Cơn mưa sáng hôm qua lại khiến TPHCM ngập. Chỉ bởi nước thoát không kịp, vì sáng qua, không phải thời điểm xả lũ hay triều cường.

Có nhiều nguyên nhân để lý giải cho tình trạng ngập nước tại TPHCM: các trận mưa lớn ngày càng nhiều và càng lớn hơn. Thủy triều ngày càng dâng cao hơn. Nước biển đang dâng lên do tác động của biến đổi khí hậu. Hệ thống thoát nước đang được thi công, chưa hoàn thiện và đấu nối kịp để có thể bơm nước ra sông Sài Gòn…

Tuy nhiên, trận ngập sáng hôm qua đơn giản là do hệ thống thoát nước không thể thoát nước kịp, gây ngập úng cục bộ tại một số khu vực. Theo các chuyên gia, vấn đề không chỉ đơn giản là do hệ thống thoát nước chưa hoàn thiện và đấu nối kịp, hay do một số đơn vị thi công đã tắc trách làm nghẽn cống. Sâu hơn, vấn đề còn nằm ở một bài toán đã nhức nhối hàng chục năm qua: bài toán cốt nền.

Việc thoát nước thường được thực hiện theo nguyên tắc “nước chảy chỗ trũng”. Từng khu vực phải xác định được điểm thoát nước, thường là sông hoặc hồ điều tiết nước. Hệ thống cống thoát nước dẫn tới điểm thoát nước phải theo nguyên tắc đi từ cao xuống thấp, đầu nguồn cống nhỏ, càng về cuối nguồn cống càng to. Trên mặt đất cũng vậy, các công trình phải được xây dựng trên nền đất san lấp đúng độ cao quy định, tạo độ dốc cho nước chảy. Nói một cách đơn giản, phải chia TPHCM thành những “mảng sân”, xây dựng theo chiều dốc vừa đủ để nước phải được chảy ra “vườn”, chảy xuống cống. “Sân” cũng phải phẳng, không có những gờ, lõm, để nước không bị chặn lại trên đường tiêu thoát, tạo thành từng vũng nước.

Đáng tiếc, bao nhiêu năm qua, quá trình xây dựng đô thị tại TPHCM, người ta không thực hiện nghiêm túc các quy định về cốt nền. Thậm chí, nhiều năm, tại TPHCM, ngay cả các cơ quan quản lý kiến trúc cũng không quan tâm đến việc phải có bản vẽ cốt nền trong các bản vẽ xây dựng. Đến bây giờ nhiều đơn vị thi công và chính quyền địa phương vẫn hiều lờ mờ về khái niệm cốt nền và không tuân thủ các quy định cốt nền khi xây dựng, làm cống và san lấp mặt bằng. Trong khi quy định phải đào sâu, xây cống lớn, thì có đơn vị lại đào cạn, xây cống nhỏ để tiết kiệm chi phí, với suy nghĩ là “dưới đất không ai biết, xây cống đủ để thoát nước cho mình là được rồi”.

Một ví dụ khác về sự thiếu quan tâm đến việc tuân thủ cốt nền trên mặt đất: bao nhiêu năm nay, hầu như các đơn vị thi công khi tu sửa đường đều nâng đường cao dần lên để chống ngập, mà không nghĩ đến việc đảm bảo một mặt phẳng dốc nghiêng để thoát nước. Nâng mãi, nhiều con đường đã trở thành gờ chắn nước trong khu vực.

Hiện nay, “cốt nền” đã được nhiều người biết đến, cũng đã có những quy định, những bản vẽ và thí điểm ứng dụng tại TPHCM, nhưng, không được nhiều người tuân thủ, càng chưa có sự kiểm tra, xử phạt đủ mạnh để răn đe. Điều đó khiến cho những bất cập tồn tại từ nhiều năm trước ngày càng trầm trọng.

TPHCM đã đầu tư hàng ngàn tỷ đồng để chống ngập, nhưng, nếu không kiểm tra, phạt nặng các sai phạm, thì chưa đủ.

Trận ngập sáng hôm qua, suy cho cùng, là do con người tắc trách.

Minh Tú