ĐBSCL là xứ sở của sông rạch với tổng chiều dài 25.000km, trong đó 13.000km có khả năng phục vụ giao thông. Ước tính có tới 60% dân số ĐBSCL sử dụng các phương tiện vận tải thủy. Trong điều kiện đường bộ chưa được đầu tư phát triển đúng tầm, đường thủy đã đóng góp quan trọng phát triển kinh tế - xã hội của vùng. Hàng năm khu vực này làm ra 50% tổng sản lượng gạo cả nước; 90% lượng gạo xuất khẩu, 50% sản lượng thủy sản xuất khẩu và nhập khẩu hơn 2 triệu tấn phân bón... mà phần lớn đều phải vận chuyển bằng đường thủy. Điều đó cho thấy tầm quan trọng lớn lao của đường thủy ĐBSCL.
Tuy nhiên, đường thủy ĐBSCL cũng có những bất cập. Đó là: tình trạng các phương tiện “4 không” – không đăng ký, đăng kiểm; không chứng chỉ chuyên môn; không bằng cấp; không có các điều kiện an toàn đối với các phương tiện nhưng vẫn hoạt động khá phổ biến. ĐBSCL có tới trên 800.000 phương tiện cần đăng ký đăng kiểm nhưng chỉ có hơn 200.000 phương tiện thực hiện.
Các nguyên nhân khác là: thiếu đầu tư nạo vét vì vùng này nhiều phù sa, kênh rạch dễ bị bồi lắng; không ít phương tiện cũ kỹ và báo động về thiếu bảo hộ an toàn; đường thủy rối rắm như một bát quái trận đồ… nên đã xảy ra nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng.
Một tai nạn thương tâm xảy ra vào đầu năm 2008 tại huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng đã làm chết 6 người, gồm 4 học sinh và vợ con chủ đò. Chiếc đò này không có phương tiện bảo hộ, không bằng lái, chở quá người quy định.
Ngày 21-3 vừa qua, một tàu du lịch “chui” ở Cần Thơ chở 12 khách, trong đó có 9 khách du lịch nước ngoài, đụng sà lan bị chìm làm 2 người thiệt mạng. Tàu này cũng chở quá người quy định và tất cả khách đều không mặc áo phao.
Nghiêm trọng nhất là tình trạng “nghẽn mạch” trên kênh Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang - tuyến kênh huyết mạch từ ĐBSCL lên TPHCM. Mỗi ngày có trên 1.800 phương tiện, trong đó có khoảng 300 sà lan cỡ lớn qua lại. Trong năm 2008, trên kênh Chợ Gạo đã xảy ra 3 vụ tai nạn nghiêm trọng làm chết 4 người và ách tắc lưu thông hàng hóa nhiều ngày liền…
Theo quy hoạch phát triển đến năm 2010, ĐBSCL sẽ có 20 bến cảng với tổng năng lực thông quan 12 - 14 triệu tấn hàng hóa/năm. Dự án luồng cho tàu biển có trọng tải lớn vào sông Hậu qua ngả kênh Quan Chánh Bố (Trà Vinh) đã triển khai. Đây là một thuận lợi. Nhưng công trình dự kiến đến năm 2016 mới hoàn thành. Trong khi chờ đợi, giải pháp căn cơ chính là ngành chủ quản và các địa phương cần có một kế hoạch tổng lực. Vấn đề cốt lõi là nạo vét các tuyến kênh huyết mạch quan trọng; đặc biệt là luồng Định An cho tàu biển vào sông Hậu và các đường thủy quan trọng khác đi TPHCM và các nước láng giềng như: Campuchia, Thái Lan…
Cần mở rộng các lớp đào tạo ngắn và dài hạn cho người sử dụng các phương tiện giao thông thủy. Xử phạt thật nghiêm các trường hợp vi phạm. Hạn chế đến mức thấp nhất tai nạn giao thông thủy. Có như vậy mới giải tỏa được nỗi bức xúc của đường thủy vùng này.
LÊ BÌNH | 
