Một đô thị như TPHCM được hình thành, phát triển không phải là sản phẩm của ý muốn chủ quan mà nó phụ thuộc rất nhiều vào vị thế địa lý, hoàn cảnh lịch sử, trình độ phát triển kinh tế, chính trị xã hội của một vùng hoặc cả nước... Trong lịch sử nhân loại, không hiếm đô thị đã từng có một thời phát triển rực rỡ nhưng dần dần bị suy tàn. Có nhiều lý do, thí dụ như thiên tai, địch họa, sự cạnh tranh của các đô thị lân cận, hoặc do sự điều hành của chính quyền đô thị làm mất lợi thế về sức hút, sức hấp dẫn...
Thành phố Hồ Chí Minh, xưa là Sài Gòn, vào những năm đầu của thế kỷ 20 từng được mệnh danh là “Hòn ngọc Viễn Đông” nhưng dần dần do biến động của hoàn cảnh chiến tranh triền miên, sự trỗi dậy của các nước con rồng châu Á lân bang, “Hòn ngọc” giảm sự lấp lánh.
 |
|
TP.HCM nhìn từ sông Sài Gòn. Ảnh: T.L. |
Sau 30 năm giải phóng, TP.HCM dần dần khẳng định vị thế của mình đối với vùng, đất nước và đang vươn ra tầm khu vực... Đã từng có hai nghị quyết của Bộ Chính trị dành riêng cho TP.HCM, một Nghị định của Chính phủ trao cho TP nhiều quyền tự chủ (NĐ 93/CP) để TP rộng đường phát triển, giảm đi những cơ chế làm hạn chế sức mạnh.
Gần đây, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 146/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về mục tiêu phát triển chủ yếu của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm đạt 1,2 lần (giai đoạn 2006 - 2010) và 1,1 lần (giai đoạn 2011 - 2020) so với tốc độ tăng trưởng bình quân của cả nước.
Tỷ lệ đóng góp trong GDP cả nước tăng từ 36% hiện nay lên 40% - 41% vào năm 2010 và 43% - 44% vào năm 2020, đồng thời giá trị xuất khẩu bình quân đầu người/năm cũng tăng lên 1.493 USD năm 2010 và 22.310 USD năm 2020.
Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam gồm TP.HCM, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương, Tây Ninh, Bình Phước và Long An sẽ trở thành một trong những vùng kinh tế động lực của cả nước.
Cụ thể hơn, khu vực kinh tế Đông Nam bộ (TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Phước và Tây Ninh) chiếm 7,2% diện tích tự nhiên và 13,9% dân số cả nước, góp khoảng 1/3 GDP của cả nước, trong đó đặc biệt TP.HCM chiếm khoảng 20% GDP của cả nước. Năm 2003, khu vực này đạt khoảng 13 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu và gần 90.000 tỷ đồng thu ngân sách.
Với những kết quả đạt được quan trọng như vậy, khu vực kinh tế Đông Nam bộ đang được xem là vùng kinh tế động lực quan trọng nhất của cả nước. Với vị trí đầu tàu của nền kinh tế như vậy, sự tăng trưởng nhanh của khu vực kinh tế Đông Nam bộ, mà đặc biệt là TP.HCM, sẽ tạo đà cho việc phát triển mạnh mẽ của toàn bộ nền kinh tế đất nước, nhất là trong bối cảnh chúng ta đang tích cực chủ động hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế.
Như vậy, trước đòi hỏi của sự phát triển đất nước, trách nhiệm có tính lịch sử “vì cả nước, cùng cả nước” đặt cho TP.HCM những trách nhiệm nặng nề đòi hỏi phải có những nỗ lực vượt bậc, những giải pháp quyết liệt trong công tác điều hành, chỉ đạo của các cấp chính quyền thành phố.
Bước sang năm 2005, thành phố chọn là năm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Sự chọn lựa này là phù hợp và kịp thời. Như chúng ta đều biết, sự đóng góp của TP.HCM cho sự phát triển của đất nước có ý nghĩa rất quan trọng, về tinh thần cũng như vật chất.
Chỉ cần 1% tăng trưởng của TP.HCM cũng đem lại chí ít là 0,2% tăng trưởng cho cả nước. Vì thế mức phấn đấu của cả nước năm 2005 tăng trưởng từ 7,5% lên đến 8,5% rất cần sự tăng trưởng vài phần trăm của TP.HCM.
Ngược lại, sự sụt giảm của TP.HCM sẽ gây tác động tiêu cực cho sự phát triển đất nước. Được biết, dự kiến tổng mức vốn đầu tư toàn xã hội của TP năm 2005 lên đến 53.000 tỷ đồng. Nếu không nâng cao hiệu quả đầu tư, chống lãng phí, thất thoát, đầu tư dàn trải..., thì chỉ tính ở mức trung bình chung cả nước về thất thoát 15%, con số dự kiến thất thoát giả định ở TP.HCM sẽ lên đến khoảng 8.000 tỷ.
Nhất định con số thất thoát này sẽ góp phần quan trọng trong việc kéo lùi sự tăng trưởng chung của cả nước. Nghĩa là bất kỳ điểm sáng, điểm đen nào của TP.HCM đều tác động đến toàn cảnh bức tranh chung của đất nước.
Trong những thập niên qua, TP.HCM luôn là địa phương được coi là năng động đi đầu trong cả nước về những sáng kiến trong cải cách hành chính, các chương trình xã hội (xóa đói giảm nghèo, xây dựng nhà tình nghĩa, nhà tình thương, phong trào ba giảm, giải quyết việc làm sau cai nghiện...).
Tuy nhiên, thành phố rất cần đầu tư chiều sâu để tổng kết, nhân rộng, duy trì tính bền vững... Đây là công việc lâu nay thành phố chưa quan tâm đúng mức. Thế mạnh của năng động, chẳng khác chi người khỏe mạnh, dũng cảm dấn thân đi khẩn hoang, khai phá... có thể tạo được những vụ mùa bội thu đầu tiên nhưng đã đến lúc rất cần đến trí tuệ, kỹ thuật để thâm canh...
Với vị trí là trung tâm kinh tế lớn nhất của cả nước và với những ưu thế thuận lợi của mình (có sân bay, hải cảng và là trung tâm giao thông lớn), thành phố đã và đang trở thành một trung tâm tài chính lớn nhất của cả nước. Hiện nay TP.HCM là nơi huy động vốn lớn nhất của cả nước. Hơn thế nữa, thị trường tài chính tại TP.HCM còn có sức lan tỏa mạnh và chi phối các nguồn vốn chuyển dịch không chỉ trong vùng mà đến cả các nơi khác, đặc biệt là vùng kinh tế động lực Đông Nam bộ, nơi mà vốn cho đầu tư và phát triển đang là vấn đề thời sự nóng hổi.
Hiện nay TP.HCM đang xây dựng chương trình phát triển các sản phẩm chủ lực (trên cơ sở một số sản phẩm công nghiệp với khả năng cạnh tranh cao hiện có và hình thành một số sản phẩm thuộc công nghệ thông tin và công nghệ sinh học là những sản phẩm đặc trưng của kinh tế tri thức - hướng phát triển mới của kinh tế thế giới) trên cơ sở đáp ứng các nhu cầu mới của thị trường nội địa và thế giới.
Thiết nghĩ rằng, chiến lược phát triển các sản phẩm công nghiệp chủ lực của TP.HCM cần phải đặt trong mối tương quan chiến lược phát triển công nghiệp của các tỉnh, thành phố trong vùng kinh tế động lực, mà đặc biệt là tỉnh Đồng Nai và tỉnh Bình Dương theo hướng vừa liên kết, vừa hỗ trợ nhau trong quá trình phát triển nhằm tối ưu hóa nguồn lực. Lúc đó, sự phát triển của TP.HCM mới thật sự là “vì cả nước, cùng cả nước”.
(Nguồn: Trang web Bộ Ngoại giao, Báo cáo tình hình KT-XH TP.HCM năm 2004 trình trước phiên họp thứ 3 HĐND TP.HCM).
DIỆP VĂN SƠN
| 
