm trụ cột” khiến các ông tự ái dùng vũ lực để thị uy.

Trong các giá trị truyền thống, có nhiều cái đẹp cần phát huy để củng cố gia đình hiện đại nhưng giá trị nào, thích nghi nó như thế nào trong bối cảnh mới là một công việc mà chúng ta phải nghiên cứu một cách nghiêm túc. Ví dụ về sự hiếu thảo của con cái hiện nay, có vô số tấm gương đẹp phải đề cao nhưng ở nhiều trường hợp, chữ hiếu đã bị lạm dụng khi cha mẹ nhân danh chữ hiếu ép con phải bán trinh, làm mại dâm. Đáng buồn hơn là nhiều bạn gái trẻ cũng đinh ninh là mình đang trả hiếu!

Nhiều mâu thuẫn gia đình xuất phát từ sự nhập nhằng trong nhận thức về các giá trị mới và cũ. Làm thế nào để xây dựng được một mô hình gia đình Việt Nam vừa dân tộc, vừa hiện đại; một gia đình chịu được các cú sốc thời đại, gắn bó với nhau không chỉ bằng tình thương yêu mà còn bằng sự hiểu biết, bằng ý thức của một nhân cách trưởng thành? Vấn đề này xin nhường lại cho bạn đọc. Theo bạn, những giá trị truyền thống nào cần gìn giữ, phát huy và cần cải biên như thế nào cho phù hợp với “một mô hình gia đình cho xã hội Việt Nam hôm nay”?

Th.s  NGUYỄN THỊ OANH
(KIM LIÊN ghi)